Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2024/14 K.2024/1079

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satıma Konu Malın İadesi) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle.

Müvekkili şirketin lehtar olarak hamili olduğu müvekkilinin elinden rızası dışında çıkan Türkiye İş Bankası 5302-Düvenönü Şubesi, 30/08/2023 tarihli, 60.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ... olan, ... seri nolu çekin ve Türkiye İş Bankası 5302-Düvenönü Şubesi, 30/08/2023 tarihli, 50.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ... olan, ... seri nolu çek müvekkili şirket tarafından, Aras Kargo'nun Sinan Şubesinden ... kargo takip no.lu ve CK ... seri no.suna kayıtlı olarak Sururi Mh.

Celal Fergi GÖKÇAY Sk. Kapı No:9 Fatih/İSTANBUL adresinde kain ... isimli firmaya kargolanmış ve çek kargoda iken çalındığını, mezkur çekler ve diğer çekler için için Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...

Esas no.lu dosyası kapsamında çek iptali davası açıldığını ve çeklerin üzerine ödeme yasağı konulduğunu, Aras Kargo firmasına ait gönderi takip tutanağı ekte sunulmuş olup teslim alanın ... isimli bir firma yahut şahıs olduğu göründüğünü, müvekkili böyle bir firmayı tanımadığını vakıa kargoyu da bu firmaya göndermediğini, kargoya verilen çeklerden olan Türkiye İş Bankası 5302-Düvenönü Şubesi, 30/08/2023 tarihli, 60.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ... olan, ... seri nolu çek ve Türkiye İş Bankası 5302-Düvenönü Şubesi, 30/08/2023 tarihli, 50.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ... olan, ... seri nolu çek davalı tarafınca ele geçirildiğini

çekte ciro silsilesinde yer alan şahsın ve firmaların ve hiçbirini müvekkilinin tanımadığını, bu firmalarla hiçbir ticari ilişkisi olmadığını, davalı dahil olmak üzere aynı kargoda çalınan çekler üzerinde ciranta olarak yer alan ..., optiplast, ekinplast, hakan karabağ, ekinplast, ...

Internatıonal hakkında ve ... firması hakkında Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulduğunu, soruşturma numarası ... olduğunu, tüm bu firmalar aynı kargodan çalınan çekleri kendi aralarında birbirlerine ciro etmekte ve icra takiplerine giriştiğini, aynı kargoda çalınan çeklerinin neredeyse tamamında bu firmalar kendi aralarında ciro silsilesi ile haksız icra takiplerine giriştiğini, yine aynı kargoda çalınan Türk Ekonomi Bankası Tokat Şubesi, 31/05/2023 tarihli, 34.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ... olan,

... seri nolu çeki de sayılan firmalar kendi aralarında birbirine ciro ettiğini ve taraflarına karşı İstanbul 14. İcra Dairesinin ... Esas no.lu dosyası kapsamında başlatılan kambiyo takibi başlattıklarını, söz konusu takip Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Es.

Nolu dosyası kapsamında verilen tedbir kararıyla durdurulduğunu, davalı dahil olmak üzere bu firmalar yine Denizbank Yozgat Şubesi, 30/06/2023 tarihli, 35.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ... olan, E4-... seri nolu çeki de kendi aralarında ciro etmişler ve bu çeki de İstanbul Banka Alacakları İcra Dairesinin ... Esas no.lu dosyası kapsamında kambiyo takibine konu ettiklerini, bu çekin iadesi için de istirdat davası açılmış olup Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Es.

No.lu dosyası kapsamında görüldüğünü, yine, Yapı Kredi Bankası Develi Şubesi, 30/05/2023 tarihli, 60.000,00-TL bedelli, Keşidecisi İsmail Yılmaz olan, ... seri nolu ... Sistemleri San. Ve Tic. A.Ş. Şirketi tarafınca ele geçirilmiş ve İstanbul 1. İcra Dairesinin ...

