Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2024/1129 K.2025/1515

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçelerle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili dilekçesinde özetle; müvekkili şirket tarafından, arşiv kaydının tutulduğu sistem üzerinden 2018 yılı Ocak ayına ait e-defter (kebir ve yevmiye diye adlandırılan fiziki defterlerin elektronik versiyonu) verilerine ulaşılmaması üzerine; Maliye Bakanlığı Bilgi İşlem Merkezi Müdürlüğüne dosyaların temini için başvurulduğunu, cevabi yazı ile e-defter kayıtlarının 01.01.2020 tarihi itibari ile muhafaza edildiği ve talep edilen belgelerin Başkanlık sisteminde bulunmadığının bildirildiğini, müvekkili şirketin, e-defter kayıtlarına ulaşamamakta ve bu kayıtların ikincil örneklerinin temin edilemediğini, bu nedenlerle; müvekkili şirketin 2018 yılı Ocak ayına ait e-defterlerinin zayi olduğuna dair belgenin verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; yapılan yerinde tespit ve incelemede davaya konusu 2018 yılı OCAK ayına ait e-defter kayıtlarının zayi olmadığı, davacının beyanına göre Gelirler İdaresi Başkanlığı sistemine yüklenirken bir teknik problem olabileceği söyleminin yüksek ihtimal olduğu bu teknik sorun xml uzantılı e-defterlerin GİB(Gelirler İdaresi Başkanlığı) sistemine yüklenmesi sırasında yarıda kesilmesine rağmen GİB sisteminin sanki yüklemenin tamamı sisteme yüklenmiş gibi "BAŞARILI" ibaresi ile ilgili ayı kapatmasından ibaret olduğu,

tam olarak yüklenmeyen bu e-defter kayıtları bir kez daha yüklemeye çalışıldığında "daha önceden yüklendiğinden ötürü" GİB sisteminin bir kez daha yüklemeye izin vermemesinden kaynaklı olup, bu sorunu "e-imza eşleniği sorunu" olarak değerlendirileceği, buradan hareketle e-imza eşleniğindeki değişikliğin teknik bir hatadan, virüsten, e-imza algoritmasından v.s gibi bir çok nedenden kaynaklanabileceği olasılığının da bulunduğu, dosyaların davacı tarafta sorunsuz ve zayi olmamış şekilde bulunduğu bilirkişi tarafından tespit edildiğinden zayi olmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle;müvekkili şirket tarafından, arşiv kaydının tutulduğu sistem üzerinden 2018 yılı Ocak ayına ait e-defter (kebir ve yevmiye diye adlandırılan fiziki defterlerin elektronik versiyonu) verilerine ulaşılmaması üzerine; Maliye Bakanlığı Bilgi İşlem Merkezi Müdürlüğüne dosyaların temini için başvurulduğunu, cevabi yazı ile e-defter kayıtlarının 01.01.2020 tarihi itibari ile muhafaza edildiği ve talep edilen belgelerin Başkanlık sisteminde bulunmadığının bildirildiğini, müvekkili şirketin, e-defter kayıtlarına ulaşamamakta ve bu kayıtların ikincil örneklerinin temin edilemediğini, mahkemece bilirkişi raporunda yer alan tespitlerin hatalı şekilde değerlendirildiğini bildirerek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari defter ve kayıtların zayi olduğunun tespitine ve zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355.maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Davacının ticaret sicil kayıtları, Vergi kayıtları, Ankara Gelir İdaresi Başkanlığı cevabi yazısı, davacının ticari defter ve kayıtları, bilirkişi kurulu raporu vs deliller dosya içerisinde mevcuttur.

29/05/2024 tarihli bilirkişi kurulu raporunda özetle; davaya konu 2018 yılı OCAK ayı kayıtlarını içeren xml uzantılı e-defterlerin GİB(Gelirler İdaresi Başkanlığı) sistemine yüklenmesi sırasında teknik sorundan ötürü (GİB tarafından ve/veya internetteki trafik/yavaşlama/kopma/yoğunluk v.b.) yarıda kesilmesine rağmen GİB sisteminin sanki yüklemenin tamamı sisteme yüklenmiş gibi "BAŞARILI" ibaresi ile ilgili ayı kapatmasından ötürü tam olarak yüklenmeyen davaya konu e-defter kayıtları bir kez daha yüklemeye çalışıldığında "daha önceden yüklendiğinden" GİB sisteminin bir kez daha yüklemeye izin vermemesinden kaynaklı olduğu bildirilmiştir.

6100 Sayılı HMK'nın "Duruşma yapılmadan verilecek kararlar" başlıklı 353/(1)-a.6.maddesinde de (Değişik: 22/7/2020-7251/35 md.) Mahkemece, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış veya değerlendirilmemiş olması ya da talebin önemli bir kısmı hakkında karar verilmemiş olması halinde duruşma yapılmadan karar verileceği düzenlenmiştir.

6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiştir.

Talep eden tarafça, şirketin 2018 yılı Ocak ayına ait e-defterlerine ulaşılamaz hale geldiği iddia edilerek zayi belgesi verilmesi talebiyle eldeki dava açılmıştır.

Düzenleme ile birlikte somut olaya gelince; ilk derece mahkemesince e-defter sisteminin ne şekilde oluşturulduğu, Maliyece verilen beratların yedekleme işlemi sonucu verilip verilmediğinin bilgisayar arızası sonucu e-defterlere ulaşılmasını engelleyip engellemediği, talep konusu döneme ilişkin kayıtların hangi tarihte sisteme yüklendiği, yükleme olmuşsa yüklemenin usulüne uygun yapılıp yapılmadığı,

yükleme işleminin ne şekilde ve ne zaman tamamlandığı hususlarında yerinde bilişim ve bilgisayar alanında uzman bilirkişi ile muhasebeci bilirkişiden oluşan heyetten denetime elverişli araştırma yapılıp bilirkişi raporu ile tespit edildikten sonra ve bu konuya dair tüm mevzuat hükümlerinin olaya uygulanması ile talep edenin basiretli tacir yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin değerlendirilerek sonucuna göre bir karar verilmesi gerekir.

Hal böyle olunca, ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35.maddesi ile değişik 353/(1)-a.6.maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Başkan- Üye - Üye - Zabıt Katibi -