Kayseri 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2023/757 K.2025/647

Mahkememizde görülmekte olan Tespit davasının yapılan açık yargılaması sonunda;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekilinin dava dilekçesinden özetle; davalının müvekkili borsada faaliyet gösterdiğinin ve üye olduğunu, canlı hayvan toptan ticaretiyle uğraştığını, ticarete konu alış ve satış fatura ile müstahsillerini müvekkili şirket nezdinde tescil ettirmek zorundu olduğunu, bu konuda 5174 sayılı TOBB kanununa istinaden çıkarılan yönetmelik bulunduğunu, bu yönetmeliğin 9, 10 ve 11.maddeliren göre davalının tescil zorunluluğu olduğu satışlarının mevcut olduğunu, davalı şirket en son 19/01/2023 tarihinde ve öncesinde satışlarını müvekkili borsada tescil ettirdiğini,

davalının müvekkili borsa nezdinde tescil yaptırdığı müstahsil alım beyannamelerini ekte dosyaya sunduklarını, bu tarihten sonra daha az tescil ücreti ödemek adına haksız yere tescili başka yerde yaptırdıklarını, oysa ki şirket imalat ve merkezinin Kayseri olduğunu, satışların da bu merkezde yapıldığını, bu nedenle tescil işlemlerini davalı şirkete tescil ettirme zorunluluğu olduğunu, bu nedenle davalı şirketin 01/01/2023 tarihinden itibaren yaptığı alış ve satış işlemlerinde borsa tescil yükümlülüğüne aykırı davrandığının tespitine, taraflar arasındaki tescil yükümlülüğüne dair uyuşmazlığın giderilmesine,

davanın kabulü ile yargılama harç ve giderleri ile vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı vekilinin cevap dilekçesinden özetle; müvekkili şirketin merkezi her ne kadar sicil kaydında Kayseri olarak gözükse de, müvekkili firmanın tüm alım satım işlemlerini Konya ili Cihanbeyli ilçesinde bulunan şubede gerçekleştirdiğini, müvekkili firmanın dava dilekçesinden de anlaşılacağı üzere yaptığı alım satımı davacı borsaya bildirme zorunluluğunun olmadığını, bu durumun "Tescil Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesi" başlıklı 10.maddede açıklandığını, müvekkili firmanın borsa üyeliği gereği bu zamana kadar ki yükümlülüklerini eksiksiz bir şekilde yerine getirdiğini, davacının iddialarının yersiz olduğunu,

tescil yapılmasını gerektirecek herhangi bir durum olmadığını, bu nedenle davanın reddine, yargılama giderleri ile vekalet ücretinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DELİLLER

Ticaret sicil kayıtları,davalının ticari defter ve kayıtları, davalının alım-satım faturaları, 2023 yılına ilişkin müstahsil beyannameleri ve borsa yazışmaları celp edilmiş bilirkişi kök ve ek raporu alınmıştır.

Mahkememizce, davalı vekili tarafından müvekkili şirketin ticari defter ve kayıtlarının Cihanbeyli ilçesinde olduğu beyan edildiğinden, Konya Adliyesi' ne talimat yazılarak dosyanın 1 hukukçu ve 1 mali müşavir bilirkişiye tevdi ile, defter ve belgeler yerinde incelenerek, davalı şirketin 01/01/2023 tarihinden dava tarihine kadar borsa kotasyonuna tabi alış-satışlarının tespiti ile bu faturaların hangi ticaret borsasına tescil ettirilmesi gerektiği belirlenerek,

