Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/128 K.2024/267

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Keşidecisi ... Mobilya İnşaat Motorlu Araçlar Zeytin Zeytinyağı Turizm Sanayi Ve Ticaret Limited Şirketi, lehdarı ... Orman Ürünleri Tic. Ve San. A.Ş. olan, son yetkili hamil ... Yapı Ürl. PVC Metal San. Ve Tic.

A.Ş. tarafından Bankamıza tahsile verilen 31.01.2023 tanzim tarihli 50.000 TL bedelli düzenleme yeri Ayvalık olan çekin taşınması işini gerçekleştiren MNG kargo tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini ve akabinde müvekkili Bankaca 06.01.2023 tarihli tutanak tutulduğunu, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ...

Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açıldığını, çek ve senetlerin MNG kargo tarafından taşındığı esnada çalınmış olmaları sebebiyle Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ... Soruşturma no'su ile soruşturma başlatıldığını, davaya konu çekin davalı ...

Sanayi Ve Ticaret Anonim Şirketi Tarafından T.Garanti Bankası'ndan karşılığının sorgulandığı/ibraz olunduğu çek bankasının beyanı ile tespit edildiğini, dava konusu çekin icra takibine konu edilmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, huzurdaki dava açılmadan evvel davalı tarafça icra takibi başlatılmışsa söz konusu icra takibinin durdurulması ve varsa yapılmış olan hacizlerin kaldırılması yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini, taleplerinin kabul görmemesi halinde icra dosyasına yapılmış/yapılacak olan ödemelerin davalıya ödenmemesi yönünde ihtiyati tedbir kararı verilmesini,

davanın kabulü ile takibe konu edilen çekin iadesine ve istirdatına karar verilmesini, yargılama gideri ile vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; davalı vekili dosyaya sunduğu cevap dilekçesinde; açılan davanın hukuki dayanaktan yoksun olduğunu ve reddinin gerektiğini, TTK'nun 792. maddesinin çek eline geçmiş bulunan yeni hamilin, çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olması halinde çeki geri vermekle yükümlü olduğunun hükme bağladığını, davacının müvekkilinin kötü niyetli olduğunu yani iktisap anında çekin çalıntı olduğunu bile bile bu çeki iktisap ettiğini somut delillerle ispat etmesi gerektiğini, müvekkilinin, dava konusu çeki aralarındaki ticari ilişkiye istinaden Day To Day şirketinden aldığını,

çekte ödeme yasağı bulunması nedeniyle çek bedelini tahsil edemediğini ve bu nedenle büyük bir mağduriyet yaşadığını, çeki kendisine veren Day To Day şirketi ve yetkilisi hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nın ... soruşturma sayılı dosyası ile suç duyurusunda dahi bulunduğunu, müvekkilinin somut olayda hiçbir kötü niyeti bulunmadığını, bizzat suçun mağduru olduğunu, müvekkilinin çekin çalıntı olup olmadığı hususunda bir bilgisi bulunmadığını, çek üzerinde ödeme yasağı olduğunu bankaya ibraz anında öğrendiğini,

çek üzerinde ödeme yasağı bulunmasının müvekkilini kötü niyetli hale getirmediği gibi çekin icra takibine koyulmasına engel de olmayacağını, davacının bir tacir olduğunu ve basiretli hareket etme yükümlülüğü bulunduğunu, özen yükümlülüğüne açıkça aykırı hareket ettiğinden dolayı bunun sonuçlarına kendisinin katlanması gerektiğini, ağırlaştırılmış özen yükümlülüğüne aykırı hareket eden bankanın açıkça kusurlu olması nedeniyle açılan davanın reddine, %20'den az olmamak üzere tazminata mahkum edilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLER

Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.

Mahkememizce tüm deliller toplandıktan sonra bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş, davalının adresi itibari ile ticari kayıt ve defterlerinde inceleme yaptırılması için İstanbul Nöbetçi Asliye Ticaret Mahkemesi'ne talimat yazılmış, İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... talimat sayılı dosyası ile *** ve Ticaret A.Ş. ile ... Polimer Kimya Otomotiv Ticaret Ltd. Şti.'ye çıkartılan tebligatların bila ikmal iade edildiği, ...

Kimya ve Temizlik Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Şti. ile ... Sanayi ve Ticaret A.Ş.'ye çıkartılan tebligatların ise tebliğ edilmesine rağmen bu şirketler tarafından ticari defterlerin sunulmadığı, mahkememizin 12/03/2024 tarihli duruşmasında, İstanbul 11. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... Talimat sayılı dosyasının kapatılarak iadesinin istenilmesine karar verildiği görülmüştür.

