Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi E.2023/1123 K.2025/1337

Taraflar arasında görülen davada Ankara 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesince verilen 13/04/2023 Tarih ve 2021/325 Esas - 2023/155 Karar sayılı kararın Dairemizce incelenmesi davalı tarafından istenmiş ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları ve tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, müvekkilinin ... Proje Danışmanlık Mimarlık İnşaat Gıda Tar. Hay. San. Tic. Ltd.

Şti.’de mimar olarak çalışmakta olup Hakkari Üniversitesi tarafından düzenlenen Zeynel Bey Kampüsünde yapılmış ve yapılacak binaların uygulama projelerini (Mimari, Mekanik, Elektrik, Statik, Altyapı, Peyzaj, Yangın, Vaziyet Planı vb.) tamamlayarak idareye teslim ettiğini, anılan bu projelerin Hakkari Üniversitesi ve yapım işinin kontrolörlüğünü üstlenen TOKİ tarafından tasdik edildiğini, TOKİ'nin müvekkiline ait uygulama projelerini kullanılarak yapım ihalesi düzenlendiğini,

bu ihale kapsamında müellifiyet hakkı müvekkilinde bulunan mimari uygulama projelerinin davalı şirket tarafından müvekkilinin izni ve muvafakatı alınmadan yetkisiz bir şekilde çoğaltılıp 2019/116028 ihale kayıt numaralı yapım ihalesinde kullanıldığını,

davalının müvekkiline ait projelerin imza kısımlarını değiştirerek kendi projeleri gibi ihale ekinde sunması ve kendisine yarar sağlamasının müvekkilinin FSEK çerçevesinde korunan maddi ve manevi haklarını açıkça ihlal ettiğini ve arabuluculuk görüşmelerinden bir sonuç alınamaması nedeniyle dava açma zaruriyetinin doğduğunu ileri sürerek davalının hukuka aykırı fiilleri nedeniyle müvekkilin uğradığı net zararın FSEK 68 ve 70. maddeleri kapsamında tespiti ile fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla müvekkiline ait projelerin izinsiz kullanılması nedeniyle FSEK 68 ve 70. maddeleri kapsamında hesaplanacak zararın 3 katı tutaında

tazminatın tahsiline esas olmak üzere, şimdilik 1.000,00 TL maddi tazminatın haksız fiil tarihinden itibaren işleyecek en yüksek ticari faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiş, 1/3/2023 tarihli dilekçesi ile tazminat isteğini, 3.157.902,00 TL olarak ıslah etmiştir.

Davalı şirket vekili, ... Proje Danışmanlık firmasında mimar olarak çalışan davacı tarafından Hakkari Üniversitesi Zeynel Bey Kampüsü işi proje uygulamalarının kendisi tarafından yapıldığı iddia edilmişse de, proje yüklenicisi ... Proje Danışmanlık Mimarlık İnşaat Gıda Tarım Hayvancılık San Tic. Ltd.

Şti. tarafından müvekkiline gönderilen Ankara 15. Noterliğinin 11/12/2019 tarihli ihtarnamesinde aynı şekilde FSEK kapsamında tazminat talebinde bulunulduğunu, bu durumda proje müelliflik haklarının kime ait olunduğunun belirli olmadığını, Zeynel Bey Kampüsü Projesindeki uygulama projelerinin müvekkili tarafından gerçekleştirilmediğini, ancak TOKİ tarafından ihale öncesi yapılan denetim ve kontrollerde eksiklik ve hatalar tespit edilmekle, bu hata ve eksikliklerin düzeltilip müvekkili tarafından imza altına alınmış haliyle ihaleye çıkılması konusunda TOKİ tarafından talimat verildiğini,

müvekkili şirket çalışanları ile TOKİ arasında yapılan yazışmalardan da anlaşılacağı üzere, esasen müvekkilinin idarenin talimatı ile daha önce ihaleyi alan ...

Proje Danışmanlık firmasının işi eksik bırakması ve idarenin projedeki eksiklikler ile ihaleye çıkamaması nedeniyle projedeki düzeltmelerin müvekkil tarafından yapılmasının ve ihaleye müvekkilinin imzası altında yenide çıkılmasında FSEK mevzuatına göre müvekkilinin herhangi bir tazminat ödeme yükümlülüğünün bulunmadığını ve idarenin talimat ve direktifleri ile revize işlemlerini gerçekleştiren müvekkiline kusur atfedilemeyeceğini savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, davacının ...

