Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2026/248 K.2026/350

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin yargılaması sonunda ilamda yazılı gerekçeyle davanın usulden reddine yönelik olarak verilen hükme karşı talep eden vekilince süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden vekili talep dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin muhasebesini tutan muhasebecinin şirketin 2023 yılının Temmuz, Ağustos, Eylül dönemlerine ait e-defter ve beratlarını 22/02/2024 tarihinde harici bir hard diske yedeklediği sırada belgelerin asıllarının bulunduğu bilgisayar içindeki hard diskin arızalandığını, müvekkilinin belirtilen tarihlerdeki e-defter ve beratlarının ulaşılamaz hale geldiğini, defterlerin kurtarılması için veri kurtarma merkezine gidildiğini ancak disklerden veri kurtarılmasının mümkün olmadığının bildirildiğini belirterek müvekkili şirketin 2023 yılının Temmuz, Ağustos, Eylül dönemlerine ait e-defter ve beratları yönünden zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; talep eden 2023 yılının Temmuz, Ağustos, Eylül dönemlerine ilişkin e-defter ve berat kayıtlarının bulunduğu hard disklerin arızalanması nedeni ile zayi olduğunu iddia etmiş ise de, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın cevabi yazısında da belirtildiği üzere 2023 yılının Temmuz, Ağustos, Eylül dönemine ait e-defter ve beratların süresi içerisinde GİB sistemine yüklenip ikincil kopyalarının saklanmak üzere Gelir İdaresi Başkanlığının bilgi işlem sistemlerine süresi içerisine aktarıldığının anlaşıldığı, talep edenin talepte hukuki yararının bulunmadığı gerekçesiyle HMK'nun 114/1-h ve 115 maddeleri uyarınca davanın usulden reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkemenin değerlendirmesinin TTK'nun 82/7.

Madde ve e-defter mevzuatının amacına aykırı olduğunu, e-defter ve beratların GİB sistemine yüklenmiş olmasının, tacirin kendi nezdindeki saklama ve ibraz yükümlülüğünü ortadan kaldırmadığını, TTK'nun 82/7. madde hükmü uyarınca zayi belgesi, kayıtların üçüncü bir kurum nezdinde mevcut olup olmamasına bakılmaksızın, tacirin kendi saklama yükümlülüğünü fiilen yerine getirememesi halinde talep edilebilen bir belge olduğunu, müvekkilinin e-defter ve beratlarını GİB sistemine yüklemiş olmasının yeterli olmayıp saklama yükümlülüğünün de bulunduğunu,

müvekkilinin talebinin gerek ticari defterlerin saklanmasına ilişkin kanuni düzenlemeler gerek elektronik defter uygulamasına ilişkin mevzuat kapsamında açıkça öngörüldüğünü, hukuken korunmaya değer bir talep olduğunu, müvekkiline ait ilgili dönemlere ilişkin e-defter ve berat kayıtlarının bulunduğu fiziksel veri ortamının arızalanması sonucu söz konusu kayıtlara kalıcı şekilde erişimin imkansız hale geldiğini, bu durumun teknik rapor ile de açıkça ortaya konulduğunu, elektronik defter uygulamasına ilişkin düzenlemeler uyarınca,

bu halde mükellefin yetkili mahkemeden zayi belgesi temin etmesi ve buna bağlı olarak idari merciler nezdinde işlem tesis etmesi gerektiğini, bu yönüyle zayi belgesi alınması ihtiyari olmayıp, hukuki ve idari sonuçları bulunan zorunlu bir başvuru yolu olduğunu, müvekkilinin işbu davayı açmakta açık ve güncel bir hukuki yararı bulunduğunu, aynı mali müşavir tarafından defterleri tutulan ve aynı hardisk ile işbu davanın açılmasını gerekli kıldığını belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, talepleri doğrultusunda karar verilmesini istemiştir.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355. maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Data veri kurtarma adli bilişim laboratuvarının 26/02/2024 tarihli raporu, Ankara Vergi Kaçakçılığı-2 Denetim Daire Başkanlığı müzekkere cevabı, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı müzekkere cevapları dosya içerisinde yer almaktadır.

Talep eden muhasebe kayıtlarının tutulduğu diskin arızalandığını, şirketin 2023 yılının Temmuz, Ağustos, Eylül aylarına ait e-defter ve beratların zayi olduğunu iddia etmiştir.

