Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/520 K.2024/530

Mahkememizde görülmekte olan İstirdat (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan açık yargılaması sonunda,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

İDDİA

Davacı vekili dava dilekçesinden özetle. Müvekkili bankanın müşterileri tarafından tahsil edilmek üzere müvekkili bankaya teslim edilmiş bir kısım çek ve senetlerin ... kargo firması tarafından taşıma işi esnasında kaybedildiğini, dava konusu, keşidecisi ..., lehtarı ...

Pompa ve Soğutma Sistemleri olan, son yetkili hamil ... tarafından bankaya tahsile verilen 12.01.2023 tanzim tarihli 170.000 TL bedelli düzenleme yeri Gaziantep olan çekin ... kargo tarafından taşıma işi esnasında kaybedilmiş ve akabinde müvekkili bankaca 06.01.2023 tarihli tutanak tutulduğunu, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ...

Esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açıldığını, çekin irade dışı elden çıkması nedeniyle kötü niyetli kişilerin çek bedelini tahsil etmelerinin önüne geçmek amacıyla da ödemeden men kararı alındığını, dava konusu çekinde aralarında bulunduğu çek ve senetlerin ... kargo tarafından taşındığı esnada çalınmış olmaları sebebiyle yapmış suç duyurusunda bulunulduğunu, Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ...

Soruşturma no'su ile soruşturma başlatıldığını, soruşturma kapsamında söz konusu çeklerin ibrazı halinde çekleri ibraz eden şüpheli şahıslar ile ilgili kolluk kuvvetlerine bildirimde bulunulması ve çek asıllarının Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesi yönünde karar verildiğini, davaya konu çekin davalı ... ...

Sistemleri Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi tarafından T.Garanti Bankasından karşılığının sorgulandığı/ibraz olunduğu çek bankasının beyanının olduğunu, davalının dava konusu çekin yetkili hamili olmadığını, işbu çeki ne suretle ele geçirdiğini bilinmediğini, müvekkili bankanın uhdesindeyken ve ... kargo firması tarafından kaybedilen çekin iyiniyetli olmayan kişilerlerce ele geçirildiğini,

çekin müvekkili banka müşterileri tarafından müvekkili bankaya teslim edildiği tarihteki ön ve arka yüz görüntüleri ile tevdi bordrosundan görüleceği üzere söz konusu kambiyo senetlerinin ... kargo firması tarafından kaybedilmesinden önceki yetkili hamili davalının olmadığın, müvekkili banka müşterisi olduğunu, müvekkili bankanın müşterisinden sonraki cirantaların, çekin ... kargo firması tarafından kaybedilmesini müteakiben kötüniyetli kişilerce ele geçirilmesinden sonra çeki ciro etmiş olduklarını,

bu anlamda müvekkili banka müşterisinin tahsil maksadıyla müvekkili banka lehine yapmış olduğu cirodan sonraki tüm cirolar haksız ve hukuka aykırı olup, ciro zinciri koptuğunu, cironun çekin ve/veya senedin devrini sağlayabilmesi için çekin veya senedin arkasındaki ciro silsilesine göre yetkili hamil tarafından ciro edilmiş ve ciro edilene devredilmiş olması gerektiğini, müvekkili bankaya müşterilerce tahsile verilmiş ve ... kargoda taşıma esnasında kaybolan birçok çeki tahsile koyan Onurcan Bildik isimli şahıs olup,

bu kimsenin kargoda taşıma esnasında çek çalmaktan dolayı tutuklanmış olduğu haberi ve bu kişi hakkında çek çalma (hırsızlık) suçundan başlatılmış olan Denizli Cumhuriyet Başsavcılığı'nın nolu, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı'nın no'lu ve İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığılığı'nın nolu soruşturma dosyaları olduğu da gözetildiğinde aynı suretle kargodayken çalınan davaya konu çekin de söz konusu suça konu olduğu ve dolayısıyla davalının davaya konu çekin yetkili hamili olmadığı hususunu doğrular nitelikte olduğunu,

müvekkili bankanın müşterisinin dava konusu çekin bedelini tahsil edemediği gibi bir taraftan da kambiyo senetlerine mahsus icra takibi tehdidi altında bu çekin bedelini ödemeye zorlanacağını, çekin keşidecisinin ise ciro zinciri kopmuş olan çekin esasen yetkili hamili olmayan davalıya karşı ilgili tutarı ödemesi riski söz konusu olduğunu,

öncelikle davaya konu çekin icra takibine konu edilmemesi veyahut huzurdaki dava açılmadan evvel davalı tarafça icra takibi başlatılmışsa söz konusu icra takibinin durdurulması ve varsa yapılmış olan hacizlerin kaldırılması yönündeki ihtiyati tedbir taleplerinin kabul edilmemesi halinde fazlaya ilişkin her türlü talep hakları saklı olmak kaydıyla icra dosyasına haciz tehdidi nedeniyle ödenmek zorunda kalınabilecek tutarların tüm fer'ileriyle birlikte ödeme gününden başlayacak ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı tarafça cevap dilekçesi sunulmadığı görülmüştür.

