Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2024/638 K.2024/1503

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; 13.06.2022 tarihinde yaşanan sel felaketi nedeniyle müvekkilinin işletmesinin tamamen sular altında kaldığını, söz konusu felaket nedeniyle işletmede bulunan ve müvekkili şirkete ait 01.01.2006 - 31.03.2022 tarihleri arasındaki tüm ticari defterler, evraklar, fişler, faturalar, vergiye esas belgeler ve sair her türlü belge ve evraklar zayi olduğunu belirterek 01.01.2006 - 31.03.2022 tarihleri arasındaki tüm ticari defterler, evraklar, fişler, faturalar, vergiye esas belgeler ve sair her türlü belge ve evrakların zayi olduğuna dair müvekkili şirkete zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, su baskını öncesi döneme ilişkin talep eden şirket hakkında Akyurt Vergi Dairesince 2006-2007-2011 takvim yılı kurumlar vergisi yönünden vergi incelemesi raporları düzenlendiği, inceleme yapıldığı, usulsüzlük cezaları olduğunun belirtildiği, su baskınının gerçekleştiği tarihte ...

Belediyesi Başkanlığı İtfaiye Dairesi Başkanlığı tarafından tutulan tutanakta talep edenin zayi belgesi talep ettiği 2006-2022 yılları arasında ticari defter ve belgelerin sel dolasıyla zayi olduğuna ilişkin bir ibarenin bulunmadığı, talep eden şirketin 01.01.2006 - 31.12.2015 tarihleri arasında kağıt ortamında, 2016-2022 yılları arasında ise e-defter tuttuğu, e-defter ... firması tarafından yedeklenmesi ve saklanması yapıldığı, 2016-2022 yılları arası zayi belgesi talep edilmesinin zaten uygun olmadığı, 01.01.2006 - 31.12.2015 tarihleri arasında tutulan kağıt ortamında ticari defterlerin yangın, sel, vb. olaylara karşı korunduğu,

muhafaza altına alındığına ilişkin ispatlayan bir belgenin olmadığı, talep eden şirketin ticari defter ve belgelerini arşiv odası gibi bir yerde çelik dolap içinde sel yangın, vb. olaylara karşı önlemi alınmış ve buraya girişin sadece yetkililerce girilebileceğine ilişkin arşiv odası bulunmadığı, talep edenin defterlerinin şirketin deposunda bulundurulmasının ve söz konusu mahalde de korunaklı bir şekilde bulundurulmamasının basiretli tacir ilkesine aykırı olduğu,

tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin zıyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebileceği, bu duruma göre ticari defter ve belgelerinin muhafazası için gerekli olan tedbir ve özenin gösterilmediği gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle;

13.06.2022 tarihinde yaşanan sel felaketi nedeniyle müvekkilinin işletmesinin tamamen sular altında kaldığını, söz konusu felaket nedeniyle işletmede bulunan ve müvekkiline ait 01.01.2006-31.03.2022 tarihleri arasındaki tüm ticari defterler, evraklar, fişler, faturalar, vergiye esas belgeler ve sair her türlü belge ve evraklar zayi olduğundan zayi belgesi verilmesinin talep edildiğini, olay tarihinde müvekkili tarafından derhal itfaiyenin çağrıldığını, ...

Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı tarafından da sel baskınına ilişkin rapor hazırlandığını, ilgili belgelerin zayi olduğunun bahse konu rapordan da açıkça anlaşıldığını, hazırlanan işbu raporun da dava ekinde sunulduğunu, hükme esas alınan bilirkişi raporunun eksik inceleme ile hazırlandığını, mahkemenin hükme esas aldığı bilirkişi raporu tamamen gerçek dışı olup, sundukları deliller dikkate almadan hazırlandığını, mahkeme tarafından keşif yapılmadığını, müvekkilinin zayi olma sebebi ile istenilen evrakların su basması sonrasında toplandığını, oluşan hasarları ile uygun bir yere konulduğunu,

ancak keşfin yapılmaması sebebi ile zayi olmuş halde saklanan evrakların incelemesinin yapılmadığını, hazırlanan rapor doğrultusunda verilen kararın da yerinde olmadığını, bilirkişi raporunda yer alan ...