...' na tescili gereken alış-satış faturası bulunması halinde bunların tescil ücretinin belirlenmesine yönelik rapor düzenlenmesine karar verilmiş olup bilirkişi heyeti tarafından Mahkememize sunulan 08/12/2024 tarihli kök raporda özetle; davalı ve davacıya ait ticari defter, diğer belgeler ve tüm dosya kapsamı incelenmiş olup her türlü hukuki yorum ve nihai takdirin mahkemeye ait olduğu işaret edilerek, davalı tarafın ticari defterlerinin TTK'na göre usulüne uygun tutulduğu, açılış ve kapanış tasdiklerinin yapıldığı,

dava konusu dönem de davalı tarafın Cihanbeyli Ticaret Borsasına yapmış olduğu borsa kotasyonuna tabi alış-satışlara ait muavin dökümüne göre tescil ücreti 222.493,81 TL olabileceği, dava konusu dönem de davalı tarafın ...na yapmış olduğu borsa kotasyonuna tabi alış-satışlara ait muavin dökümüne göre tescil ücreti 21.516,63-TL olabileceği, dosya kapsamında göre bazı satışlar her ne kadar Cihanbeyli borsası bünyesinde gösterilmişse de sözleşmenin kurulduğu yerin burası olduğu anlaşılamadığından kanun ve yönetmeliğin hükmüne göre hareket etmek gerekeceği, bu kapsamda, Cihanbeyli Ticaret Borsası'na ödenen 222.493,81 TL tescil ücretinin,

...'na ödenmesi gerektiği, davalı tarafından aksinin ispat edildiğinin kabulü durumunda yani Cihanbeyli borsası bünyesinde yapılan işlemlerin (sözleşmelerin) burada kurulduğu ispatlanmışsa bu takdirde davanın reddinin gerektiğinin belirlendiği bildirilmiştir.

Dosyanın bilirkişi heyetine yeniden tevdi ile Cihanbeyli Borsası' nda temin edilen faturalar ile müstahsil makbuzları gözetilerek davalı vekilinin itirazının değerlendirilmesi ile Cihanbeyli Ticaret Borsası' na beyan edilen fatura ve müstahsil makbuzlarınındaki satışların tümünün mü ...' na tescil edilmesi gerektiği tespit edilerek buna göre tescil ücretinin belirlenmesi hususunda ek rapor düzenlenmesine karar verilmiş olup bilirkişi heyeti tarafından Mahkememize sunulan 28/04/2025 tarihli ek raporda özetle;

eğer sözleşmeler, hazır olmayanlar arasında yapılmış kabul edilmezse, kök raporda ilgili kanun ve yönetmelik hükümlerine göre hareket etmek gerekeceği için ...'na tescil zorunluluğunun bulunduğu ve bu borsaya tescil ücretinin ödenmesi gerektiği, sözleşmelerin hazır olmayanlar arasında yapılmış olduğu kabul edilirse ...nın bir tescil ücretinden bahsetmenin mümkün olmayacağı sonuçlarına varıldığının belirlendiği bildirilmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava,davalı tarafından alım- satımlarda yapılan tescil işlemlerinin hangi borsaya tescil ettirilmesi gerektiğinin tespiti,tescil ücretinin belirlenmesi ile davalı şirketin defter ve evraklarının incelemesi hususunda yetki verilmesi istemine ilişkindir.

5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanununun 28. maddesinde;Ticaret borsaları, bu Kanunda yazılı esaslar çerçevesinde borsaya dahil maddelerin alım satımı ve borsada oluşan fiyatlarının tespit, tescil ve ilânı işleriyle meşgul olmak üzere kurulan kamu tüzel kişiliğine sahip kurumlardır."

32. maddesinde; "Ticaret borsası kotasyonuna dahil maddelerin alım veya satımı ile uğraşanlar, bulundukları yerin borsasına kaydolmak zorundadırlar. Buna uymayanların kayıtları, borsaca re'sen yapılır ve kendilerine tebliğ edilir. Meslek gruplarına göre yapılacak bu üye kayıtları, elektronik ortamda Bakanlık ve Birlik bünyesinde düzenlenen ortak veri tabanında güncel olarak tutulur.''

