Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Hukuk Dairesi E.2026/249 K.2026/389

Zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin talebin, ilamda yazılı gerekçelerle reddine yönelik verilen karara karşı, talep eden tarafından süresinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TALEP

Talep eden dilekçesinde özetle; şirketin muhasebesini tutan muhasebecinin hard diskinin arızalanmasından dolayı 2023 Temmuz/Ağustos/Eylül dönemlerine ait e-Defter ve beratlarının 22/02/2024 tarihinde ulaşılamaz hale geldiğini, söz konusu defterlerin kurtarılması için veri kurtarma merkezine gidildiğini ancak disklerden veri kurtarılmasının mümkün olmadığının bildirildiğini beyan ederek bahsi geçen defterlerin zayi olması sebebiyle zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece; her ne kadar davacı yan 2023 yılının Temmuz, Ağustos, Eylül dönemlerine ilişkin e-defter kayıtlarının bulunduğu hard disklerin arızalanması nedeni ile zayi olduğunu iddia etmiş ise de, bahsi geçen Gelir İdaresi Başkanlığı'nın cevabi yazısında da belirtildiği üzere 2023 yılının Temmuz, Ağustos, Eylül dönemine ait e-defter ve beratlarının süresi içerisinde GİB sistemine yüklenip ikincil kopyalarının saklanmak üzere Gelir İdaresi Başkanlığının bilgi işlem sistemlerine süresi içerisine aktarıldığının anlaşılması karşısında davacının eldeki davayı açmakta hukuki yararının bulunmaması gerekçesiyle; " HMK m. 114/1-h ve 115 hükmü uyarınca davanın usulden reddine " dair karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Talep eden istinaf dilekçesinde özetle; ilk derece mahkemesi kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu, şirketin e-Defter ve beratlarını Gelir İdaresi Bilgi Sistemine yüklemiş olmasının yeterli olmayıp saklama yükümlülüğü de bulunduğunun açık olduğunu, verilen kararın hatalı olduğunu, hukuki yararı bulunduğunu ileri sürmüştür.

HUKUKİ NİTELENDİRME, DELİLLERİN VE İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Talep, TTK'nun 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkindir.

6100 Sayılı HMK'nın 355.maddesi gereğince, istinaf incelemesinin istinafa gelen tarafın sıfatı ile istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususu gözetilerek ilk derece mahkemesinin taraflar arasındaki ihtilafta görevli mahkeme oluşu ve eldeki davada kesin yetki kuralına da aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla işin esasına girilerek yapılan incelemede;

Hemen belirtmek gerekirse 6102 sayılı TTK'nın 82/7. maddesinde; "Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren on beş içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebilir. Bu dava hasımsız açılır. Mahkeme gerekli gördüğü delillerin toplanmasını da emredebilir.” şeklinde düzenleme yapılmakla tacirlere ticari defter ve kayıtlarını saklama ve ibraz hususunda zorunluluk getirilmiş, 01/07/2022 tarih 7417 sayılı kanunun 55. maddesiyle fıkrada belirtilen on beş gün ibaresi otuz şeklinde değiştirilmiştir.

Anılan maddede zayi belgesi istenebilmesi için tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin ziyaa uğraması halleri tahdidi olarak sayılmamış ise de, yapılan tadadi sayımdan defterlerin tacirin elinde olmayan sebepler ile ziyaa uğraması gerektiği anlaşılmıştır. Bir başka anlatımla, tacir saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin saklanması ve korunmasına yönelik gerekli özeni göstermekle yükümlü olup bu özene rağmen defter ve belgelerin ziyaa uğraması halinde zayi belgesi verilmesini talep edebilecektir.

Somut olayda, talep eden, şirketlerine ait 2023 yılı Temmuz/ Ağustos/ Eylül aylarına ait e-defter ve beratlarının muhafaza edildiği muhasebeciye ait hard diskin arızalanması nedeniyle verilere ulaşılmasının imkansız hale geldiğini iddia ederek zayi belgesi verilmesine yönelik istemde bulunmuştur. Dosya kapsamında bulunan Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 22/05/2024 tarihli yazı cevabında; davacı şirketin, 2023 yılı Temmuz, Ağustos, Eylül dönemine ilişkin e-defter ve beratlarının ikincil kopyalarının Başkanlıklarında bulunduğunun, ikincil kopyalara ilişkin idareye yapılmış her hangi bir başvurunun bulunmadığı hususunun bildirildiği anlaşılmıştır.

