Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi E.2021/1712 K.2024/137

Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi davacı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İDDİANIN ÖZETİ

Davacı vekili, davacı şirket ile davalı ... arasında 2019/36681 ihale kayıt numaralı "Muhtelif Ebatlarda Pastörize Kutu İçme Sütünün Satışa Hazır İmal Ettirilerek Satın Alınması" ihalesine dair sözleşme 1.059.200,00 TL bedel üzerinden 20/03/2019 tarihinde imzalandığı,

bu sözleşme kapsamında davacı şirketin, 200.000 adet 1 litre kutu süt, 100.000 adet 1/2 litre kutu süt, 10.000 adet 2 litre kutu süt, 20.000 adette 4 litre kutu sütün teminini taahhüt ettiği, davacı şirketin söz konusu kutu sütleri, sözleşmenin 10. maddesi uyarınca Halkla İlişkiler ve Pazarlama Müdürlüğü tarafından haftalık verilecek sipariş miktarına göre teslim edeceği, davacı ile davalı arasında imzalanan sözleşmenin teknik şartnamesinde görüleceği üzere, çiğ inek sütünün yüklenici tarafından karşılanacağı, çiğ sütün Çiğ Süt ve Isıl İşlem Görmüş İçme Sütleri Tebliğinde belirtilen sıcaklık zaman normuna uygun olacağı,

ambalajlanmış pastörize sütün yağ oranının minimum %3 oranında olacağı, ambalaj ve ambalaj yapımında kullanılan malzemelerin Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas Eden Madde ve Malzemelere dair Yönetmelik hükümlerine uygun olacağı, ambalajda kullanılacak malzemeler ve üretim yönteminin EC-1935/2004, EU-10/2011 ve EC-2023/2006 direktiflerine uygun olacağı, ambalaj kapağı beyaz renkli ve üstten vidalı şekilde olacağı, ambalajın taban uzunluklarının 70*70 mm olacağı, ağırlığının 24-26 gr aralığında olacağı, ambalaj materyalinin içten dışa doğru polietilen tabaka, karton,

polietilen tabaka şeklinde olacağı ve süt kutuları ve dış ambalaj kutularının dizaynı Müdürlük tarafından hazırlanacağı ve örnek onaylandıktan sonra üretime geçileceğinin belirtildiği, davacı şirket üretime başlayabilmek adına Avrupa'dan kutulara ilişkin örnekleri getirdiği, ancak davalı idarenin kutu örneklerini kabul etmemesi üzerine yeni kutu modelleri yaptırıldığı bahse konu kutuların onayları idarece davacı şirkete geç verilmiş dolayısıyla sözleşme geç başlamış olduğu,

ancak davalı idarenin kutulara ilişkin geç onay vermesinden ötürü kutu siparişleri yurt dışına öngörülenden daha geç verildiği kutuların yurt dışından gelme süresi de göz önüne alındığında sözleşme 20/03/2019 tarihinde imzalanmış olmasına rağmen sözleşmeye Ekim 2019 tarihinde başlanmak zorunda kalındığı ve ilk fatura davacı tarafça 09.10.2019 tarihinde kesildiği, bu dönemde ise, Ulusal Süt Konseyi'nin belirlediği üzere çiğ süt litre fiyatı 1,70 TL'den 2,30 TL'ye yükselmiş olduğu, ayrıca kutuların yurt dışından gelmesi sebebiyle kur artışından dolayı davacı şirket açıkça zarara uğradığı,

davalı idarece yapılan ihaleye sözleşmenin imzalandığı tarihteki süt fiyatları baz alınarak teklif verilmesine karşın işe geç başlanılması sebebiyle süt fiyatlarında oluşan %35'lik zam davacı şirketin teklifine yansıtılamadığı, aşırı ifa güçlüğü bulunduğunu, sözleşmenin uyarlanması istemiyle yapılan başvuru davalı idarece reddedildiğini, davacı şirketin, 1 ve 4 litrelik kutular zarar etmesine karşın edimini halihazırda yerine getirmekte olduğunu, davacı şirketin hiçbir karı olmayıp aksine her geçen gün daha da zarar ettiği artan süt ve girdi fiyatları göz önüne alındığında sözleşme davacı açısından çekilmez ve katlanılmaz bir hale geldiği,

sözleşmenin tüm tutarının 1.059.200,00 TL olduğu, 1 ve 4 litrelik kutuların ise sözleşme bedelinin 833.200,00 TL'lik kısmını oluşturduğu, tüm ihale bedelinin %80'inin ise 847.360,00 TL olduğu göz önüne alındığında; ihale bedelinin %80'ne ulaşması için sadece 14.160,00 TL tutarındaki 1/2 ve/veya 2 litrelik kutular yerine 1 ya da 4 litrelik kutularda teslimatın yapılmasını davalı idarenin kabul etmediğini, davalı idareye uyarlama başvurusunda ya da sözleşmenin %80'inin tamamlanacağı hususu göz önüne alınarak cezai şartsız olarak sözleşmenin feshedilmesi talep edilmiş ise de bu talebin reddedildiği,