Data veri kurtarma adli bilişim laboratuvarının raporunda, diskin optik okuyucu kafalarının bozuk olduğu, olağan durumda kullanıcı tarafından diskin tekrar çalıştırılmasından kaynaklanan plaka yüzeylerinin çizildiğinin tespit edildiği, firmada diskin onarılma çalışmalarının, taraflarına beyan edilen e-defter beyanlarına ulaşma çalışmalarının, fiziksel müdahale ile yapılan optik okuyucu aktarmaları ve disk plakasında oluşan zararların giderilmesine ilişkin veri kurtarma işlemlerinin taraflarınca yapıldığı, yapılan tüm müdahalelere rağmen firmaların e-defter berat kayıtlarına ulaşılmasının mümkün olmadığı, ayrıca plaka yüzeyi çizik ve ağır hasarlı olan disklerden veri kurtarılmasının mümkün olmadığı belirtilmiştir.

Yargılama aşamasında Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına yazılan müzekkereye verilen 07/05/2024 tarihli cevapta, mükellefin 01/01/2021 tarihinde e-defter uygulamasına dahil olduğu, yazı tarihi itibarıyla en son 2023/09 dönemine ait beratların yüklendiği, 2023 yılı Temmuz, Ağustos, Eylül dönemlerine ait e-defterlerin ikincil kopyalarının başkanlık sistemlerine yüklendiğinin görüldüğü,

genel tebliğe göre e-defterlerin yeniden oluşturulmasına ilişkin mükellef taleplerinin tebliğdeki açıklama doğrultusunda zayi belgesi alınması için ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine yönlendirildiği bildirilmiş, 07/06/2024 tarihli cevapta da, 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliğinin hükümleri uyarınca e-defter ve berat dosyalarının ikincil kopyalarının başkanlığa gönderilmiş olmasının mükelleflerin asıl e-defter ve berat dosyalarını muhafaza ve ibraz ödevlerini ortadan kaldırmadığı,

mükelleflerin mücbir sebep halleri nedeniyle e-defter veya beratlara ait kayıtlarının zarar görmesi halinde, tevsik edici bilgi ve belgeler ile birlikte ticari işletmelerinin bulunduğu yetkili mahkemeye yönlendirildiği bildirilmiştir.

Talep eden vekilinin istinaf itirazları incelendiğinde, 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan TTK'nun 82/7. maddesinde zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup, bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

19/10/2019 tarihli ve 30923 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 3 Sıra No'lu Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No:1)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7/1. maddesi "e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "Mücbir Sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun Başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve Başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter Uygulama Kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde, mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığı ile Başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için Başkanlık tarafından yazılı izin verilir." şeklindedir.

Anılan Tebliğin "E-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4/1-e. maddesinde ise "e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur.

E-defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-defter uygulamasına dâhil olan mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan "E-Defter Saklama Kılavuzu"nda açıklanır.

E-defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır." düzenlemesi yer almaktadır.

Anılan düzenlemeler ile dosya içerisinde yer alan deliller birlikte değerlendirildiğinde, talep eden tarafından e-defterlerinin tutulduğu bilgisayarının hard diskindeki sorun nedeniyle 2023 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defter ve beratların olduğunu belirterek anılan dönemlere ilişkin zayi belgesi verilmesi talep edilmiştir.

Yargılama aşamasında yazılan müzekkereye verilen cevap karşısında, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı bilgi işlem sistemine yüklü durumda bulunan talep edenin talebine konu 2023 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defterler ve beratların ikincil kopyalarının yüklenmesi için talep eden tarafından anılan başkanlığa dilekçe ile resmi bir başvuru yapılarak bu başvuruya karşı tüm yasal yollar tüketilmiş durumda değildir.

Anılan başkanlığın mahkemece yazılan müzekkereye verilen cevapta mükelleflerin mücbir sebep halleri nedeniyle e-defter veya beratlara ait kayıtlarının zarar görmesi halinde, tevsik edici bilgi ve belgeler ile birlikte ticari işletmelerinin bulunduğu yetkili mahkemeye yönlendirildiğinin bildirilmiş olması bu sonucu değiştirmeyecektir.

Hal böyle olunca, mahkemece yapılması gereken iş, talep edenin resmi olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığına başvurarak zayi olduğunu bildirdiği e-defterlerinin (2023 Temmuz, Ağustos ve Eylül aylarına ait e-defterler, beratların) bilgi işlem sisteminde yüklü olan ikincil kopyalarının yüklenmesi için talepte bulunup, Hazine ve Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığınca olumsuz cevap verilmesi halinde verilecek cevaba karşı tüm yasal yolların tüketilmesi beklenerek sonucuna uygun bir karar verilmesinden ibarettir.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince talebin yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.