Proje Danışmanlık-Mimarlık-İnşaat-Gıda-Tarım-Hayvancılık-Sanayi ve Ticaret Limited Şirketinde yetkili şirket Müdürü olduğu, bu şirket ile yapı sahibi Hakkari Üniversitesi Rektörlüğü ve TOKİ arasında sözleşmelerinin bulunduğu, Hakkari Belediye Başkanlığı-İmar ve Şehircilik Müdürlüğü’nün yazısı ve eklerinden Zeynel Bey kampüsü içerisinde yapılan A-B-C Blok, Lojman, Derslik ve Kafeterya bölümlerine ait 16/06/2014 tarihli onaylı yapı ruhsatlarının mimari proje müellifi kısmında "...

Mimar Oda Sicil No: 27241" bilgilerinin yer aldığı, Hakkari Belediye Başkanlığı'nca düzenlenmiş olup imza aşaması sürecinde olan Eğitim Fakültesi ve Spor Salonuna ait ruhsatlarda aynı bilgilerin bulunduğu, bilirkişi kurulu tarafından TOKİ arşivinde yapılan inceleme ve araştırmalar sonucunda yüklenici ...

Proje Danışmanlık Mimarlık İnşaat Gıda Tarım Hayvancılık Sanayi Ticaret Limited Şirketine ait “Vaziyet Planı, Rektörlük Binası, Eğitim Fakültesi Binası, İlahiyat Fakültesi Binası, Atölye Binası, Giriş Kontrol Binası, Merkezi Araştırma Laboratuvarı Binası ve Sağlık M.Y.O.

Binasına ilişkin mimari proje müellifinin davacı olduğunun tespit edildiği, davaya konu olan Hizmet Alımı İşi Sözleşmelerine dayalı tüm uygulama projelerinin ESER olduğu, bu durumda TOKİ altındaki uygulama projelerinin ... tarafından yapılmış olması ve projelerde yapılan revizyonun davalının çalışanları tarafından yapmış olması nedeniyle davacıya ait uygulama projelerinin davalı tarafından izinsiz kullanılarak davacının eserden doğan çoğaltma, yayma ve umuma iletim hakkı dahil olmak üzere mali haklarına tecavüz edildiği,

gerekçeleriyle davanın kısman kabulü ile 3.157.902,00 TL telif tazminatının dava tarihi olan 08/11/2021 tarihinden itibaren işleyecek en yüksek ticari faiz ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya dair istemlerin reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde, arabuluculuk görüşmelerinde davacı adına katılan avukatın vekaletnamesinde özel yetki bulunmadığından zorunlu arabuluculuk sürecinin yasaya uygun olarak yürütüldüğünden söz edilemeyeceğini, dava dilekçesinde yalnızca maddi tazminat talebinde bulunulduğunu, mahkemece davacıya süre verilerek talep sonucunun açıklanması ve FSEK 68. ve 70. madde kapsamındaki taleplerinin ayrıştırılmasına karar verilmişse de davacı verilen kesin süre içinde herhangi bir açıklamada bulunmadığından ara kararı gereğini yerine getirilmediğini,

buna rağmen davanın açılmamış sayılmasına karar vermek gerekirken yargılamaya devam edilmiş olmasının açıkça usul hukukuna aykırı olduğunu, Hakkari Üniversitesinin uygulama projeleri için TOKİ ve dava dışı ...

Limited Şirketi arasında 22/12/2014 tarihli sözleşme uyarınca 470.000 TL karşılığında 58.903,94 m2 için hizmet alım sözleşmesi yapıldığını, ancak mimari uygulama projelerinde eksikliklerin bulunması ve bu eksikliklerin revizyon yapılarak giderilmesinin zorunluluğu nedeniyle ihaleyi düzenleyen TOKİ'nin talimat ve direktifleri ile müvekkilinden projelerde revizyon yapılması hususunun istendiğini, yerel mahkemece revizyonun zorunlu olarak yapılıp yapılmadığı teknik olarak aydınlatılmadan ve revizyon talebini yapan ihale makamı olan TOKİ'ye davanın ihbar edilmesi talebi kabul edilmeden hüküm kurulduğunu,

bilirkişi heyeti tarafından her ne kadar fiziken gidilerek mimari projelerin incelendiği belirtilmişse de müvekkilinin antetinin bulunduğu ancak imzasız olan projeler ile davacı ...'in projesi karşılaştırılarak projenin değiştirilip değiştirilmediği hususunda bir inceleme yapılmadığını, Hakkari Üniversitesi tarafından Zeynel Bey Kampüsü projesinde uygulama projeleri için TOKİ ve dava dışı ...