Esas no.lu dosyası kapsamında kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatıldığını, bu çekin iadesi için de istirdat davası açıldığını, yine, QNB Finansbank Kayseri Şubesi, 30/06/2023 tarihli, 30.000,00-TL bedelli, keşidecisi ... olan ... seri nolu çek ... Sistemleri San. Ve Tic. A.Ş. Şirketi tarafınca ele geçirildiğini ve İstanbul 4. İcra Dairesi ...

Esas no.lu dosyası kapsamında kambiyo senetlerine özgü icra takibi başlatıldığını bu çekin iadesi için de istirdat davası açılmış olup Kayseri 1. Asliye Ticaret Mahkemesinin ... Es. No.lu dosyası kapsamında görüldüğünü, müvekkilinin yetkili hamili olduğu çekler organize eylemler bütünüyle ele geçirildiğini, ... firmasının yer aldığı çeklerde ...

Sistemlerinin cirosu bulunmadığını, zira bu iki firmanın sahibinin aynı şahıs olduğunu, dava konusu çeklerin, müvekkilinin elinden rızası dışında çıktığını, çekte görünen tüm cirantalar arasında mutlak bir bağlantı olduğu ve haksız kazanç elde etmek amacıyla çeklerin çalındığını, müvekkilinin Türkiye İş Bankası 5302-Düvenönü Şubesi, 30/08/2023 tarihli, 60.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ... olan, ... seri nolu çekin ve Türkiye İş Bankası 5302-Düvenönü Şubesi, 30/08/2023 tarihli, 50.000,00-TL bedelli, Keşidecisi ... olan,

... seri nolu çekin son yetkili hamilinin müvekkili şirket olduğunun tespiti ile çekler müvekkili şirkete ait olduğundan müvekkil şirkete iadesine, açıkça haksız ve kötü niyetli olan davalı aleyhine asıl alacak miktarının %20'den az olmamak üzere müvekkil lehine tazminata hükmedilmesine, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı tarafın cevap dilekçesi sunmadığı görülmüştür.

DELİLLER

Mahkememizce taraf teşkili sağlanmış davanın taraflarına delillerini ibraz etme olanağı tanınmış uyuşmazlığın çözümü için gereken bütün deliller toplanmıştır. Bilirkişi alınan Osman Seyfi'den 19/07/2024 tarihli bilirkişi raporunda özetle; Davacının 2022-2023 yıllarına ait yevmiye ve kebirin e-defter olduğu ve beratlarının var olduğu, envanter defterlerinin açılış tasdikinin süresinde yapıldığı, defterlerin içerdiği kayıtların birbirini doğruladığı, defterlerin bu haliyle HMK 222/2 ye uygun olduğu tespit edilmiştir.

Davaya konu 30/08/2023 tarihli, 50.000,00-TL bedelli ... seri numaralı ve 30/08/2023 tarihli ... seri numaralı 60.000,00 TL çekler bakımından yapılan incelemede davacının davadışı ... den toplam 87 adet çekli tahsilat yaptığı, bu çekler için 50.000,00-TL ve 60.000,00-TL bedelli birden fazla çek olduğu, buna karşılık ticari defter kayıtlarında çek tutarlarından başkaca bir bilgi olmadığı tespit edilmiştir.

Hal böyle olunca davacı defterindeki 87 adet çek içerisinde yer alan 50.000,00-TL ve 60.000,00-TL bedelli çeklerin davaya konu çekleri içerip içermediğinin tespiti yapılamamıştır. Ticari defterde yer alan çekli tahsilatlara ilişkin çek bilgilerini ve taraf imzalarını içerir çek teslim tutanağı veya çek giriş/çıkış bordrolarının ibrazı ile davaya konu çeklerin ticari defterde kayıtlı olup olmadığının tespiti yapılabilecektir.

Davacının ticari defterlerinden .... Ltd. Şti ile herhangi bir ticari ilişkisinin olduğuna dair bir tespit yapılamamıştır, yönünde kanaatini bildirmiştir. Rapordan birer suret taraflara tebliğ edilmiştir. Davacı vekilinin bilirkişi raporuna karşı itirazlarını sunduğu görülmüştür.

DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; keşidecisi ... olan , İş bankası düvenönü Kayseri şubesi nezdinde, lehtarı ... ... Ltd. Şti olan, 30/08/2023 tarihli, 50.000,00-TL bedelli ... seri numaralı ve 30/08/2023 tarihli ... seri numaralı 60.000,00 TL çeklerin kendilerinin yasal hamili olduğunu, çekin kargo taşıması sırasında kaybolduğunu, çekin davalı firmanın elinde bulunduğunu, ve davalının çeki hukuka aykırı olarak ele geçirdiğini belirterek çekin istirdadını dilemiştir.

Taraflar arasında uyuşmazlık konuları; keşidecisi ... olan , İş bankası düvenönü Kayseri şubesi nezdinde, lehtarı ... ... Ltd. Şti olan, 30/08/2023 tarihli, 50.000,00-TL bedelli ... seri numaralı ve 30/08/2023 tarihli ... seri numaralı 60.000,00 TL çekin istirdadının gerekip gerekmediği, davalının ve davacının yasal hamil olup olmadığı, noktasında toplanmaktadır. Uyuşmazlıkların çözümü için öncelikle konu ile ilgili kavramlar ile yasal mevzuatın irdelenmesinde yarar bulunmaktadır. Eldeki dava, çalınan çek nedenli borçlu olmadığının tespiti ile TTK'nun 792. maddesine dayalı olarak dava konusu çeklerin istirdatı istemlerine ilişkindir.

Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer; fakat, davacıya (borçluya) düştüğü hâller de vardır; davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukuki ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukuki ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer.

Çünkü hukuki ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı HMK m. 190. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m. 6). Fakat, alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer.

Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru-El Kitabı, s.322-323).

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK'nun 670 ve devamı düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK'nun üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, 6102 sayılı TTK'nda tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (Tuna, Ergun/ Göç Gürbüz, Diğdem: Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten menedilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

TTK'nun 792. maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nun 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nun 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

TTK'nun 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK'nun 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacıların, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür.

HMK'nun 222. maddesi uyarınca, tarafların ticari defterlerinin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır.

Belirtilen bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir.

Diğer tarafın yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi halinde ise ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.

Somut olayın değerlendirilmesinde; keşidecisi ... olan , İş bankası düvenönü Kayseri şubesi nezdinde, lehtarı ... ... Ltd.

Şti olan, 30/08/2023 tarihli, 50.000,00-TL bedelli ... seri numaralı ve 30/08/2023 tarihli ... seri numaralı 60.000,00 TL çekin zilyedi olan davacı tarafından kargoya verildiği ve bu çeklerin kargo taşıması sırasında çalındığı ileri sürerek işbu dava açılmış, cirantalar hakkında mahkememizde aynı davalıya yönelik aynı iddia ile birden fazla dava açıldığı görülmüştür.

Davacının ticari defter ve kayıtları üzerinde yapılan bilirkişi incelemesi sonunda düzenlenen mali müşavir bilirkişi raporunda, çek girişleri bulunduğu ve cirantalar ile ticari ilişkinin olmadığı tespit olunmuştur. Ayrıca davacı tarafından sunulan çek tevdi bordrolarında çeklerin davacıya verildiği görülmüştür.

Açıklanan nedenlerde eldeki davada, davalı ve cirantalara dava konusu çekleri kimden aldığı, gerçek bir alacağının olup olmadığı noktasında bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş ancak yapılan ihtaratlı tebligata ve verilen kesin süreye rağmen ilgililer tarafından ticari defterleri sunmaktan kaçınıldığı,

yürütülen savcılık soruşturmaları, davacının sunduğu ticari defter kayıtları ve mali müşavir bilirkişiden alınan açıklamalı rapor ile diğer tüm delillere göre davalıların dava konusu çekleri ticari ilişki kapsamında müşterisinden aldığı ve bu çeklerin yetkili hamili olduğuna dair defter ve kayıtlarını ihtaratlı tebligata rağmen sunmadıklarından davanın kabulüne karar verilmiştir.

Katip *** · e-imzalıdır Hakim *** · e-imzalıdır