Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2025/1410 K.2025/1350

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle talebin reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekili tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; müvekkilinin muhasebe kayıtlarının tutulduğu birimde meydana gelen elektrik arızası sebebiyle bazı bilgisayar ve içeriği donanımın zarar gördüğünü, arızanın meydana geldiği donanım arasında müvekkilinin muhasebe kayıtlarının yer aldığı hard diskin de bulunduğunu, arızalanan hard disk içeriği verilerin kurtarılması için veri kurtarma hizmeti sağlayan şirkete başvurulduğunu, bu şirket tarafından yapılan inceleme sonunda hard diskteki verilere erişilmesinin mümkün olmadığının tespit edildiğini,

müvekkilinin 2023/10,11,12 dönemlerine ait e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının taraflarına verilmesi için Gelir İdaresi Başkanlığı’na başvurulduğunu, 15 günlük dava süresi içinde cevap verilmediğini, genel uygulama olarak zayi belgesi olmaksızın ikincil kopyaların GİB tarafından Elektronik Defter Genel Tebliği’nin 7.1. maddesi gerekçe gösterilerek verilmediğini,

müvekkilinin ticari işletmesinde bulunan gerekli tüm özenin gösterilmesine rağmen e-defterlerin zayi olduğunu belirterek müvekkilinin 2023/10,11,12 dönemlerine ait e-defter ile bunlara ilişkin berat dosyalarına ilişkin zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; talep edenin elektrik arızası sebebi ile bazı bilgisayar ve içeriklerinin zarar gördüğü, veri kurtarma çalışmalarının da sonuçsuz kaldığı, ikincil kopyalarının bulunduğu, Gelir İdaresi Başkanlığı'na yapılan başvuruya karşı henüz cevap verilmeden dava açıldığı, basiretli tacir sıfatına haiz talep edenin muhtemel elektrik arızaları, voltaj sorunlarını öngöremeyerek yedekleme sistemlerinin bulunmadığının anlaşıldığı, bu hali ile TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi sebebinin geçerli olmayacağı, ikincil kopyalarının bulunduğunu beyanla işbu davayı açmakta da hukuki yararının bulunmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkeme kararının TTK'nun 82/7 maddesine dayandırılmışsa da, talep konusu yevmiye ve defteri kebir defter türleri e-defter olup, elektronik defterler yönünden tebliğin mevcut bulunduğunu, tebliğ hükümlerine göre teşvik edici bilgi ve belgeler ile ticaret mahkemelerinde zayi davası açılacağının açıkça düzenlendiğini, kanun fiziki defterlere yönelik zayi davalarına kıyasen e-defterler yönünden ayrı bir tebliğ yayınlayarak teşvik edici belgeler ile zayi belgesi verilmesi talepli yetkili ticaret mahkemelerinde 15 gün içerisinde dava açılabileceğinin hüküm altına alındığını,

teşvik edici bilgi ve belgelerin dava dilekçesinde sunulduğunu, gelir idaresi başkanlığından cevap beklenmeksizin dava açıldığından bahisle davanın reddine karar verilemeyeceğini, tebliğ hükümlerindeki süreler açık olup, mahkemenin dediği gibi GİB'den cevap gelmesi beklense idi, hak düşürücü süre olarak düzenlenen dava açma süresi kaçırılacak, müvekkili yönünden telafisi imkansız zarar ve sonuçların doğacağını, müvekkilinin GİB'e başvurduktan sonra 15 günlük hak düşürücü süre içerisinde davasını ikame ettiğini,

dosyanın alanında uzman bilgisayar mühendisi ve mali müşavire tevdii edilerek müvekkili şirketin usulüne uygun defterlerini tutup tutmadığının, zamanında GİB'e bildirip bildirmediği yönünden kesin sonuçlara varılması gerektiğini, GİB, müvekkili şirkete entegratör kuruluşta yedekleme yetkisini vermediğini, bu yetkinin münhasıran Gelir İdaresi Başkanlığında olduğunu, fiziki ticari defterlerden farklı olarak e-defterler, yalnızca yangın, hırsızlık veyahut diğer doğal afetler gibi sebeplerle değil, aynı zamanda siber saldırılar ve diğer teknik hasarlar gibi sebeplerle zayi olabildiğini, bu sebepledir ki fiziki defterlerden farklı olarak,

e-defterler yönünden tebliğ hükümlerinin yayınlandığını, teşvik edici bilgi ve belgelerin ile mahkemeden zayi belgesi istenebileceğinin hüküm altına alındığını, açılan davalardan ilk bilirkişi raporu alınan ve ilk karara çıkan dosyada davanın kabulüne karar verildiğini, davanın konusu harddiskin fiziken bulunduğu Ankara 9. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2024/851 ve 852 esas sayılı dosyalarında bilirkişi raporu alındığını, açılan davalarda, işbu davadaki müvekkili şirketin grup şirketlerinden olup, maddi olaylar birebir aynı ve benzerlik gösterdiğini, mahkemenin zayi nedeni ile iptaline dair hüküm kurduğunu,

söz konusu emsal kararlar yönünden 09.09.2025 tarihli kesinleşme şerhi alındığını, benzer sebeplerle açılan ve heyetli yürütülen yargılamada mahkeme basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verildiğini, ikincil kopyaların bulunduğuna dair bir beyanın hiçbir zaman olmadığını, ikincil kopyaların Gelir İdaresi Başkanlığı uhdesinde bulunduğunu, ikincil kopyaların, zayi olan e-defterlerin yeniden oluşturulması ve bunların sisteme yüklenmesi için mahkemeden zayi belgesi verilmesinin arandığını, aynı konu hakkında emsal kararlar ve kesinleşme şerhleri bulunmakta ise de,

