Sakarya Asliye Ticaret Mahkemesi E.2026/213 K.2026/165

Mahkememizde görülmekte bulunan "Menfi Tespit" davasının yapılan açık yargılamasının sonunda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu md. 297/1(c)'ye uygun şekilde, tarafların iddia ve savunmalarının özetini, anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları, çekişmeli vakıalar hakkında toplanan delilleri, konuyla ilgili mevzuat hükümleri ve yargısal içtihatlar, sabit görülen vakıalarla bunlardan çıkarılan sonuç ve hukuki sebepleri içerir şekilde hüküm verilerek,

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

I-) Tarafların İddia ve Savunmalarının Özeti

Davacı vekili Av. ... tarafından Mahkememize sunulan dava dilekçesi ile özetle; davacının, ... Sebze Meyve Halinde 33 nolu işyerinde kabzımallık yapmış olduğunu, davacının halde kabzımallık yaptığı dönemde davalı taraf davacıya Adana'dan ürün tedarik edeceğini belirterek davacıdan çek aldığını, davalı tarafa ... ... Şubesi 15.11.2025 tarih ve ...

SERİ NOLU, 750.000 Tl tutarlı çek ürün tedarik edeceğini belirttiğinden doğrudan davalı taraf emrine düzenlenerek güven oluşturması için davalı tarafa verildiğini, davalı taraf emrine çek teslim edildiği halde bu çek bedeli karşılığında ürünleri davacıya teslim etmediği gibi, çeki de davacıya iade etmediğini, 15.11.2025 tarihli ... seri nolu 750.000 TL tutarlı çek vadesinde davalı tarafça bankaya ibraz edildiğini, ancak davacının ürünler kendisine teslim edilmediğinden ekonomik krize girmiş olduğunu ve çeklerini ödeyemez duruma düştüğünden bu çeki de ödeyemediğini ve çekin arkası banka tarafından 18.11.2025 tarihinde yazıldığını,

çek yaprağı tutarında bankanın sorumlu olduğu 12.650,00 TL tutar banka tarafından davalı tarafa ödendiğini, bu tutar davacıdan banka tarafından tahsil edildiğini, davalı tarafın 15.11.2025 tarihli 750.000 TL tutarlı bu çeke dayalı olarak ayrıca davacı hakkında Sakarya 1. İcra Müdürlüğü 2025/15293 Esas ile 737.350,00 TL asıl alacak, 73.735,00 Tl çek tazminatı olmak üzere toplam 811.085,00 TL tutar üzerinden icra takibine de geçtiğini, Kambiyo takibi olduğundan davacının bu takibe itiraz edemediğini,

davalı taraf icra takibine konu çek bedeli karşılığında davacıya ürün teslim etmediğinden ve çeki de iade etmediğinden dolayı davacının davalı tarafa herhangi bir borcu bulunmadığını, belirterek, davalı tarafın davacı hakkında başlatmış olduğu Sakarya 1. İcra Müdürlüğü 2025/15293 Esas sayılı dosyasında davacının borçlu olmadığının tespiti ile icra takibinin iptalini,

İcra takibine konu çek yaprağı için banka sorumluluk tutarı olarak davalı tarafa banka tarafından ödenen ve davacıdan tahsil edilen 12.650,00 TL tutarın davalı taraftan ödeme tarihi olan 18.11.2025 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle birlikte istirdatını talep ve beyan ettiği görülmüştür.

II-) Dava Türü ve Tarafların Anlaştıkları - Anlaşamadıkları Hususlar

Dava; Sebze ve Meyve alım - satım sözleşmesi gereğince davalıya verilen çekin, malın teslim edilmemesi nedeniyle bedelsiz kaldığı iddiasına dayalı, çek nedeniyle davacı keşideci tarafından icra takibinden sonra davalıya borçlu olunmadığının tespitine ilişkin açılan menfi tespit davasıdır.

Davaya konu çekin altındaki imza hususunda ihtilaf bulunmamaktadır.

Uyuşmazlık; mahkememizin görevli olup olmadığı, malların teslim edilip edilmediği, bu nedenle çekin bedelsiz kalıp kalmadığı hususlarındadır.