Limited Şirketi arasındaki sözleşmede 58.903,94 m2 için 470.000,00 TL bedel olarak belirlenmiş olup davacının telif tazminatının bu sözleşmedeki bedel ve ihlal edildiği iddia olunan 16.043,76 m2 esas alınarak hesaplanması gerektiğini, FSEK 68/1 uyarınca istenilecek tazminatın hesabının yapılacağı tarihin fikri mülkiyetin ortaya çıktığı yahut fikri mülkiyete tecavüzün vuku bulduğu tarih üzerinden hesaplanması hakkaniyet ve hukuk gereği iken 2021 yılı üzerinden yapılan hesaplamanın kabulünün mümkün olmadığını, gerekçeli kararda hesaplama tablosuna yer verilmiş olmasının HMK'nın 297. maddesine aykırı olduğunu,

ıslah ile artırılan miktara ıslah tarihinden itibaren faiz uygulanması gerektiğini ve reddedilen kısım yönünden müvekkili lehine hükmedilen vekalet ücretinin az hesaplandığını ileri sürerek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, Fikir Ve Sanat Eseri (Maddi Tazminat İstemli) istemine ilişkindir. İnceleme, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Davacı tarafça, eser sahibi olduğu mimari projenin, izinsiz olarak ve bedeli ödenmeksizin davalı şirket tarafından revize edilerek TOKİ'nin üniveriste kampüsünde uygulandığı ve suretle eser sahipliğinden kaynaklanan mali ve manevi hakların ihlal edildiği ileri sürülmüş, ilk derece mahkemesince, davacının yetkili şirket müdürü olduğu yüklenici ile TOKİ ve Hakkari Üniversitesi arasında Zeynel Bey Kampüsünde bulunan derslik, spor salonu, kafeterya, lojman gibi yapıların projelerin eser niteliğinde bulunduğu,

eser sahibi davacının izni ve rızası dışında TOKİ'nin direktifleri ile davalı şirket tarafından bu projelerin revize edilerek uygulandığı ve davalı şirket çalışanları tarafından yapılan bu işlemin davacının eserden doğan çoğaltma, yayma ve umuma iletim hakkı dahil olmak üzere mali haklarına tecavüz teşkil ettiği gerekçeleriyle yazılı şekilde karar verilmiştir.

Dosya kapsamında bulunan, davacının yetkili temsilcisi olduğu şirket ile yapı sahibi Üniversite ve TOKİ arasında yapılan sözleşmelerin kapsamı ve üniversite kampüsünde bulunan yapılara ilişkin Belediye arşivindeki yapı ruhsatlarından söz konusu yapıların proje müellifinin davacı olduğu ve bu projelerin uygulaması aşamasında davalı tarafından bir kısım revize işlemlerinin yapıldığı sabit olup esasen bu husus davalı şirketin de kabulündedir.

Ancak, davaya konu projenin davacının yetkilisi olduğu şirket ile yapılan sözleşme sonrasında düzenlenmiş olması ve davalı vekilinin savunmasına göre dava dışı şirket tarafından aynı nedenlere dayalı olarak müvekkilinden tazminat talep edilmiş olması karşısında davacının mali hakları kullanma yetkisinin varlığı hususunda tereddüt oluşmuştur.

FSEK'in 8. maddesi uyarınca bir eserin sahibi, onu meydana getiren olmakla birlikte, aynı Kanun'un 18/2 maddesinde aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça; memur, hizmetli ve işçilerin işlerini görürken meydana getirdikleri eserler üzerindeki haklar ın bunları çalıştıran veya tayin edenlerce kullanılacağı, aynı hususun tüzel kişilerin uzuvları hakkında da uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.

Bu durumda eser niteliğindeki projenin FSEK 18. madde kapsamında bulunup bulunmadığı ve ayrıca davacının, eser sahipliğinden kaynaklanan mali haklarını, FSEK'in 52. maddesinde öngörülen şekilde şirkete devredip devretmediğinin tespiti ile davacının aktif dava ehliyetine sahip olup olmadığı hususu açıklığa kavuşturulup sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmiş olması doğru olmadığından davalı vekilinin aktif husumete ilişkin istinaf itirazları haklı bulunmuştur.

