Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/724 K.2025/22

3- *** 4- ***:546M/31 Kızıltepe/ MARDİN

DAVA

Menfi Tespit (Kambiyo Senedinden Kaynaklanan)

DAVA TARİHİ : ***

KARAR TARİHİ : ***

GEREKÇELİ KARARIN

YAZILDIĞI TARİH : ***

Mahkememizde görülmekte olan Menfi Tespit davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; " müvekkil şirket aleyhine Kayseri Genel İcra Dairesi ... esas sayılı dosyasından kambiyo senetlerine mahsus haciz yolu ile icra takibi başlatıldığını, müvekkilim ... A.Ş.'nin sahibi çek cirantalarından "... Lastik Yedek Parça Ltd.

Şti. " firmasının da sahibi olduğunu, ... firması lastik, akü toptan, perakende satış bayisi olduğunu, ... ise lastik yedek parça ve makine satış bayisi olduğunu, ... şirketi Beykoz/İstanbul adresinde faaliyet gösteren ... isimli iş yerine aralarındaki ticaretten dolayı QNB Finansbank Kayseri Şubesi, seri numaralı ..., keşidecisi ... Akü Lastik Otomotiv San. Tic. A.Ş. cirantası ... Lastik ve Yedek Parça Ltd.

Şti., keşide yeri Kayseri, Tarih 05.07.2023, meblağı 100.000.00 TL olan bir adet çeki 20.02.2023 tarihinde Sürat Kargo ile kargoya verildiğini, kargoya verdiğini ... çalışanı ...'ya bildirdiğini, ...

22/02/2023 tarihinde kargonun babası ... tarafından teslim alındığını, kargo poşetini açtıklarında zarfın üst kısmının yırtık olduğunu ve zarfın içerisinde çekin olmadığını, çekin sarılı olduğu müsvette kağıdın bulunduğunu gördüğünü beyan ettiği, kargo ile yapılan görüşmede kargo yetkilileri yardımcı olamayacaklarını beyan ettiğini, bunun üzerine ... isimli şahıs Çavuşbaşı Şehit Üzeyir Kocatürk Polis Merkezi Amirliğine giderek 22.02.2023 tarihinde şikayetçi olduğunu,

ayrıca Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığı ... soruşturma nolu dosyasında şikayetçi olduğunu ayrıca Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi ... esas sayılı dosyasında çekin zayi olması nedeniyle dava açılmış ve ödeme yasağı kararı alındığını, İcra ödeme emri kayıtlarından çekin bankaya ibraz edildiği ve icra takibine konulduğu,

davaya konu çekin cirantalarından ... davacı şirketin diğer yan firması olduğuğunu, ... şirketi çeki kargo yolu ile ticaret yaptığı Beykoz/İstanbul adresindeki *** firmasına gönderdiğini ve bu durumun kargo kayıtları ile sabit olduğunu, Davalı cirantalar *** ..., ..., ... bu şahıs ve firmalarla davacı müvekkilimizin ve diğer ciranta ... şirketinin hiçbir ticari kaydı ve irtibatı bulunmadığını, dava konusu olayda da çekin kargoda kaybolduğu sabit olup cirantalarla davacı şirket arasında bir irtibat bulunmadığı,

cirantaların farklı şehirlerde (Kayseri,Mardin, Antep) bulunan birbirleri ile ticari bağ ve irtibatı olmayan firmalar olması karşısında çekin kötü niyetli ve ağır kusurlu bir şekilde davalılarca iktisap edildiği, kötü niyetinin bir tezahürü olarak ciro silsilesi oluşturulduğunu bu sebeplerden dolayı fazlaya ilişkin her türlü hak ve alacaklarımız saklı kalmak kaydıyla Kayseri Genel İcra Dairesi ... esas sayılı icra takip dosyasından dolayı borçlu olmadığımızın tespiti ile yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... vekili cevap dilekçesinde özetle; " Davacı tarafça, müvekkil tarafından Kayseri Genel İcra Dairesi ...

Esas sayılı dosyasıyla takibe konulan 05.07.2023 vade tarihli, 100.000,00 TL bedelli ve ... çek numaralı çekten dolayı müvekkile borçlu olmadığı iddia ettiği, ancak ticari davalarda dava şartı olan arabuluculuk şartı yerine getirilmeden doğrudan menfi tespit davası açtığını, davacı, takibe konu çeki kendi firmasına gönderirken kaybettiğini beyan ettiğini, kambiyo senetlerinde imzaların bağımsızlığı ilkesi gereği müvekkil tarafından çekin ne şekilde dolaşıma sokulduğunun araştırılma zorunluluğu bulunmadığını, müvekkil,