öte yandan, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" başlıklı 24.maddesinde, sözleşme bedelinin %80'inden bahsedilmesine karşın davalı idarece %80 hususunun sözleşme bedeli üzerinden değil de her bir kalem açısından %80 hususunun aranılacağının ifade edildiğini bildirerek, sözleşmenin 1/2 ve 2 litrelik kısmı yönünden, sözleşme bedelinin %80 oranına ulaşması için gerekli olan 14.160,00 TL tutarındaki teslimatın yukarıda açıklandığı 1/2 ve 2 litrelik kutular yerine 1 ve 4 litrelik kutularla yapılmasına karar verilmek üzere sözleşmenin uyarlanmasına,

eğer bu uygun görülmezse sözleşmenin cezai şartsız ve teminatın irat kaydına karar verilmeksizin feshine karar verilmesi talep ve dava etmiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Davalı vekili, davaya konu iş, ihale kanununa göre yapılmış bir sözleşme olup İhale Kayıt Numarası 2019/36681 olduğu, davacı söz konusu ihalenin idari ve teknik şartnamesini inceleyerek ihaleye katılım gösterdiği ihalenin kendisinde kalması neticesinde de sözleşmeyi imzaladığı, temin edilmesi gereken ürünlerin 1 Litre, 1/2 Litre, 2 Litre ve 4 Litre kutu sütler olduğunu ve her birinin adetini bilerek ihaleye girdiği, ürünün temin süresi, yasal olarak uyulması gereken kurallar, sözleşmesel zorunluluklar ve fiyatlar bilinerek ihaleye girildiği, bu çerçevede davacı firma en iyi teklifi vererek ihaleyi aldığı,

davacı firma, işbu dava ile temin edemediği ve sözleşme gereği kuruma teslim etmediği, 1/2 Litre ve 2 Litrelik kutuların yerine 1 Litre ve 4 Litrelik kutu sütün teslim edilmesi yönünden uyarlama talep etmekte ise de bu uyarlama talebi öncelikle İhale şartnamesine aykırı olduğu,

hiçbir ihalenin şartları ihale sona erip, sözleşme imzalandıktan sonra uygulama aşamasında değiştirilemeyeceği, davacı ihaleye ilişkin böylesi bir talebi ancak süresi içerisinde idare mahkemesinde dava açmak suretiyle yargıya taşıyabilmesi mümkün olacağı, bu süreler geçtikten sonra adli yargıda uyarlama adı altında sözleşmede yükümlülüğü altında olan mal teslimi hususunda değişiklik talep edemeyeceği, mal tesliminden imtina edemeyeceği,

davacının 1/2 Litre ve 2 Litre kutu sütlerden hiç teslimat yapmadığı ihale şartlarını yerine getirmeyen davacının sözleşmesinin de yasa ve sözleşmede belirlenen şartlarda teminatlar irat kaydedilerek dava açılmadan önce 21/01/2020 tarihinde feshedildiğini belirterek davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARAR ÖZETİ

Mahkemece, sözleşmenin genel niteliği itibariyle yerli imalatın teşvik edilmesi amacıyla yapıldığının anlaşıldığı, ambalajının yurt dışında imalatına dair herhangi bir madde bulunmadığı, davacının yurt dışında imal ettirdiği ürünlerin döviz artışına bağlı olarak maliyetlerinin yükseldiğinden bahisle uyarlama isteyemeyeceği, çünkü aynı kalitede ve standartlarda ürünleri yurt içinden bir imalatçı ya da kendisi tarafından yapılması halinde herhangi bir zararı meydana gelmeyeceği,

sözleşmenin genel amacının yerli üretimi teşvik amaçlı olduğu birlikte değerlendirilerek yurt dışında imal edilen ürünlerin döviz artışına bağlı olarak uyarlamanın mahkemece yerinde görülmeyerek davanın reddi gerektiği, bu konuda alınan bilirkişi raporunda da davacı firma davalı ... nin açmış olduğu ihaleyi kazanarak ,işinin erbabı basiretli bir tacir olarak sözleşme imzaladığı nazara alınarak sözleşme hükümlerinde değişiklik yasağı bulunduğu,işin süresi ,

