Konya 2. Asliye Ticaret Mahkemesi E.2022/568 K.2024/581

Müvekkili şirketin “... Mah. ... Cad. No: ... ve ...

Selçuklu/KONYA adresindeki işyerinde 09.08.2022 tarihinde yangın çıkmış ve yangınla ilgili olarak Selçuklu İtfaiye Müdürlüğü’ne detaylı bilgi verildikten sonra Konya Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı tarafından “Yangın Raporu” düzenlenmiş olduğunu, Yaşanan yangın nedeniyle işletmenin yanmış ve kullanılamaz hale gelmiş olduğunu, dava konusu ticari defterler dahil tüm işyerinin yanmış ve müvekkilinin büyük bir zarara uğramış olduğunu, müvekkilinin iradesi dışında meydana gelen bu yangın nedeniyle ticari işletmesinin büyük bir yıkıma uğramış,

bununla birlikte bazı resmi evrakları ve ticari defterlerinin de yanarak kullanılmaz hale gelmiş olduğunu, yangın nedeniyle müvekkili şirketin işyerinde bulunan ticari defterlerinin (yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri), alış ve satış faturalarının, tahsil ve tediye makbuzlarının,

çek-senet bordrolarının, vergiye esas belgeleri ve sair her türlü belge ve evrakların zayi olmuş olduğunu, müvekkilinin ticari işletmesinde bulunan yukarıda belirtilmiş olan defter, belge ve sair evraklar yangın nedeniyle zayi olduğundan, T.T.K.’nın 82/d-7 maddesindeki.

“Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde ziyaa uğrarsa, tacir ziyaı öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır.

Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir” şeklindeki hüküm uyarınca zayi belgesi verilmesini talep etme zaruretinin ortaya çıkmış olduğunu ifade ederek, yukarıda arz ve izah edilen sebeplerden dolayı;

2022 - 2021 - 2020 - 2019 - 2018 - 2017 - 2016 - 2015 - 2014 - 2013 - 2012 - 2011 - 2010 yıllarına ait tüm ticari defterler (yevmiye defteri, defter-i kebir, envanter defteri), alış ve satış faturaları, tahsil ve tediye makbuzları, çek/senet bordroları, vergiye esas belgeleri ve sair her türlü belge ve evrakların zayi olduğuna dair kendilerine zayi belgesi verilmesini talep etmektedir.

ÇEKİŞMELİ HUSUSLAR, TOPLANAN DELİLLER, DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava; 6102 sayılı TTK madde 82/7 uyarınca zayi belgesi verilmesi istemidir.

"Defter Tutma Yükümlülüğü" başlıklı TTK Madde 64; " (1) Her tacir, ticari defterleri tutmak ve defterlerinde, ticari işlemleriyle ticari işletmesinin iktisadi ve mali durumunu, borç ve alacak ilişkilerini ve her hesap dönemi içinde elde edilen neticeleri, bu Kanuna göre açıkça görülebilir bir şekilde ortaya koymak zorundadır.

Defterler, üçüncü kişi uzmanlara, makul bir süre içinde yapacakları incelemede işletmenin faaliyetleri ve finansal durumu hakkında fikir verebilecek şekilde tutulur. İşletme faaliyetlerinin oluşumu ve gelişmesi defterlerden izlenebilmelidir.

(2) Tacir, işletmesiyle ilgili olarak gönderilmiş bulunan her türlü belgenin, fotokopi, karbonlu kopya, mikrofiş, bilgisayar kaydı veya benzer şekildeki bir kopyasını, yazılı, görsel veya elektronik ortamda saklamakla yükümlüdür." düzenlemesini içermektedir.

TTK madde 64/3'de yer alan düzenleme uyarınca 19.12.2012 tarihinde Resmî Gazete’de Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ yayınlanmış olup; Tebliğ’in 5’inci maddesinde tutulması zorunlu defterlerin; Gerçek veya tüzel kişi olup olmadığına bakılmaksızın her tacir yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebiri tutmakla yükümlü olduğu, ilave olarak anonim şirketlerin pay defteri, yönetim kurulu karar defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defteri, limited şirketler ise pay defteri ve genel kurul toplantı ve müzakere defteri tutmak zorunda olduğu belirtilmiştir.

Defter tutulmasında özellikle işletmeden bir gelir elde edecek olan kurum ve kişilerin menfaati olduğu gibi, ticari defter ve belgeler ticari ihtilaflarda da çok değerli delillerdir. Oysa defterlerin zıyaı (yani tamamen defterlerin ortadan kalkmış veya kullanılamayacak şekilde harap olması) ve zayi belgesi alınması durumunda, tacirler, defter ve belgelerini ibraz yükümünden kurtulmaktadırlar. Bunun sonucunda vergi zararları ve ticari defterlerin delil olma fonksiyonu bakımından önemli sakıncalar ortaya çıkabilir. Saklama yükümü, daha sonra çıkacak olan uyuşmazlıkların çözümünde defterlerin ve belgelerin önemli bir ispat aracı olduğu gözetilerek ve özellikle de ticari defter tutma yükümünün tamamlayıcısı olarak getirilmiş olduğundan TTK madde 64'de yer alan düzenleme emredici niteliktedir.