46. maddesinde ise;'' Borsaya tâbi maddelerin en az miktarları üzerinde yapılan alım satım muamelelerinin borsalara tescili zorunludur. ...Tescil yükümlülüğü aşağıdaki şekilde yerine getirilir:

a) Alıcı ve satıcının aynı borsanın çalışma alanı içinde bulunmaları halinde, işlem borsa örf ve adetlerine göre tespit olunan tarafça o borsaya tescil ettirilir ve tescil ücreti ödenir. Tescil ile yükümlü olan tarafın yokluğu halinde, diğer taraf tescili yaptırmak ve ücretini ödemekle yükümlüdür.

b) Alıcı ve satıcıdan birinin borsanın çalışma alanı içinde, diğerinin dışında olması halinde; 1) İki tarafın bulunduğu yerde borsa mevcut ve mal her iki borsaya tâbi ise ve işlem deyazışma, telgraf, telefon, teleks ile yapılmış veya elektronik ortamda gerçekleştirilmişse, sözleşmenin kabul ile tamam olduğu yerdeki tarafça o yer borsasına tescil ettirilir ve ücreti ödenir. Sözleşmenin nerede kabul ile tamam olduğu tespit edilemediği takdirde, işlem satıcının merkezinin bulunduğu yerdeki borsaya, satıcı tarafından tescil ettirilir ve ücreti ödenir....Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidirler. Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler.''hükmünün,

Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmelik 10'a maddesinde ise;'' Tescil yükümlülüğü aşağıdaki şekilde yerine getirilir:

a) Alıcı ve satıcının aynı borsanın çalışma alanı içinde bulunmaları halinde, işlem borsa örf

ve adetlerine göre tespit olunan tarafça o borsaya tescil ettirilir ve tescil ücreti ödenir. Tescil ile yükümlü olan tarafın yokluğu halinde, diğer taraf tescili yaptırmak ve ücretini ödemekle yükümlüdür.

b) Alıcı ve satıcıdan birinin borsanın çalışma alanı içinde, diğerinin dışında olması halinde;

1) İki tarafın bulunduğu yerde borsa mevcut ve mal her iki borsaya tâbi ise ve işlem de yazışma, telgraf, telefon, teleks ile yapılmış veya elektronik ortamda gerçekleştirilmişse, sözleşmenin kabul ile tamam olduğu yerdeki tarafça o yer borsasına tescil ettirilir ve ücreti ödenir. Sözleşmeninin bulunduğu nerede kabul ile tamam olduğu tespit edilemediği takdirde, işlem satıcının merkezi yerdeki borsaya, satıcı tarafından tescil ettirilir ve ücreti ödenir.''hükmünün

Tescil Mecburiyetinin Takibi başlıklı 15.maddesinde;

''Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidir. Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilir.

Bu incelemeler sonucunda, geçerli bir neden olmaksızın belirtilen sürelerde tescil zorunluluğunun yerine getirilmediğinin tespit edilmesi durumunda, muameleler resen tescil edilir ve bu Yönetmeliğin 11 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre işlem yapılır…''hükmü yer almaktadır.

Davalı tarafından, hayvan kesiminin Konya/Cihanbeyli şubesinde yapıldığı, bu nedenle Cihanbeyli Ticaret Borsası'na tescil yaptırıldığı beyan edilmişse de temin edilen müstahsil makbuzlarında ve faturalarda davalının şubesinin belirtilmediği,

davalı şirketin adresi olarak merkez adresi olan Kocasinan/Kayseri adresinin gösterildiği anlaşılmakla, alım-satımların davalı şirketin Cihanbeyli şubesinde yapıldığına dair delil bulunmadığından 5174 sayılı kanunun 46.maddesi ile yönetmeliğin 10.maddesi gereğince davacı tarafından 01/01/2023 tarihinden dava tarihine kadar olan ve Cihanbeyli Ticaret Borsasına tescil ettirdiği alım-satım işlemlerinde ...na tescil ettirilmesi gerektiği kanaatine varılmış ve defter incelemesi neticesinde davalının ödemesi gereken tescil ücretinin 222.493,81-TLolduğu belirlenmiştir.

5174 Sayılı Kanunun 46. Maddesi ile Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin 15. Maddesi gereğince hakim kararı ile üyelerin ilgili defter ve evraklarının incelenebileceği gözetilerek davacının bu husustaki talebinin kabulü ile davalı şirketin muhasebe kayıtları, alım ve satım faturaları, müstahsil belgeleri ve muamelelerinin incelenmesi hususunda davacıya yetki verilmiştir.

Katip ... ¸E-imzalıdır Hakim ... · ¸E-imzalıdır