gecikme cezası ve fesih hükümlerinin açıkca belirlenmiş olduğu bu hükümlere nazaran uyarlama talebinin yerinde olup olmayacağının takdirinin Mahkemeye ait olduğunun bildirildiği belirtilerek Davanın REDDİNE, karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili tarafından;İddiaları tekrarlayarak davalının basiretli bir tacirin kur artışını ve süt fiyatlarındaki artışı dikkate alması gerektiğini, süt fiyatlarının artışının ciddi ve beklenmeyecek derecede bir artış olduğu, imzalanan sözleşme müvekkil şirket açısından çekilmez bir hale gelmiştir. İçinde bulunulan ekonomik şartlarda sözleşmenin mevcut şartlarda devamına olanak bulunmadığı, sözleşmenin temelinden çöktüğü, Sözleşmenin mahkeme tarafından uyarlanması dışında bir seçenek kalmadığı, davanın kabulü gerektiği bildirilmiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

Sözleşmenin uyarlanması isteminin değerlendirilmesi uyuşmazlık konusudur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, sözleşmenin uyarlanması istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355.maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.

Muhtelif Ebatlarda Pastörize Kutu İçme Sütünün Satışa Hazır İmal Ettirilerek Satın Alınması Mal Alımına Ait Sözleşme başlıklı belgenin incelenmesinde; İKN( İhale kayıt nosu) 2019/36681, 20.03.2019 tarihli olduğu;

Sözleşmenin tarafları başlıklı 1 maddesinde ... ile ... Anonim Şirketi arasında düzenlendiği,

Sözleşmenin konusu başlıklı 5. maddede; 5.1. idarenin ihtiyacı olan ve aşağıda miktarı belirtilen ve teknik özellikleri teknik şartnamede düzenlenen muhtelif ebatlarda pastörize kutu içme sütünün Satışa hazır imal ettirilerek satın alınması ihale dokümanı ile bu sözleşmede belirlenen şartlar dahilinde yüklenici tarafından temini ve idareye teslimi İşi olduğu;

5.1.1.Sözleşme kapsamında alımı yapılacak malların miktarı;1- 1 litre kutu süt, 200.000 miktarı 2,99 TL teklif edilen birim fiyat tutarı 598.000 TL;

2-½ L Kutu süt 100.000 adet, 1,65 TL teklif edilen birim fiyat 165.000 TL tutarı;

3-2 L kutu süt 10000 adet, 6,10 TL birim fiyat 61.000 TL tutarı;

4- 4 litre kutu süt, 20.000 adet, 11,76 TL teklif edilen birim fiyat 235.200 TL tutarı olmak üzere toplam KDV hariç 1. 059. 200 TL olduğu;

Madde 8. sözleşmenin ekleri; ihale dokümanı bu sözleşmenin eki ve ayrılmaz parçası olup idareyi ve yükleniciyi bağlar ancak sözleşme hükümleri ile ihale dökümanını oluşturan belgelerdeki hükümler arasında çelişki veya farklılıklar olması halinde ihale dokümanında yer alan hükümler esas alınır.

8.2. ihale dokümanını oluşturan belgeler arasında öncelik sıralaması aşağıdaki gibidir: 1.idari şartname 2. teknik şartname 3. sözleşme tasarısı, 4. yazılı açıklamalar, 5. teknik şartname ekinde sunulan süt kutularına ilişkin örnek dizaynlar,

Madde 9 ; sözleşmenin süresi İşe başlama tarihinden itibaren 250 takvim günüdür .

Madde 14; fiyat farkı; fiyat farkı hesaplanmayacaktır ancak mücbir sebepler veya idareden kaynaklanan nedenlerle işin bütün tarihinin süre uzatımı verilmek suretiyle uzatılması halinde yürürlükte bulunan fiyat farkına ilişkin esaslar dikkate alınarak fiyat farkı hesaplanacaktır.