DELİLLER

Türkiye Ekonomi Bankası'na, Denizli 14. Asliye Ticaret Mahkemesi'ne, Kayseri CBS'ne, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Sahtecilik ve Dolandırıcılık Bürosu'na, Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığı Hazırlık Bürosu'na, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesi Bürosu'na, İstanbul Ticaret Sicil Müdürlüğü'ne yazılan müzekkerelere cevap olduğu, ilgili kayıt ve belgelerin celp edildiğ görülmüştür.

Mahkememizin 29/05/2023 tarihli müteferrik kararı ile dava konusu keşidecisi ... olan, Garanti Bankası Gaziantep Şubesi, V.K.No:..., çek nolu, 12/01/2023 keşide tarihli, 170.000,00-TL bedelli çekin icra takibine davalı tarafından konu edilmemesine, icra takibine konu edilmiş ise takibin durdurulmasına karar verildiği görülmüştür.

Mahkememizin / esas sayılı dosyasında davalı tarafın 2023 yılına ilişkin ticari defter kayıtları üzerinde inceleme yapılarak, söz konusu dava dosyasına ve işbu mahkememiz dosyasına konu çeklere ilişkin çeklerin hangi firmadan aldığı ticari defterlerine ne zaman kaydedildiği, hangi alacağa karşılık olarak bu çekin alındığı, çekin muvazaalı olarak alındığına dair bir kayıt bulunup bulunmadığı hususunda her iki çek yönünden de rapor tanzimi hususunda talimat yolu ile dosya Mali Müşavir bilirkişiye tevdi edilmiş, Mali Müşavir bilirkişinin 02/05/2024 tarihli raporu ile;

davalının dava konusu çek ile ilgili defter kayıtlarının incelenmesi hususunda kendileri ile irtibat kurulamadığı, ... ... Sistemleri San ve Tic. A.ş'nin en son görevli mali müşaviri ile yapılan görüşmede şirket yetkilileri ile irtibatının kesildiği, ücretini alamadığını, ticari defter ve belgelerinin kendilerinde olduğunu, davalı ... ... Sis. San. ve Tic.

A.Ş'nin hiçbir belgesinin kendisinde olmadığın, sözleşmesini 30/09/2023 tarihinde fesih ettiğinin beyan ettiğini, sözleşme feshinin rapor ekinde sunduğu görülmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, çek istirdadı talebine ilişkindir.

Davacı, kendisine tahsil edilmek üzere teslim edildiği iddia edilen bir kısım çek ve senetlerin ... kargo tarafından taşıma esnasında kaybedildiğini, dava konusu çek nedeni ile iptal davası açıldığını, Kayseri Cumhuriyet Başsavcılığının ... soruşturma sayılı dosyasında soruşturma yapıldığını dava konusu çekin davalı firma tarafından ibraz edildiğini, davalının çeki hukuka aykırı olarak ele geçirdiğini belirterek çek istirdadı talep etmiştir.

Dava, Garanti Bankası Gatem Şubesine ait, keşidecisi ..., lehdarı ... Pompa ve Soğutma Sistemleri olan, 12.01.2023 tanzim tarihli, 170.000,00 TL bedelli nolu

çekin istirdadı istemine ilişkindir.

Davacı tarafından, çekin iptali amacıyla Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi ... esas sayılı dosyası nezdinde çek iptal davası açılmıştır. Davacının sunduğu çek tevdi bordrosu uyarınca davacı bankaya dava konusu çekin tahsil amacıyla verildiği görülmüştür. Sunulan tutanaklar incelendiğinde çekin kargo taşıması sorasında davacı çekin çalındığını iddia etmiştir. Olayla ilgili savcılık tarafından yapılan soruşturmanın devam ettiği görülmüştür.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. 6102 sayılı TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (, /, : Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, 6102 sayılı TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (, / , : Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

Bu havalenin yazılı şekilde yapılması, belli şekil şartlarını içermesi ve kayıtsız şartsız bir ödeme yetkisi biçiminde olması gerekir. Çek düzenleyen, muhataba belirli bir bedeli lehtara ödeme, lehtara da tahsil yetkisi veren bir kambiyo senedidir. Çek bir ödeme aracıdır. Ancak poliçe ve bonodaki gibi kredi işlevine haiz değildir. Ticarî hayatta yaygın olarak ileri tarihli çek düzenlenerek çekin kredi veya teminat aracı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bu kullanım şeklinin dahi çekin ödeme aracı olma özelliğini ortadan kaldıramayacağı unutulmamalıdır. Çek muhatap banka tarafından görüldüğünde meşru hamil olan kişiye nakden ödenir.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 757/1. maddesine göre, iradesi dışında çek elinden çıkan kişi, ödeme veya hamilin yerleşim yerindeki asliye ticaret mahkemesinden, muhatap bankayı çeki ödemekten men edilmesini isteyebilir. Aynı Kanun’un 759. maddesi uyarınca, çeki eline geçiren kişi bilinmiyorsa, çekin iptaline karar verilmesi istenebilir. İptal isteminde bulunan kişi, çek elinde iken zıyaa uğradığını inandırıcı bir şekilde gösteren delilleri mahkemeye sağlamak ve senedin bir suretini ibraz etmek veya senedin esas içeriği hakkında bilgi vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 792. maddesine göre, çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790 ıncı maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.