Kabule göre de, 5846 sayılı FSEK'in 2/3. maddesine göre mimari projeler, sahibinin hususiyetini taşıması koşuluyla ilim ve edebiyat eseri niteliğindedir. Davacı eser niteliğindeki mimari projesinden faydalanılarak yeni bir proje hazırlandığını ve bu şekilde oluşan projeden davalı şirketin kazanç elde ettiğini iddia etmiş, davalı da idarenin direktifleri ve zorlaması ile bu hususu gerçekleştirmek zorunda kaldığını iddia etmişse de esasen bu hususu kabul etmiştir.

FSEK 68. maddesi "Eseri, icrayı, fonogramı veya yapımları hak sahiplerinden bu Kanuna uygun yazılı izni almadan, işleyen, çoğaltan, çoğaltılmış nüshaları yayan, temsil eden veya hertürlü işaret, ses veya görüntü nakline yarayan araçlarla umuma iletenlerden, izni alınmamış hak sahipleri sözleşme yapılmış olması halinde isteyebileceği bedelin veya bu Kanun hükümleri uyarınca tespit edilecek rayiç bedelin en çok üç kat fazlasını isteyebilir." hükmünü içermektedir.

Anılan hüküm kapsamında, sözleşme yapılmış olması halinde istenebilecek bedelin (varsayımsal sözleşme bedeli) ne şekilde tespit edileceği konusunda HGK'nın 20.03.2002 tarih, 2002/176-214 E.K. sayılı ilamı yol gösterici niteliktedir.

Anılan kararda, varsayımsal sözleşme bedelinin, eser sahibinin bilimsel/sanatsal yeteneği, üretim kapasitesi, eserin beğeni ölçüsü, sayfa sayısı, estetik görünümü, nitelik ve niceliği, ihlal edilen mali hakkın türü, coğrafi kapsamı, ihlal süresi, ihlalin yapıldığı vasıta gibi kriterler dikkate alınarak eser sahibinin tecavüzde bulunanla sözleşme yapması halinde isteyebileceği bedele göre belirlenmesi gerektiği açıklanmıştır.

Varsayımsal sözleşme bedeli belirlenirken, varsa ihlal konusu mali hakkın devrine ilişkin önceki sözleşmelerden yararlanılabilir. Bu tür sözleşmeler emsal alınırken, sözleşmenin dava konusu olaya ne ölçüde uyduğunun, aradaki farklılıkların ve benzerliklerin neler olduğunun gözetilmesi zorunludur.

Yapılan açıklamalar ışığında öncelikle davacıya ait proje ile davalı şirket tarafından yapılan revize sonucu oluşan projeler bilirkişi incelemesine tabi tutularak davalının eyleminin FSEK 68. madde kapsamında ihlal teşkil edip etmediği belirlenmeli, davalının iş sahibi TOKİ'nin direktifleri ile yaptığını kabul ettiği proje üzerindeki değişikliklerin teknik zorunluluklardan kaynaklanıp kaynaklanmadığı tespit edilmeli ve bu hususların tespitinden sonra, davacının haklarının ihlal edildiği kanaatine varılması halinde davalının davacıya ait proje üzerinde değişiklik yaptığı tarih esas alınarak yukarıda belirtildiği şekilde varsayımsal sözleşme bedeli miktarı belirlenip sonucuna göre karar verilmesi gerekirken bu hususlarda bir değerlendirilme yapılmaması doğru olmamıştır.

Bu itibarla, davacının projesinin davalı tarafından revize edilerek kullanılması nedeniyle uğramış olduğu mali haklarının tahsili istemiyle açmış olduğu davada, öncelikle davacının aktif dava ehliyetinin bulunup bulunmadığı konusunda bir değerlendirme yapılması gerektiğinden Dairemizce, davalı vekilinin yukarıdaki hususlara ilişkin istinaf itirazlarının kabulü ile HMK’nın 353/1-a-6. maddesi gereğince yerel mahkeme kararının kaldırılmasına, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine ve kararın niteliğine göre davalı vekilinin diğer istinaf itirazlarının bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar vermek gerekmiştir.

GEREKÇELİ KARARIN YAZILDIĞI TARİH : 27/06/2025

Başkan · ... Üye · ... Üye · ... Katip · ...