Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi E.2025/584 K.2026/67

Mahkememizde görülmekte bulunan "Menfi Tespit (Kambiyo Senetlerinden Kaynaklanan) davasının" yapılan açık yargılamasının sonunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 297/1(c)'ye uygun şekilde, tarafların iddia ve savunmalarının özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delilleri, konuyla ilgili mevzuat hükümleri ve yargısal içtihatlar, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri içerir şekilde hüküm verilerek,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

I-) Tarafların İddia ve Savunmalarının Özeti

Davacı vekili tarafından mahkememize ibraz edilen 12/08/2025 tarihli dava dilekçesi ile özetle; davacı şirket, davalı ...... Şti.'den ticari nakit sıkıntısı çekmesi nedeni ile davacının piyasa borçlarını ödeme sözüne istinaden işbu çekleri verdiğini, ancak davalı taraf söz konusu çekleri aldıktan sonra telefonları açmamakla kalmayıp hiçbir şekilde kendilerine ulaşılamadığını, bu nedenle davalı taraf kendi üzerine düşen edimi ifa etmeyerek davacıyı dolandırdığını belirterek müvekkilinin borçlu olmadığının tespitini talep ve dava etmiştir.

Davalı taraf tebligata rağmen suresinde cevap vermediğinden, tüm vakıaları inkar etmiş sayılmışlardır.

II-) Dava Türü ve Tarafların Anlaştıkları - Anlaşamadıkları Hususlar

Dava; davacı keşideci, davalıya, davacının piyasa borçlarını ödeme sözüne istinaden verilen çeklerin, davalı tarafından davacı şirketin borçlarının ödenmemesi nedeniyle bedelsiz kaldığı iddiasına dayalı, çek nedeniyle davacı keşideci tarafından icra takibinden önce davalıya borçlu olunmadığının tespitine ilişkin açılan menfi tespit davasıdır.

Uyuşmazlık, davaya konu edilen çeklerin davalının davacının piyasa borçlarını ödeme sözüne istinaden verilip verilmediği, davalı tarafından davacının borçlarının ödenip ödenmediği, bu nedenle çekin bedelsiz kalıp kalmadığı hususlarındadır.

III-) Çekişmeli Vakıalar Hakkında Toplanan Deliller

Dava dilekçesi ve ekleri ile Mahkememizin 2025/232 D. İş sayılı dosyası incelenmiştir.

IV-) Konuyla İlgili Mevzuat Hükümleri Ve Yargısal İçtihatlar

Menfi tespit davasında ispat yükü, kural olarak davalı alacaklıya düşer. Davacı (borçlu), davalının (alacaklının) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkiyi (meselâ borcu) sadece inkâr etmekle yetinmekte ise, yani bu hukukî ilişkinin (borcun) hiç doğmadığını ileri sürmekte ise ispat yükü davalıya düşer. Çünkü hukukî ilişkinin (borcun) varlığını iddia eden davalı olduğu için, ispat yükü davalı alacaklıya düşer (6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 190.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) m.6). Fakat, menfi tespit davasını açan davacı (borçlu), davalının (alacaklı) varlığını iddia ettiği hukukî ilişkinin hiç doğmadığını iddia etmeyip, bilakis bu ilişkinin doğduğunu bildirerek başka bir nedenle hukukî ilişkinin geçersiz olduğunu veya son bulduğunu ileri sürmekte ise bu iddiayı ispat yükü TMK’nın 6. maddesi gereğince davacıya düşer.

Örneğin; alacaklının dayandığı senedin karşılıksız olduğunu ispat yükü, davacıya (borçluya) düşer. Bunun gibi, davacı (borçlu), davalının (alacaklının) iddia ettiği alacağın ödeme, ibra ve takas gibi bir nedenle son bulduğunu ileri sürerse, bu iddiayı ispat yükü de davacı borçluya düşer (Kuru-El Kitabı, s. 370 ilâ 372).

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) kambiyo senetlerine ilişkin hükümleri poliçe esası üzerine kurulmuştur. Kanun, kambiyo senetlerinin ortak olan hükümlerine poliçe başlığı altında yer vermiş; bono ve çek hakkında ise ortak hükümlere yollama yapmakla yetinmiştir.

Çek, TTK’nın üçüncü kitabı ile 5941 sayılı Çek Kanunu ve bu Kanun uyarınca çıkarılan tebliğlerle düzenlenen bir kıymetli evraktır. TTK’nın 670 vd. düzenlemelerine göre çek de poliçe ve bono gibi bir kambiyo senedidir. 6102 sayılı TTK’nın üçüncü kitabında 780-823. maddeleri arasında düzenlenen çeke 818. maddenin yaptığı atıflar çerçevesinde poliçeye ilişkin hükümlerin uygulanması kabul edilmiştir (Bozer, Ali /Göle, Celal: Kıymetli Evrak Hukuku, Ankara, 2018, s. 221).

Çek, TTK’da tanımlanmamıştır. Çeke ait hükümler göz önüne tutularak çek şöyle tarif edilebilir: Çek, Kanun’un öngördüğü belirli şekil şartlarına bağlı, soyut ve kayıtsız şartsız bir bedelin ödenmesi konusunda sadece bankalar üzerine düzenlenebilen, kıymetli evraktan sayılan özel bir havaledir (...... Ticaret Hukuku Prensipleri Kıymetli Evrak, Ankara 2018, s. 268).