30923 Sayılı Elektronik Genel Defter Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğin 7.1. maddesinde de "E-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen "mücbir sebep" halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi,

zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

Mahkemeden zayi belgesinin temin edilmesini müteakip, zayi belgesi ile birlikte durumun başkanlığa yazılı olarak bildirilmesi ve başkanlık tarafından istenilen bilgi ve belgelerin (talep edilecek bilgi ve belgeler e-defter uygulama kılavuzunda açıklanır) ibraz edilmesi halinde mükelleflerin zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulması ve bunlara ait yeni oluşturulan e-defter ve berat dosyalarının e-defter uygulaması aracılığıyla başkanlık sistemine yeniden yüklenmesi için başkanlık tarafından yazılı izin verilir" hükmünü içermektedir.

Aynı Tebliğin "e-Defter Dosyaları, Berat Dosyaları ve Muhasebe Fişlerinin Muhafaza ve İbrazı" başlıklı 4.4.

Maddesinin 1-e bendinde ise "e-Defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-Defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. e-Defter ve beratların teknik yeterliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta saklama izni verilen özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde muhafaza usulü ile muhafaza edilmesi sürecinde e-Defter uygulamasına dâhil olan

mükellefler ve özel entegratörler tarafından uyulması gereken genel, gizlilik ve güvenliğe ilişkin usul ve esaslar, Başkanlık tarafından hazırlanarak edefter.gov.tr adresinde yayımlanan “e-Defter Saklama Kılavuzu”nda açıklanır. e-Defter ve berat dosyalarına ait ikincil kopyalarının bu fıkra uyarınca muhafazası için gerekli yükleme işlemlerinde bu Tebliğin (4.3.4) numaralı fıkrasında belirtilen süreler dikkate alınır" düzenlemesi yer almaktadır.

Mahkemece; Gelir İdaresi Başkanlığı'nın cevabi yazısında belirtildiği üzere talebe konu ziyaa uğradığı ileri sürülen 2023 yılı Temmuz, Ağustos, Eylül dönemine ait e-defter ve beratlarının süresi içerisinde GİB sistemine yüklenip ikincil kopyalarının saklanmak üzere Gelir İdaresi Başkanlığının bilgi işlem sistemlerine süresi içerisinde aktarıldığının anlaşılması karşısında davacının eldeki davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığı gerekçesiyle davanın, dava şartları yönünden reddine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Ne var ki somut olayda talebe konu ziyaa uğradığı ileri sürülen 2023 yılı Temmuz, Ağustos, Eylül dönemine ait e-defter ve beratlarının süresi içerisinde GİB sistemine yüklenip ikincil kopyalarının saklanmak üzere Gelir İdaresi Başkanlığının bilgi işlem sistemine süresi içerisinde usulünce aktarıldığının bildirilmesi karşısında, mahkemece, yukarıda sözü edilen Tebliğ hükümleri uyarınca bir inceleme ve değerlendirme yapılmaksızın eksik inceleme ile karar verilmiş olduğu anlaşılmaktadır.

Hal böyle olunca, bu konuya dair tüm mevzuat hükümlerinin olaya uygulanması ile Gelir İdaresi Başkanlığında ikincil kopyalar bulunduğu anlaşılmakla; buna ilişkin talepte bulunan şirkete, Gelir İdaresi Başkanlığına başvuru yapması için süre verilmesi ve başvuru yapılmışsa sonucunun da beklenilmesi, Gelir İdaresi Başkanlığınca ikincil kopyalar verilmediği taktirde buna ilişkin olarak talepte bulunan şirketin yasal haklarını kullanmasının ve sonucunun beklenmesi, en nihayetinde talep edenin basiretli tacir yükümlülüğünü yerine getirip getirmediği hususları da değerlendirilerek mahkemece hasıl olacak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekir.

İlk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35.maddesi ile değişik 353/(1)-a.6.maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

Tüm bu nedenlerle ilk derece mahkemesince uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli nitelikteki delillerin toplanmamış ve değerlendirilmemiş olduğu anlaşılmakla talep eden vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına, 6100 Sayılı HMK'nın 22/07/2020 tarih ve 7751 Sayılı Yasa'nın 35. maddesi ile değişik 353/1-a.6. maddesi gereğince davanın yeniden görülmesi için dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve takdiren aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.