III-) Çekişmeli Vakıalar Hakkında Toplanan Deliller

Dava dilekçesi ile ekleri ve Sakarya 1. İcra Müdürlüğünün 2025/15293 Esas sayılı dosyasındaki bilgi ve belgeler incelenmiştir.

IV-) Konuyla İlgili Mevzuat Hükümleri Ve Yargısal İçtihatlar

5957 Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 2/1-f maddesi; "Komisyoncu: Malların toptan satışı amacıyla kendi adına ve başkası hesabına komisyon esası üzerinden çalışan meslek mensuplarını"

5957 Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 2/1-ı maddesi; "Meslek mensubu: Malların ticaretiyle iştigal eden ilgili meslek odalarına kayıtlı kişileri"

5957 Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 2/1-l maddesi; "Perakendeci: Malları toptan temin ederek doğrudan tüketicilere perakende olarak satan meslek mensuplarını,"

5957 Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un" 2/1-p maddesi; "Tüccar: Malların toptan satışı amacıyla kendi adına ve hesabına çalışan meslek mensuplarını,"

5957 Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 10/1 maddesi; "Üreticiler ile meslek mensupları arasında veya meslek mensuplarının kendi aralarında bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili olarak ortaya çıkan uyuşmazlıklara çözüm bulmak amacıyla il merkezlerinde bir hal hakem heyeti oluşturulur. Bakanlıkça gerekli görülen ilçe merkezlerinde de hal hakem heyeti oluşturulabilir."

5957 Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 10/5 maddesi. "Değeri elli bin Türk Lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda, hal hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda heyetin vereceği kararlar ilam hükmündedir. Bu kararlar 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir.

Taraflar, bu kararlara karşı on beş gün içinde hal hakem heyetinin bulunduğu yerde ticarî davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz, hal hakem heyeti kararının icrasını durdurmaz. Ancak, talep edilmesi şartıyla hâkim, hal hakem heyeti kararının icrasını tedbir yoluyla durdurabilir. Hal hakem heyeti kararlarına yapılan itiraz üzerine asliye ticaret mahkemesinin vereceği karar kesindir."

5957 Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 10/7 maddesi; "14 üncü madde dışındaki tüm uyuşmazlıklar, hal hakem heyetinin görev ve yetkileri kapsamındadır. Toptancı hali yönetimi veya personelinin uygulamalarından veyahut toptancı hallerinin ve pazar yerlerinin yönetim ve işleyişinden kaynaklanan uyuşmazlıklar da bu kapsama dâhildir." hükmünü içermektedir.

5957 Sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 10. Maddesinde Yer Alan Parasal Sınırların Artırılmasına İlişkin Tebliğ'in 3/1-a. Maddesi "616.278,55 Türk lirasının altında bulunan uyuşmazlıklarda hal hakem heyetlerine başvuru zorunludur. Bu uyuşmazlıklarda heyetin vereceği kararlar ilam hükmündedir. Bu kararlar, 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun; ilamların yerine getirilmesi hakkındaki hükümlerine göre yerine getirilir." şeklinde düzenlenmiştir.

Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi'nin 16/12/2024 Tarih 2024/2677 Esas ve 2024/442 Karar Sayılı ilamında "...5957 Sayılı "Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 10/1 maddesine göre. 5957 Sayılı Kanunun uygulanmasından doğan ve uyuşmazlığın tarafı olan üreticiler ile meslek mensupları veya her iki tarafı da meslek mensubu olması halinde uyuşmazlığı çözmeye hal hakem heyeti yetkilidir.

5957 Sayılı "Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 10/7 maddesine göre "14 üncü madde(idari para cezalarını düzenlemektedir) dışındaki tüm uyuşmazlıklar, hal hakem heyetinin görev ve yetkileri kapsamındadır.

5957 Sayılı Yasının 10/5 maddesine (Yönetmelik md. 11/2) göre; uyuşmazlığın değeri dava tarihi olan 2021 yılı itibariyle 128.088,99 TL'nin altında ise taraflar hal hakem heyetine başvurmak zorundadır. Bu miktarın altındaki uyuşmazlıklar ile ilgili hal hakem heyetine başvuru şartı dava şartıdır.