6102 sayılı Kanun’un 776/1 maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde bono veya emre yazılı senedin "kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme" vaadini içermesi gerektiği, 777. maddesinde de bu unsuru içermeyen bir senedin bono sayılmayacağı hükme bağlanmıştır.

6100 sayılı HMK'nın 226/1-c maddesi ; "Yemin edecek kimsenin namus ve onurunu etkileyecek veya onu ceza soruşturması ya da kovuşturması ile karşı karşıya bırakacak vakıalar." şeklinde düzenlenmiştir.

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 03/10/2023 T. 2022/3444 E. 2023/5549 K. Sayılı ilamında, "...çekin ödeme vasıtası olduğu, mevcut bir borcun ifası amacı ile verildiğini ve aksini iddia eden davacının iddiasını ispat edemediği..." denilmiştir.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 03/11/2014 Tarih ve 2014/17432 Esas ve 2015/13867 Karar sayılı ilamında; "... keşidecisi davacı şirket olan lehdarı davalı olan takibe konu senetteki imzaya itirazı olmadığı, senedin tanzim tarihi itibariyle imzanın davacı şirketin yetkili temsilcisi olan ....'a ait olduğu hususunda ihtilaf bulunmadığı, davacının borçlu olmadığını yazılı delillerle ispat edemediği yemin deliline de dayanmadığı, davalının tazminat isteminin koşullarının oluşmadığı..." şeklinde karar vermiştir.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi 10/10/2013 tarih ve 2013/11506-15832 sayılı ilamında : "...Mahkemece iddia, cevap ve toplanan deliller doğrultusunda çekleri davacı adına keşide eden Muzaffer Çelik 'in çeklerin verildiği tarih itibariyle şirket yetkilisi olduğu konusunda tartışma bulunmadığı, dolayısıyla kambiyo senetlerinin her yönü ile geçerli olduğu, davaya konu çeklerin hatır çeki olarak veya teminat amacıyla verildiği yönündeki iddiaların davacı tarafça yazılı delillerle kanıtlanması gerektiği ancak davacının buna dair yazılı delil sunamadığı,

bu çeklerin tek başına davalı defterlerinde yer almamasının geçerliliğini etkilemeyeceği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hüküm davacı vekilince temyiz edilmiştir.

Dosyadaki yazılara kararın dayandığı delillerle gerektirici sebeplere ve özellikle kambiyo senetlerinin ticari defterlere kayıt edilmemiş olmasının sonuca etkili olmamasına göre, davacı vekilinin yerinde görülmeyen bütün temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun bulunan hükmün ONANMASINA, 10.10.2013 gününde oybirliğiyle karar verildi..." şeklinde karar vermiştir.

İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi 2020/1260 Esas ve 2023/552 K. Sayılı ilamında "...6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu(HMK)'nun 226/1-c maddesine göre, yemin edecek kimsenin namus ve onurunu etkileyecek veya onu ceza soruşturması ya da kovuşturması ile karşı karşıya bırakacak vakıalar yemine konu olamaz. Bedelsiz senedi kullanma(156), Özel Belgede sahtecilik(207, 210), Açığa imzanın kötüye kullanılması(209) 5237 sayılı TCK'da suç olarak düzenlenmiş olup davacının iddialarının yemine konu edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle davanın reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmemiştir..." şeklinde karar vermiştir.

V-) Sabit Görülen Vakıalar, Bunlardan Çıkarılan Sonuç ve Hukuki Sebepler

Kural olarak çek ödeme vasıtası olup mevcut bir borcun ifası için verildiği kabul edilir. Bunun aksini iddia edenin yazılı delillerle iddiasını ispat etmesi gerekir. Kambiyo vasfını haiz çek mücerretlik ilkesi gereği taraflar arasındaki temel ilişkiden bağımsız olduğundan kural olarak aksinin HMK'nın 201. maddesi hükmü uyarınca yazılı delille ispatı gerekmektedir.

Davacı taraf, delil olarak taraf defterlerine de dayanmış ise de, taraflar arasında bir ticari ilişki bulunmadığından bu talebin sonuca etkili olamayacağı ve usul ekonomisi ilkesi gereği değerlendirmeye alınmamıştır.

Tüm bu nedenlerle davacı borçlu olmadığını yazılı delillerle ispat edememiş kabul edilmiş ve davanın reddine karar vermek gerekmiştir.

Dava konusu senede ilişkin devam eden veya yapılan ceza soruşturması ve davası bulunmadığından bekletici mesele yapılması gereken bir durumun bulunmadığı da anlaşılmıştır. Davacı açıkça yemin deliline dayanmış ise de, bedelsiz senedi kullanma (156), 5237 sayılı TCK'da suç olarak düzenlenmiş olup davacının iddialarının yemine konu edilmesi mümkün değildir.

Açıklanan tüm bu gerekçelerle davanın reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Katip · E-imzalıdır. Hakim · E-imzalıdır.