TTK'nın 788/1. maddesinde, açıkça “emre yazılı” kaydıyla veya bu kayıt olmadan belirli bir kişi lehine ödenmesi şart kılınan bir çekin, ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle devredilebileceği, TTK'nın 790. maddesinde ise, cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişinin, son ciro beyaz ciro olsa bile, kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca çizilmiş cirolar yazılmamış hükmündedir.

Bir beyaz ciroyu diğer bir ciro izlerse, bu son ciroyu imzalayan kişi çeki beyaz ciro ile iktisap etmiş sayılır.

Kanunda aksine özel bir düzenleme olmadıkça; taraflardan her biri, hakkını dayandırdığı olguların varlığını ispatla yükümlü (TMK 6), diğer bir ifadeyle, iddia edilen vakıaya bağlanan hukuki sonuçtan kendi lehine hak çıkaran taraf ispat yükü altında (HMK 190) olup, bu temel kuralların da sonucu olarak herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür. İspat yükü kendisinde olmayan diğer taraf da ispat yükünü taşıyan tarafın iddiasının doğru olmadığı hakkında delil sunabilir. Karşı ispat faaliyeti için delil sunan taraf, ispat yükünü üzerine almış sayılmaz (HMK 191).

Eldeki davada, davacı öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu, ardından davalı tarafın çeki kötüniyetli veya ağır kusurlu olarak iktisap ettiğini ispat etmesi gerekir. Bununla birlikte davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, zira aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır niteliktedir.

TTK’nın 792. maddesi içeriği itibariyle önceki hamilin elinden herhangi bir şekilde çıkan çeki iktisap eden yeni hamilin, TMK’nın 3. maddesi anlamında iyi niyetli olduğunu kabul etmiştir. Burada ispat yükü üzerinde olan davacının, kötüniyete veya ağır kusura dair iddialarını her türlü delille ispat etmesi mümkündür. Bunun yanında kötüniyeti yahut ağır kusuru ispatlanması gereken kişi çeki hamil olarak elinde bulunduran ve davada taraf olan davalıdır.

Davaya konu çeklerde, düzgün bir ciro silsilesi bulunmaktadır. Davacı taraf, dosyada bulunan bilgi ve belgelere göre, davalının dava konusu çeki davacının zararına olarak kötü niyetle iktisap etmiş olduğunu ve/veya iktisapta ağır bir kusurunun bulunduğunu ispatı gerekmektedir.

HMK'nın 222. maddesi uyarınca, tarafların ticari defterlerinin, ticari davalarda delil olarak kabul edilebilmesi için, kanuna göre eksiksiz ve usulüne uygun olarak tutulmuş, açılış ve kapanış onayları yaptırılmış ve defter kayıtlarının birbirini doğrulamış olması şarttır.

Belirtilen bu şartlara uygun olarak tutulan ticari defter kayıtlarının sahibi ve halefleri lehine delil olarak kabul edilebilmesi için, diğer tarafın aynı şartlara uygun olarak tutulmuş ticari defterlerindeki kayıtların bunlara aykırı olmaması veya diğer tarafın ticari defterlerini ibraz etmemesi yahut defter kayıtlarının aksinin senet veya diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerekir.

Diğer tarafın yukarıda belirtilen şartlara uygun olarak tutulan ticari defterlerinin, ilgili hususta hiçbir kayıt içermemesi halinde ise ticari defterler, sahibi lehine delil olarak kullanılamaz.

Somut olayda davalı tarafa çeki kimden aldığı, gerçek bir alacağının olup olmadığı noktasında bilirkişi incelemesi yapılmasına karar verilmiş, bu hususta mahkememizin 2023/520 esas sayılı dosyasının 13/02/2024 tarihli duruşmasının 1 nolu ara kararı gereği davalının ticari defterlerinde inceleme yapmak üzere talimat yazıldığı, davalı tarafın ticari defterlerini verilen kesin süre içerisinde talimat mahkemesine sunmadığı görülmüştür. Yürütülen soruşturmalar, tevdi bordrosu, Kayseri 2. ATM'nin ... esas sayılı dosyası, davalı hakkında benzer konuda görülmekte olan davalar bulunması ve HMK'nun 222. maddesi hükümleri bir arada değerlendirildiğinde davalı tarafın çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu hususu ispatlandığından davanın kabulüne karar verilmiştir.

Katip · ¸E-imzalıdır Hakim · ¸E-imzalıdır