Belediyesi Başkanlığı İtfaiye Dairesi Başkanlığı tarafından tutulan tutanakta müvekkilinin zayi belgesi talep ettiği 2006-2022 yılları arasında ticari defter ve belgelerin sel dolasıyla zayi olduğuna ilişkin bir ibarenin bulunmadığı ifadesinin yer almasının gerçeği yansıtmadığını, taraflarınca asla anlam verilmemekle birlikte bilirkişinin ikame eden davanın konusunu incelerken ilgili ve özenli davranmadığını, ...

Belediyesi İtfaiye Başkanlığı tarafından tutulan raporun yapılan çalışma ve hasar durumuyla ilgili değerlendirme kısmında 'bildirilen adrese varıldığında şiddetli yağış sebebiyle hasar meydana geldiğinin görüldüğünü, 1 no'lu bina altında arşiv ve bu arşivde bulunan 01.01.2006 döneminden 31.03.2022 dönemine kadar mali defterler, evraklar, fiş, fatura, makbuzlar, demirbaşlarında kayıtlı tüm araçların yedek oto lastikleri, akaryakıt pompası için gerekli olan yedek parçalar (hortum, tabanca) ıslanarak zarar gördüğünün belirtildiğini, zararın tespit edildiğini,

hükme esas alınan bilirkişi raporu hazırlanırken bu hususta tutulan en büyük kanıt niteliğinde olan tutanağın göz ardı edildiğini, somut gerçeklikten uzaklaşıldığını,hazırlanan raporun yanıltıcı bilgiler içerdiğini, olayının yaşandığı müvekkiline ait taşınmazda sadece yetkililerce girilen arşiv odası bulunup zayi olan evraklar olay esnasında bu odada yer aldığını, ancak yaşanan felaket neticesinde müvekkili tarafından ne kadar korumaya yönelik önlemler alınmışsa da tahribata yol açmasının önüne geçilmediğini, mahkeme tarafında verilen kararın bu kısmına da katılmalarının mümkün olmadığını,

mahkemece hükme esas alınan raporda bilirkişi arşiv odası ve kasanın bulunmadığını beyan etmiş ise de müvekkilinin temsil ettiği şirketin kıymetli evraklarını, şirketin ticari defterlerini, faturalarını, ilgili ticari ilişkiden kaynaklanan çeklerini, herkes tarafından ulaşılabilecek bir odada bulundurmasının hayatın normal akışına uygun olamayacağını, zayi olan evrakların arşiv odasında tutulduğunu, bu hususun tutanaklarda da yer aldığını, bahse konu her türlü evrakın şirket yetkililerince muhafaza edildiğini, bilirkişinin beyanları gerçeği yansıtmayıp mahkemenin bu rapor doğrultusunda verdiği hükme itiraz ettiklerini,

bilirkişi tarafından bahsedilen e-defter sisteminin müvekkili tarafından kullanıldığını, ancak e-defter sisteminde tutulması zorunlu evraklar bulunmakla birlikte e-defter sistemine yüklenmesi zorunlu olmayan evraklar da bulunduğunu, müvekkili tarafından e-defter sistemine kaydedilmesi zorunlu olan evraklardan olan şirket tarafından belirlenen yıllarda kesilmiş tüm faturalar ve irsaliyelerin kayıtlı olduğunu, ancak e-defter sistemine kayıtlı tutulması zorunlu olmayan tahsilat makbuzları, Z raporları, kredi kartı slipleri, vb. müvekkilinin e-defter sisteminde kayıtlı olmadığını,

müvekkilinin kanunca ön görülmüş tüm zorunlulukları yerine getirdiğini, ancak zorunluluk hali dışında bulunan kıymetli evrakların zayi olduğu , müvekkilinin mağdur olduğunu belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, taleplerinin kabulüne karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