takibe konu çeki kendisinden önceki cirantadan aldığından keşidecinin çeki ne şekilde dolaşıma soktuğu konusunda bilgisi bulunmadığını, davacının bu savunmalarının müvekkile karşı hukuki zeminde kabul edilebilir yanı bulunmadığını, davacının anlatmış olduğu şekliyle olaylar hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, çünkü basiretli bir tacir, usulüne uygun şekilde düzenleyip ticari amaçla dolaşıma soktuğu çekin tüm sorumluluklarını bilmekte ve üstlendiğini, bu durumda davacının anlatmış olduğu şekliyle olaylar doğru bile olsa iyi niyetli hamillere karşı sorumluluğu devam ettiğini,

müvekkil iyi niyetli 3. şahıs olarak çeke sahip olmuş ve alacağının tahsili için hukuki haklarını kullandığını, davacının iddialarının bir an için doğru olduğu kabul edilse bile söz konusu iddialar iyi niyetli 3. kişi olan müvekkilin hakkını zedelemeyeceğini, zira kambiyo senetlerinin mücerretliği ve imzaların istiklali ilkesi gereği davacının iddiaları müvekkilin iyi niyetli hamil olmasına etki etmeyeceğini, müvekkil iyiniyetli hamil olduğunu, bu nedenler ile haksız davanın öncelikle usulden reddini, mahkemeniz aksi kanaatte ise esasa ilişkin inceleme sonucu esastan reddini,

yargılama gideri ve vekalet ücretinin davacı tarafa yükletilmesine karar verilmesini" talep etmiştir.

Davalı ... ve ...'in cevap dilekçesi sunmadığı görüldü.

DELİLLER

Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır.

Bilirkişi Prof. Dr. ...'dan alınan 06/05/2024 tarihli bilirkişi raporunda özetle;

Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerle davacı ve dava dışı ... şirketinin ticari defterlerinin incelenmesinden ulaştığımız bulgular şöyledir.

1. Davacı taraf 05.07.2023 keşide tarihli ONB Finansbank Kayseri Şubesine ait ... numaralı ve 100.000 TL bedelli, keşidecisi davacı ... Akü San. Tic. A.Ş; lehdarının ise ... Şirketi olduğu çek sebebiyle davalılara borçlu olmadığını ileri sürmektedir.

2. Davacı taraf dava konusu çekin lehdar ... şirketi tarafından dava dışı ... şirketine ciro edildiğini ve bu çekin kargoda kaybolduğunu, davalıların eline kötü niyetli ve ağır kusurlu olarak geçtiğini ileri sürmektedir.

3. Dava konusu çekin davalılara keşide edilmediği için ... şirketinden davalılara çıkışının olması zaten beklenemez. Bahse konu çekin davacıdan dava dışı ... şirketine, ... şirketinden de lehine ciro edildiği ileri sürülen ... şirketine çıkışının yapılması gerekir. Ancak gerek davacı şirketin gerekse dava dışı ... şirketinin ticari defterlerinde dava konusu çeke ilişkin ayrıntılı bir kayıt tespit edilememiştir. Zira ... şirketinin ticari defterlerinde çek giriş çıkış kayıtları vardır. Ancak dava konusu çeki açıklayan bir kayıt tespit edilememiştir. Ayrıca dava dışı ... şirketinin ticari defterlerinde ciro edildiği ileri sürülen ... şirketine de çekin çıkış kaydı tespit edilememiştir.

4. Mahkemenin ara kararında dava dışı ... şirketi ile davalı *** firması arasında ticari ilişki olup olmadığının tespiti talep edilmiştir. Dosyaya sunulan flash bellek içindeki kayıtlarda bu şirket ile dava dışı ... şirketi arasında herhangi bir kayıt tespit edilememistir.

Rapordan birer suret taraflara tebliğ edilmiştir. Taraf vekillerinin bilirkişi raporuna karşı beyanlarını ve itirazlarını sunduğu görülmüştür.

Davacı tanığının 09/01/2025 tarihli celsede beyanlarının alındığı görüldü.

DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

Davacı taraf Davacı aleyhinde Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyasında takip yapıldığını, takibe konu kambiyo senedinin kargo sırasında çalındığını, davalıların yetkili hamil olmadığını belirterek menfi tespit dilemiştir. Taraflar arasında uyuşmazlık konuları; Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyasına konu 05/07/2023 tarihli, keşidecisi ... ... A.Ş., lehtarı ... ... Ltd. Şti.olan 05/07/2023 tarihli 100.000,00 TL bedelli çek nedeniyle davacının davalılara borçlu olup olmadığı davalıların yasal hamil olup olmadığı, toplanmaktadır. Uyuşmazlıkların çözümü için öncelikle konu ile ilgili kavramlar ile yasal mevzuatın irdelenmesinde yarar bulunmaktadır.

Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer; fakat, davacıya (borçluya) düştüğü hâller de vardır; davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukuki ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukuki ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer.

Çünkü hukuki ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı HMK m. 190. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 6). Fakat, alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer.

Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru-El Kitabı, s.322-323).

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK'nun 670 ve devamı düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK'nun üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, 6102 sayılı TTK'nda tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

TTK'nun 792. maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nun 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nun 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

HMK'nun 222. maddesi uyarınca, tarafların ticari defterlerinin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır.

Belirtilen bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir.

Diğer tarafın yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi halinde ise ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.

Somut olayın değerlendirilmesinde. Kayseri Genel İcra Dairesi'nin ... esas sayılı dosyasına konu 05/07/2023 tarihli, keşidecisi ... ... A.Ş., lehtarı ... ... Ltd. Şti.olan 05/07/2023 tarihli 100.000,00 TL çekin zilyedi olan davacı tarafından kargoya verildiği ve bu çekin kargo taşıması sırasında çalındığı ileri sürerek işbu dava açılmıştır. Çekin incelenmesinde, çekin ... ... Ltd. Şti.

Cirosu bulunduğu, akabinde ... firmasının akabinde ...'un, akabinde ...'nun ve akabinde ...'in ciroları bulunduğu görülmüştür. Davacının ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan bilirkişi incelemesi sonunda düzenlenen mali müşavir bilirkişi raporunda, davacının ticari defter kayıtlarına göre.

2022/2023 yıllarında dava konusu edilen keşidecisi dava konusu çekte davacıdan sonraki ciranta olan davalı ... firması ile davacının aralarında ticari ilişki olduğuna dair kayıt bulunmadığının tespit edildiği tespit edilmiştir. Yine davalı ... firması firmasına çekin hangi alacak için davacı firmadan alındığına dair kayıtların incelenmesi için ticari defterini sunması için kesin süre verilmiş ancak davalı defterleri sunmamıştır.

Davacı tanıkları dinlenilmiş tanık beyanlarında çekin sistem sibop adlı firmaya kargo ile gönderildiğini davacı şirket çalışanı doğrulamıştır. Yine alıcı firma çalışanları ise çekin kendilerine gönderildiğini ancak kargo poşetinin yırtık olduğunu beyan ettikleri görülmüştür. Tanık beyanları ile davacının beyanlarının uyuştuğu anlaşılmıştır. ... firmasının ise vergi dairesi kayıtlarında ise resen terk edildiği, 2017 yılından sonra faaliyetinin olmadığı görülmüştür.

Yine davalı ...'nun ise vergi mükellefi olmadığı, ...'un fırın işletmecisi olduğu, yine Hasan Denkçenin ise 2000 yılında taşıma işine son verdiği ve ve ticari bir faaliyeti olmadığı görülmüştür. Yine kolluk araştırmasında ...'un Marmaris ilçesinde fırında çalıştığı, çocukluk arkadaşı vasıtasıyla ... ve ... ile tanıştığını ve bir kaç çeki ciro ettiğini beyan ettiği tespitlerine yer verilmiştir.

İlgili kolluk araştırmasına göre ...'un sadece talep üzerine çeki ciro ettiği ve herhangi bir ticari ilişki olmadığı anlaşılmıştır. Davalı ...'nun ise Gaziantep ilinde yaşadığı, diğer ciranta ... isimli kişi ile akraba olduğu tespitlerine yer verilmiştir. Davalı ... vekiline çekin iktisap sebebi ve dayanak kayıtlarını sunması içim kesin süre verilmiş ancak davalı cevap vermekten imtina etmiştir.

Çekin kargoda çalındığına ve çekin başka bir bir firmaya gönderildiğine dair uyumlu delillerin bulunması, davacı ile davalı ... firmasının ticari ilişkinin bulunmaması, ... firmasının 2007 yılında resen terk edilmiş olması, cirantaların bir kısmı arasında akrabalık bulunması, cirantalardan birinin sebep olmaksızın çeki cirolaması, cirantaların iktisaba dair herhangi bir delil sunmaması ve bağlantısız yerlerle çalışmaları, faaliyet alanlarının farklı olması, cirantaların çoğunun aktif bir ticari faaliyeti olmaması karşısında çeki haksız olarak ele geçirdikleri kanaatine varıldığından davanın kabulüne karar verilmiştir.

Davacı tarafça iş bu davanın açılış tarihinden sonra Kayseri 2. ATM ... Esas sayılı istirdat davası açtığı görülmüştür. Anılan dosya iş bu davadan sonra açıldığı görülmüştür. Davacının kötüniyet tazminatı talebi ise koşulları olmadığından reddedilmiştir.

Katip *** · e-imzalıdır Hakim *** · e-imzalıdır