Buna göre zayi belgesi alabilmenin şartları şunlardır; 1- Zayi belgesi isteyen defter tutmakla ve/veya saklamakla yükümlü olmalıdır. 2- Zayi edilen defter ve belgeler tacirin saklamakla yükümlü olduğu ve kullanılmış ticari defter ve belgeler olmalıdır. 3- Defterler mücbir (olağanüstü, harici, kaçınılamaz ve öngörülemez, uygun illiyet bağına sahip) sebep sonucunda zayi olmalıdır. 4- Defter ve belgeler saklama süresi içerisinde zayi olmalıdır. 5- Zayi belgesi isteyen tacir usulüne uygun defter tutmuş olmalıdır. 6- Başvuru on beş günlük hak düşürücü süre içerisinde yapılmış olmalıdır.

Bu kapsamda; tacirin belgelerini muhafazada gerekli dikkat ve özeni gösterip göstermediğinin değerlendirilmeli, tasdike tabi defterlerin tasdik edilip edilmediğinin ilgili noterden, defterler hakkında soruşturma bulunup bulunmadığının ilgili vergi dairesinden sorulması, davayı açanın defter tutmakla yükümlü tacir olup olmadığının ve iddia edilen olayın meydana geldiği yerin tacirin faaliyette bulunduğu yerlerden olup olmadığının araştırılması, ticaret sicil kayıtlarının celbedilmesi gerekmektedir.

Mücbir sebep teşkil eden bir olayın vuku bulması değil, aynı zamanda bu olayın nasıl vuku bulduğu da, zayi belgesi verilmesi açısından büyük önem taşır. Hangi olaya dayandırılırsa dayandırılsın zayi iddiasının samimi ve inandırıcı olması, hayatın mutad cereyanına açıkça aykırı düşmemesi gerekir.(Yargıtay. HD ... E., ... K.)

Davacı yevmiye defteri, envanter defteri ve defteri kebirin belirtilen yıllara ait olanlarınını zayi olduğunu belirtirken, yasal gereği zorunlu olan pay defteri ile genel kurul toplantı ve müzakere defterinin zayi olduğunu ileri sürmemiştir.

Davacı zayi olan tüm mallarını sayfa sayfa liste olarak beyan etmiş ve yangın raporuna ekletmişken, zayi olduğunu ileri sürdüğü defterler ve belgelerle ilgili olarak itfaiyeye hiçbir beyanda bulunmamış, bunların yangın raporuna girmesini sağlamamıştır. Zayi olan mallarına gösterdiği özeni defter ve belgelerine göstermemiş, basiretli bir tacir gibi davranmamıştır. Mahkemeye sunduğu dilekçesinde defter ve belgelerin nasıl muhafaza edildiği konusunda ve TTK madde 64/2’de belirtilen her türlü belgenin fotokopi, karbonlu kopya, mikrofiş, bilgisayar kaydı veya benzer şekildeki kopyasının yazılı, görsel veya elektronik ortamda saklanması yükümlülüğüne ilişkin açıklamalarda bulunmamıştır.

Yangın raporunda: "...güvenlik kamera kayıtlarından da görüleceği üzere işletmenin imalathane kısmında, saat 16:00 sularında imalat safhasında kullanılan yanıcı-parlayıcı akışkanlar karıştırılırken statik elektrik nedeniyle yangın başlangıç olayının meydana geldiği, sıvıların yere dökülmesi neticesinde hızla yayıldığı" kaydedilmiştir.

T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı (İSGÜM) tarafından 2018 yılında yayımlanan "Boya Üretimi Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Rehberi

"nde; "Boya üretim sektöründe küçük iş kazalarının yanında büyük iş kazalarının da meydan gelme ihtimali oldukça yüksektir. Statik elektrik kaynaklı yangın tehlikesi de bunlardan biridir. Bu yüzden boya üretimi yapılan yerlerde statik elektrik tehlikesi ve olası yangın dikkat edilmesi gereken hususlardır" denilerek bu noktaya dikkat çekilmiş, statik elektrik oluşmaması ve statik elektrikten kaynaklı yangını önlemek için alınması gereken tedbirler sıralanmış, sektörün özelliği gereği diğer işletmelerden daha yüksek ve özel iş güvenliği tedbirleri alınması gerektiğine işaret edilmiştir.

Zayi belgesinin verilebilmesi için gerekli şartlardan birisi de haricilik şartıdır. Zayi belgesi istenebilecek olan olay, tacirin faaliyet ve işletmesi dışında kalan, harici bir olay olmalıdır. Dolayısıyla defterlerin zıyaına neden olan olayla, bu olayın cereyan ettiği işletme arasında bir bağlantı olmamalı, mücbir sebep teşkil eden olay, kaynağını işletme dışında bulmalıdır. Yani diğer bir anlatımla, olay ile olayın meydana geldiği işletme arasında, fonksiyonel bir bağ olmaması gerekir. Yangın raporunda yangının "yanıcı-parlayıcı akışkanlar karıştırılırken" meydana geldiği belirtildiğinden haricilik unsurunun gerçekleşmediği değerlendirilmiştir.