Yargılama aşamasında mali müşavir bilirkişiden alınan 01/08/2023 havale tarihli raporda, 13/10/2022 tarihli ... Pet. Ltd. Şti'nin itfaiye tarafından tutulan tutanakta talep edenin zayi belgesi talep ettiği, 2006-2022 yılları arasında ticari defter ve belgelerle ilgili ibarenin bulunmadığı, 01/01/2006 - 31/12/2015 tarihleri arasında kağıt ortamında, 2016 -2022 yılları arasında ise e-defter tuttuğu, e-defter ... firması tarafından yedeklenmesi ve saklanmasının yapıldığı, kağıt ortamında tutulan defterlerin yangın, sel gibi olaylara karşı muhafaza altına alındığını ispatlayan belge bulunmadığı yönünde kanaat bildirilmiştir.

Akyurt Mal Müdürlüğüne yazılan müzekkereye verilen 11/04/2023 tarihli yazı cevabında, şirketin yazı tarihi itibarıyla herhangi bir vergi borcu bulunmadığı, 2011 takvim yılı yönünden talep eden hakkında vergi inceleme raporları düzenlendiği belirtilerek talep eden şirket hakkında özel usulsüzlük cezası kesilmesi yönünde raporlar yazı ekinde gönderilmiştir.

... Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı'nın 13/06/2022 tarihli su tahliyesi konulu raporunda, talep dilekçesinde yer alan ... adresinin belirtildiği, yapılan çalışma ve hasar durumunda bina altında arşiv ve bu arşivde bulunan mali defterler, evraklar, fiş, fatura, makbuzlar, demirbaşlar, lastikler, akaryakıt pompası için gerekli yedek parçalar, 2 no'lu binada muhtelif market rafları, yedek ofis oturma grubu ... ibarelerinin yer aldığı, 13/06/2022 tarihli su tahliyesi konulu raporunda ise olay yeri adresi olarak ... ... Tic. San. Ltd. Şti. yazılı olup, yapılan çalışma ve hasar durumunun belirtildiği görülmüştür.

Talep eden vekili 10/10/2022 havale tarihli yazılı beyan dilekçesinde talep edenin 2012 ve 2015 yılındaki matbaa bilgileri bildirilerek talep eden şirketin 2016 yılbaşı itibarıyla da e-faturaya geçtiği, ... programıyla çalıştığı bildirilmiştir.

Anılan dilekçe ile bildirilen dava dışı ... Matbaacılık ... Ltd. Şti.'ne yazılan müzekkereye verilen 27/01/2023 tarihli cevapta, talep edene ait belgelerin saklama süresini doldurduğundan imha edildiği belirtilmiştir.

Bildirilen dava dışı ... Matbaacılığa yazılan yazıya verilen 09/02/2023 tarihli cevapta, talep edenin bastırdığı 2014 - 2015 yıllarına ait, Matbaacılar Odasının anlaşmalı matbaalar belge sıra numarası defteri ile talep edenin bastırmış olduğu siyah klasör halinde 2016 yılına ait Matbaacılar Odasının anlaşmalı matbaalar belge sıra numarası defterinin asıllarını sunduğunu bildirmiştir.

Talep eden vekilince 26/01/2023 tarihli dilekçe ekinde, zayi olan belgelerin listesi ve ilgili dönemleri ibraz edilmiştir.

Talep eden talep dilekçesinde, yaşanan sel felaketi nedeniyle işletmenin tamamen sular altında kaldığını belirterek 01.01.2006 - 31.03.2022 tarihleri arasındaki tüm ticari defterler, evraklar, fişler, faturalar, vergiye esas belgeler ve sair her türlü belge ve evrakların zayi olduğunu ileri sürmüş, yargılama aşamasında da zayi olan belgelerin listesini ve ilgili dönemlerini ibraz etmiştir.