14.1.1. Sözleşmede yer alan fiyat farkına ilişkin esas ve usullerde sözleşme imzalandıktan sonra değişiklik yapılamaz.

Madde 23; sözleşmede değişiklik yapılması; sözleşme imzalandıktan sonra sözleşme bedelinin aşılmaması ve idare ile yüklenicinin karşılıklı olarak Anlaşması kaydıyla aşağıda belirtilen hususlarda sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılabilir: a) malı montaj veya teslim yeri b) malın süresinden önce montaj ve teslim edilmesi kaydıyla işin süresi ve bu süreye uygun olarak ödeme şartları,

23.2. Bu hallerin dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez.

Madde 24; sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi başlıklı maddede 24.3. bu ihalede 47-35 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 24. maddesi çerçevesinde iş eksilişi yapılabilir. İhale konusu işin sözleşme bedelinin %80'inden daha düşük bedelle tamamlanacağının anlaşılması halinde ise yükleniciye yapmış olduğu gerçek giderler ve yüklenici karına karşılık olarak sözleşme bedelinin %80'i ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutar arasındaki bedel farkının %5'i ödenir .

Madde 35; sözleşmenin feshi ve işin tasfiyesi; Idarenin sözleşmeyi feshetmesi

35.1.1. idare aşağıda belirtilen hallerde sözleşmeyi fesh eder. a.Ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine… ihtarına rağmen Aynı durumun devam etmesi, b.sözleşmenin uygulanması sırasında ihale kanunu uyarınca yasak fiil ve davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi… belirtilerek fesih sonucunda neler yapılacağı vesaire hususlarda düzenlenmiştir.

Teknik Şartnamenin 3. Maddesinde ambalaja ilişkin teknik hususlar şartlar yer almaktadır. 4 lt pastörize kutu sütünün özelliklerinde; Buna göre; "3.12 Ambalaj materyali, içerisindeki sütün duyusal özellikleri (renk, kokuk, tat, vb) bozmayacak nitelikte olacaktır.

3.13. Ambalaj ve ambalajın yapımında kullanılan malzemeler Türk Gıda Kodeksi Gıda ile Temas eden madde ve malzemelere dair yürürlükte bulunan son yönetmeliğe uygun olacaktır. 3.14. Ambalajda kullanılacak malzemeler ve üretim yöntemi EC-1935/2004, EU-10/2011 ve EC-2023/2006 direktiflerine uygun olacaktır. 3.15. ambalajın taban uzunlukları 140x140 mm olacaktır. 3.16 ambalaj ağırlığı 84-90 g aralığında olacaktır.

3.17 ambalaj materyali içiten dışa doğru polietilen tabaka, karton polietilen tabaka niteliğinde olacaktır. 3.18. kutu sütler, her türlü fiziki etkiye (kırılma, ezilme vb) dayanıklı, soğuk hava deposunda terleme yapmayacak özellikte, üzerinde etiket bilgileri basılı olan ve içerisinde 4 adet 4 litrelik kutu sütü alacak ebatta karton dış koli ile yüklenici tarafından teslim edilecektir. " maddelerini haizdir.

7.5.2 ç-d maddesinde "ç-isteklinin adına veya ünvanına düzenlenmiş olan teklif ettiği mala ilişkin Yerli Malı Belgesi veya Teknolojik Ürün Deneyim Belgesi,

d-İsteklinin alım konusu mali ürettiğine ilişkin olarak ilgili mevzuat uyarınca yetkili kurum veya kuruluşlarca düzenlenen ve isteklinin üretici veya imalatçı olduğunu gösteren belgeleri sunmak zorundadır. " maddelerini haizdir.

24.01.2020 tarihli davalı ... tarafından davalı şirkete 21.01.2020 tarihi itibariyle sözleşmenin feshedildiği bildirilmiştir .

Sözleşmede de idari şartnameye paralel olarak Madde 5: Sözleşme konusu işin / alımın tanımı: 1 lt kutu süt 200.000 adet; 1/2 litre kutu süt 100.000 adet; 2 litre kutu süt 10.000 adet; 4 litre kutu süt 20.000 adet olarak belirtilmiştir. Her bir iş kaleminin miktarı ve yüklenicinin verdiği birim fiyatlar çarpılarak bulunan tutar 1.059.000 TL belirlenmiştir.

Buna göre Mahkemece, yargılamanın HMK'da düzenlenen usul kurallarına uygun olarak yapılmış olmasına, kamu düzenine aykırılık hallerinin bulunmamasına, dosya kapsamındaki bilgi, belge ve toplanan deliller değerlendirilip yasal düzenlemelere uygun isabetli, yeterli gerekçeyle karar verilmiş olmasına ve özellikle sözleşmenin uyarlanması koşullarının oluşmamasına göre ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkeme kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık olmadığından davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1.b.1. maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."