Taraflar hal hakem heyetine başvurduktan bu kararlara karşı on beş gün içinde hal hakem heyetinin bulunduğu yerde ticarî davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine itiraz edebilir. Hakem heyetinin kararı ilam hükmündedir. Eldeki uyuşmazlıkta dava değeri 72.042,20 TL olup, yasada belirtilen sınırın altında kalmaktadır.

Bu durumda davacı öncelikle hal hakem heyetine başvurmak zorunda olduğu halde doğrudan dava açması yasaya aykırı olduğundan, ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın zorunlu olarak İl Hal Hakem Heyetine götürülmesi gerektiği gerekçesiyle davanın dava şartı yokluğundan reddine karar verilmesi gerekirken, ticaret mahkemelerinin görevli olduğu gerekçesiyle davanın dava şartı yokluğundan reddine karar verilmesinin usul ve yasaya uygun olmadığı,

ancak bu yanlışlığın düzeltilmesi yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden HMK 353/1-b.2 maddesi uyarınca kararın gerekçesinin yukarıda yazılı şekilde düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır...." denilmiştir.

V-) Sabit Görülen Vakıalar, Bunlardan Çıkarılan Sonuç ve Hukuki Sebepler

Davacı taraf 5957 Sayılı Yasanın 2. Maddesinin (ı), (f) ve (p) bentleri kapsamında meslek mensubu/komisyoncu/tüccar olup, aynı yasa maddesinin (ı), (l), (f) ve (p) bentleri kapsamında meslek mensubu/perakendeci/komisyoncu/tüccar olarak tanımlanan davacıyla, davalının sebze ve meyvelerin satışı ve temini konusunda anlaşıldığı ve ürünlerin davacıya teslim edilip edilmediği iddiası hususunda uyuşmazlık bulunduğu anlaşılmıştır.

5957 Sayılı "Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 10/1 maddesine göre; 5957 Sayılı Kanunun uygulanmasından doğan ve uyuşmazlığın tarafı olan üreticiler ile meslek mensupları veya her iki tarafı da meslek mensubu olması halinde uyuşmazlığı çözmeye hal hakem heyeti yetkilidir.

5957 Sayılı "Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanun'un 10/7 maddesine göre " 14 üncü madde(idari para cezalarını düzenlemektedir) dışındaki tüm uyuşmazlıklar, hal hakem heyetinin görev ve yetkileri kapsamındadır.

5957 Sayılı Yasının 10/5 maddesine (tebliğin 3. maddesi) göre; uyuşmazlığın değeri dava tarihi olan 2025 yılı itibariyle 887.009,71.-TL'nin altında ise taraflar hal hakem heyetine başvurmak zorundadır. Bu miktarın altındaki uyuşmazlıklar ile ilgili hal hakem heyetine başvuru şartı dava şartıdır. Taraflar hal hakem heyetine başvurduktan bu kararlara karşı on beş gün içinde hal hakem heyetinin bulunduğu yerde ticarî davalara bakmakla görevli asliye ticaret mahkemesine itiraz edebilir. Hakem heyetinin kararı ilam hükmündedir.

Eldeki uyuşmazlıkta dava değeri 811.085,00.-TL olup, yasada belirtilen sınırın altında kalmaktadır. Bu durumda davacı öncelikle hal hakem heyetine başvurmak zorunda olduğu halde doğrudan dava açması yasaya aykırı olduğundan, ilk derece mahkemesi olan mahkememizce uyuşmazlığın zorunlu olarak İl Hal Hakem Heyetine götürülmesi gerektiğinden davanın dava şartı yokluğundan reddine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM (Gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere):

1-5957 Sayılı Kanun'un 10/7 ve HMK nın 115/2 maddeleri gereğince, dava şartı yokluğu sebebiyle usulden REDDİNE,

2-Harçlar kanunu gereğince alınması gereken 732,00-TL harcın mahsubu ile fazladan alınan 13.119,31-TL'nin yatıran tarafa iadesine,

3-Davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin kendi üzerinde bırakılmasına,

4-Kullanılmayan gider avansının bulunması halinde kararın kesinleşmesinden sonra HMK’nun 333. maddesi uyarınca resen yatırana İADESİNE,

5-Gerekçeli kararın HMK 321/2 maddesi gereğince taraflara tebliğine,

Katip ... · e-imza Hakim ... · e-imza