Yine yangın raporunda bahsedilen dava dışı dört işletmeden üçünün tamamen yandığı, birinin kısmen yanarak zarar gördüğü belirtildikten sonra, davacı Şençoban Ltd. Şti.'de oluşan hasarın ekli listede olduğu belirtilmiştir. Bu durumda diğer bir kısım işletmeler gibi işletmenin tamamen yanmadığı, yanan şeyler için ekli listelere bakılması gerektiği ortaya çıkmıştır. Yangın raporuna ekli listeler incelendiğinde de zayi belgesi verilmesi talep edilen defterler ve evrakın bu listede yer almadığı görülmüştür.

Nitekim Yargıtay. HD., E. ... K. ... sayılı ilamı ile. “Davacı vekilli, müvekkilinin 6-7 Ekim 2014 tarihinde ... İlçesinde yaşanan olaylardan zarar görmemesi için defterlerini şirket merkezinden daha güvenli olan ...

Petrolde bulunan arşiv olarak kullanılan yerde tuttuğunu, ....08.2015 günü saat ...:... sıralarında arşiv olarak kullanılan yerde elektrik kesintileri sonucu jeneratörün devreye girmesi ile oluşan akım sıkıntısından kaynaklı olarak yangın çıktığını, olayla ilgili olarak Emniyet Müdürlüğünün olay yeri inceleme ekiplerince tutanak tutulduğunu, çıkan yangın sonucu müvekkili olduğu şirketin kurulduğu günden bu yana tuttuğu muhasebe ile ilgili ve saklamakla mükellef olduğu tüm yasal defterlerin okunamaz, tasnif edilemez bir hale geldiğini, ileri sürerek ... madde 82/7 uyarınca zayi belgesi verilmesini istemiştir.

Mahkemece tüm dosya kapsamına göre, dava dilekçesinde belirtilen defter kayıt ve belgelerin tamamının yandığı belirtilmiş ise de yangın mahalline gelen güvenlik görevlileri tarafından hangi defterlerin yandığı, hangilerinin yarı yanmış ve ıslanmış olduğu hususunda bir belirleme yapılmamış olduğu, aynı yerde çıkan yangın neticesinde ... farklı şirkete ait defter ve belgeler için ... ayrı zayi belgesi verilmesi istemi ile dava açıldığı, olay yeri inceleme raporuna göre; yangın sırasında depo olarak kullanılan oda içerisinde 4 adet ahşap rafın bulunduğu, bunlardan ... tanesinin yandığı, 1 tanesinin kısmen yandığı,

bir tanesinin ise sağlam olduğu, odada bulunan kapaklı ahşap dolabın kısmen yandığı, yine bir kısmı tamamen bir kısmı ise kısmen yanan çok sayıda içinde fatura ve evrakların bulunduğu kapaklı dosyaların bulunduğunun tutanağa bağlandığı, ancak davacı şirketle beraber tüm diğer şirketlerin aynı yerde defterlerinin tutulduğu, bu büyüklük ve hacimde olan tüm defterlerin yukarıda bahsedilen tutanaklar içeriğine göre çıkan yangında kesin olarak yanmış olduğunun belirlenmediği, yarı yanmış ve ıslanmış defterlerle ilgili davacı şirketçe her hangi bir tutanak tanzim ettirilmediği,

ayrıca davacıya ait kayıt ve belgelerin iş merkezi dışında başka bir adreste bulunmasını gerektiren gerekçenin makul bir gerekçe olmadığı ve tacirin belgelerinin muhafazada gerekli dikkate ve özenin göstermediği, çıkan yangında davacı şirkete ait tüm ticari defter kayıt ve belgelerin yandığı hususunda vicdani bir kanaat oluşmadığı" gerekçesi ile davanın reddine dair karar onanmıştır.

Tüm bu nedenlerle davacının, defter ve belgelerinin muhafazasında ve yangın sonrası bunların itfaiye raporu ile tespit ve kayıt altına alınmasına dair basiretli bir tacir gibi gerekli dikkate ve özeni göstermediği, TTK m. 64/2 'de yer alan yükümlülüklerini yerine getirmediği, bir kısım zorunlu defterleri için zayi belgesi talep ederken, diğer bir kısım zorunlu defterleri için zayi belgesi talep edilmediği görüldüğü gibi, resmi nitelikteki yangın raporu içeriğine göre de zayi belgesi verilmesi istenen defterler ve belgelerin çıkan yangında kesin olarak yanmış olduğu da belirlenemediğinden davanın reddine dair aşağıdaki şeklide karar verilmiştir.

Katip ... Hakim ...