Mahkemece hükme esas alınan bilirkişi raporuna dayanak yapılan ... Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı'nın 13/06/2022 tarihli raporunda yer alan olay yeri adresi ve şirketin adı talep dilekçesinde yer alan işletme adresi ve talep eden şirketten farklı bir şirkettir. İtfaiye raporunda olay yeri adresi olarak ... Tic. San. Ltd. Şti. yazılı iken talep dilekçesinde yer alan işletme adresi ... olup, talep eden şirketin ticari ünvanı ise ... Nak. İnş. Gıda Hububat Otom. Yedek Parç. Tic. San. A.Ş.'dir.

Hal böyle olunca, mahkemece talep edenin işbu talebine dayanak yaptığı ... Belediyesi İtfaiye Dairesi Başkanlığı raporunun talep dilekçesinde yer alan işletme adresine ilişkin olarak tutulan rapor olduğu, raporda şiddetli yağış sebebiyle adreste belgelerin ıslandığının yazılı bulunduğu, hükme esas alınan bilirkişi raporunun ise talep dilekçesinde yer alan talep edenin işletme adresinden farklı bir adreste tutulan itfaiye raporu olduğu, bilirkişi raporunun hüküm kurmaya elverişli bulunmadığı gözetilmeden yazılı şekilde hüküm kurulmasında isabet görülmemiştir.

Öte yandan, talep eden vekilince 26/01/2023 tarihli yazılı beyan dilekçesi ekinde zayi olan belgelerin listesi ibraz edilmiş ise de, ibraz edilen listede sel sonucu zayi olduğu ileri sürülen belgelerin bilgileri, tarih ve sayı numaraları tek tek gösterilmemiştir. Anılan listede belgelerin bilgileri, tarih ve sayı numaraları tek tek yer almadığı gibi, talebe konu belgelerin tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olup olmadığı, saklamakla yükümlü olduğu belgelerden ise bu belgelerin bir örneğinin diğer kurum ve kuruluşlardan temin edilip edilemeyeceği de anlaşılamamaktadır.

Bu durumda, mahkemece yapılması gereken iş talep eden yana talebi açıklattırılıp zayi belgesi verilmesini talep ettiği belgelerin tüm bilgileri, tarih ve sayı numaralarının tespit edilerek, talep eden vekilinin aşamalarda ve istinaf dilekçesinde zayi olan defter ve belgelerin ıslanmış hali ile toplanarak oluşan hasarlarıyla uygun bir yere konulduğu belirtildiğinden talep eden vekiline ıslanan belgelerin bulunduğu yerin bildirilmesi için süre verilip, yerin bildirilmesi halinde bildirilen bu adreste mali müşavir bilirkişi refakati ile keşif yapılmak suretiyle, okunan - okunmayan belgeler belirlenerek,

tespit edilen bu belgelerin tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerden olup olmadığı, saklamakla yükümlü olduğu belgelerden ise bu belgelerin bir örneğinin diğer kurum ve kuruluşlardan temin edilip edilemeyeceği, defterlerin fiziki olarak tutulup tutulmadığı, e-defter olarak tutulan defterlerin hangi defterler olduğu, yedeğinin bulunup bulunmadığı,

talebe konu olan ve tacirin saklamakla yükümlü olduğu belgelerin zayi olup olmadığı hususunda mali müşavir bilirkişiden ek rapor alınıp, talep edenin talep dilekçesinde yer alan adresteki işletmesini su basmasında talep edene yüklenebilecek bir kusur bulunup bulunmadığı üzerinde de durulup, tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle talep hakkında olumlu veya olumsuz bir karar verilmesinden ibarettir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesi kararında isabet görülmediğinden talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve taktiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.