Bankacı bilirkişi *** tarihli raporunda özetle;

1-Türkiye'de yerleşik bankalar Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB ) aracılığı ile TAKAS adı verilen sistem üzerinden para akışını sağlamaya imkan tanıdığından, çek hamilleri müşterisi oldukları bankaya çeklerini kendi adına tahsil etmesi için ciro ederek bankaya teslim eder, bankalarda ödeme gününde müşterileri adına TAKAS sistemi aracılığı ile çekleri tahsil ederek müşterisinin hesabına alacak kaydeder.

2-Dava dışı ... Yapı Ürn. PVC Metal San.Tic. A.Ş. Firması tarafından yukarıda 1. Maddede açıklanan bankalar üzerinden tahsilat yöntemi takas yoluyla ödeme gününde tahsil edilmek ve çek hamilinin banka nezdindeki hesabına alacak kaydedilmek üzere davacı Bankanın Kayseri Erciyes Şubesine 30.12.2022 tarihinde çek teslim bordrosu düzenlenmek suretiyle değişik banka ve kişiler tarafından düzenlenen toplam 2.072.552,00 TL tutarındaki 14 adet çek yaprağının bulunduğu çek bordrosunda dava konusu,

Keşidecisi : ***Mob.İnş.Motorlu Araçlar Zeytin Turizm Ticaret Ltd Şti,

Lehdarı : ... Orm. Ürün. Tic.San.A.Ş.

son yetkili hamili : ... Yapı Ürn. PVC Metal San.Tic. A.Ş.

Tanzim Tarihi : 31.01.2023

Tutarı : 50.000 TL olan çek yaprağının davacı bankanın Kayseri Erciyes Şubesi yetkilisine 30.12.2022 tarihinde teslim edildiği yönünde rapor sunulmuştur. Bilirkişi raporundan birer suret taraflara tebliğ edilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, YARGILAMA VE GEREKÇE

Dava, çek istirdadı ve davacıya iadesi talebine ilişkindir.

Davacı, kendisine tahsil edilmek üzere teslim edildiği iddia edilen bir kısım çek ve senetlerin MNG kargo tarafından taşıma esnasında kaybedildiğini, dava konusu çek nedeni ile iptal davası açıldığını, Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma sayılı dosyasında soruşturma yapıldığını dava konusu çekin davalı firma tarafından ibraz edildiğini, davalının çeki hukuka aykırı olarak ele geçirdiğini belirterek çek istirdadı talep etmiştir.

Davalı ise Çeki Day to day şirketinden aldığını kendisinini bu konuda suç duyurusunda bulunduğunu dosyanın İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma sayılı dosyası olduğunu, kendisinin kötü niyetli olmadığını, kargo ile çek taşınamayacağını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

Dava, dava konusu keşidecisi ***Mob.İnş.Motorlu Araçlar Zeytin Turizm Ticaret Ltd Şti, lehtarı ... Orm. Ürün. Tic.San.A.Ş. ve son yetkili hamil ... Yapı Ürn. PVC Metal San.Tic. A.Ş. olan 31/01/2023 tarihli, 50.000,00 TL bedelli ... seri numaralı çekin istirdadına ilişkindir.

Davacı tarafından, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ... Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açılmıştır. Davacının sunduğu çek tevdi bordrosu uyarınca davacı bankaya dava konusu çekin tahsil amacıyla verildiği görülmüştür. Sunulan tutanaklar incelendiğinde çekin kargo taşıması sorasında davacı çekin çalındığını iddia etmiştir. Olayla ilgili savcılık tarafından yapılan soruşturmanın devam ettiği görülmüştür.

Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 792. Maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.

TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önce eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.

TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kişi çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.

Davaya konu çeklerde, düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır. Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu ve/veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatı gerekmektedir.

HMK'nın 222. maddesi uyarınca, tarafların ticari defterlerinin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır.

Belirtilen bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir.

Diğer tarafın yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi halinde ise ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.

Somut olayda davalı tarafa çek kimden aldığı, gerçek bir alacağının olup olmadığı noktasında bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş ancak davalı taraf ticari defterleri incelenmesinde dava konusu çekin day to day firmasından açık hesap ilişkisinden kaynaklı alacağına mahsuben alındığı, ancak açık hesaba ait mal ve hizmet teslimine ait faturanın ve sevk irsaliyesinin sunulmadığı görülmüştür. Yürütülen soruşturma, davacının sunduğu tevdi bordrosu uyarınca davalı taraf çekin yetkili hamili olduğuna dair kayıtlar dikkate alınarak çeki kötü niyetli ele geçirdiği anlaşılmakla davanın kabulüne karar verilmiştir.

Katip *** · e-imzalıdır Hakim ***