mahkeme aksi kanaatte ise bile bilirkişi incelemesi yapılmadan eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu, e-defter dosyalarının ve berat dosyalarının ikincil kopyalarının müvekkili şirkette olduğundan bahisle hukuki yarar olmadığı tespitlerinin kabulünün mümkün olmadığını, müvekkili şirketin dava konusu taleplerinin hem bundan sonraki beyanların sağlıklı verilebilmesi,

hem de idarece defter belge ibrazı istenmesi halinde cezai ve mali yükümlülüklerle karşılaşmamak için önem taşıdığını, zayi kararı verilmesi halinde, müvekkili şirketin sıfırdan defter ve berat düzenleyebilmesi mümkün olmadığı gibi hali hazırda GİB uhdesindeki kayıtlarla karşılaştırma yapılacağından zayi kararı ile birlikte defterlerde tahrifat yapılabilmesinin de mümkün olmadığını, tüm bu sebeplerle e-defter zayi davalarında dar yorum ve sıkı şartlar aranması yerine tebliğin 7. maddesi ve sunulan emsal kararlarda da görüleceği üzere teşvik edici bilgi ve belgelerin sunulmasının yeterli görülmesini,

emsal kararların ve kesinleşme şerhlerinin HMK'nun 303. madde kapsamında dikkate alınmasını, mahkeme aksi kanaatte ise ve gerekir ise bilirkişi incelemesi yapılarak sonuca gidilmesi gerektiğini belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, taleplerinin kabulüne karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Veri kurtarma ve hasar tespit tutanağı, talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Ek Hizmet Binasına sunulan bila tarihli yazı sureti, 03/12/2024 tarihli talep eden şirket iç yazışma tutanağı dosya içerisinde yer almaktadır.

Talep eden muhasebe kayıtlarının tutulduğu birimde meydana gelen elektrik arızası sebebiyle bazı bilgisayar ve içeriği donanımın zarar gördüğünü, arızanın meydana geldiği donanım arasında şirket muhasebe kayıtlarının yer aldığı hard diskinde bulunduğunu, şirketin 2023/10,11,12 dönemlerine ait e-defter ve beratlarının zayi olduğunu iddia etmiştir.

Veri kurtarma ve hasar tespit tutanağında, talep edenin hard diski üzerinde inceleme yapıldığı, ani ve sürekli elektrik kesintilerinden, voltaj düşüklüğü ve yüksekliği nedeniyle elektronik ve/veya hareketli sistemlerin mekanik arızalanması nedeniyle diskin arızalandığı, yapılan incelemelerde disk yüzeyindeki hasar nedeniyle verilere erişilmesinin mümkün olmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.

Talep eden tarafından Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Ek Hizmet Binasına hitaben hazırlanan bila tarihli yazılı başvuru dilekçesinde, 02/12/2024 tarihinde meydana gelen elektrik arızası sebebiyle bazı bilgisayar ve içeriği donanımının zarar gördüğü, arızanın meydana geldiği donanım arasında şirketin muhasebe kayıtlarının yer aldığı hard diskinde bulunduğu, 2023/Ekim, Kasım, Aralık dönemlerine ait veriler mücbir sebep neticesi zayi olduğundan ilgili dönem e-defter dosyalarıyla bunlara ilişkin berat dosyalarının uhdelerinde bulunan ikincil kopyalarının taraflarına verilmesi talep edilmiştir.

Talep eden şirketin 03/12/2024 tarihli iç yazışma tutanağında, 02/12/2024 tarihinde şirkette elektrik kesintisi akabinde voltaj dalgalanmalarının meydana geldiği, anılan sorunun kesintiye bağlı voltaj dalgalanmalarından kaynaklandığının görüldüğü, anılan arızadan kaynaklı olarak 4 adet bilgisayar ve bunlara bağlı donanımın zarar gördüğü belirtilmiştir.

Talep eden vekilinin istinaf itirazları incelendiğinde, 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.

Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.

E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak ....gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır.

E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Anılan düzenlemeler ile dosya içerisinde yer alan deliller birlikte değerlendirildiğinde, talep eden tarafından e-defterlerinin tutulduğu bilgisayarının hard diskindeki sorun nedeniyle Ekim, Kasım, Aralık 2023 yılı e-defterlerin ve bunlara ilişkin berat dosyalarının zayi olduğunu belirterek Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yazılı başvuruda bulunmak suretiyle GİB uhdesinde bulunan e-defter ve berat dosyalarının ikincil kopyalarının taraflarına verilmesi talep edilmiştir. Bu başvuru üzerine GİB tarafından yazılı bir cevap verilmediği talep dilekçesinde belirtilmiştir.

İşbu davada zayi belgesi verilmesi talep edilen Ekim, Kasım, Aralık 2023 dönemine ait e-defter ve bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı Bilgi İşlem Sisteminde yüklü durumda bulunduğu bildirilmiştir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine yüklü durumda bulunan talep edenin talebine konu 2023 yılı Ekim, Kasım, Aralık dönemlerine ait e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının yüklenmesi için talep eden tarafından anılan başkanlığa dilekçe ile resmi bir başvuru yapılarak bu başvuruya karşı tüm yasal yollar tüketilmiş durumda değildir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılması gereken iş, talep edenin resmi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak zayi olduğunu bildirdiği e-defterlerinin (2023/Ekim, Kasım, Aralık) bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunup, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca olumsuz cevap verilmesi halinde verilecek cevaba karşı tüm yasal yolların tüketilmesi beklenerek sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.