Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi E.2022/1407 K.2024/1720

Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekillerince istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İDDİANIN ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; taraflar arasında 19/01/2018 tarihli Sırbistan Menşeli Taze/Soğutulmuş kemiksiz sığır eti alım sözleşmesi akdedildiğini, müvekkilinin ilk parti olan 500 tonluk teslimatı 01/02/2018-28/02./018 tarihleri arasında yapması gerektiğini, ancak Türkiye Cumhuriyeti ile Sırbistan Cumhuriyeti arasında Serbest Ticaret Anlaşması ve Veterinerlik Sözleşmesinin imzalanmaması ve Sırbistan Cumhuriyeti Parlamentosundan karar alınmamasından dolayı 30 günlük gecikme yaşandığını, bu durumun davalıya bildirildiğini, davalının 22 günlük cezasız ek süre verdiğini, ancak 30 gün süre verilmesi gerektiğini,

müvekkilinin 500 tonluk üçüncü partiyi 01/04/2018-30/04/2018 tarihleri arasında teslim etmesi gerektiğini ancak kesim ve parçalama faaliyetlerinin yapıldığı ... Mezbahasının mevzuatta yer alan şartları sağlamaması sebebi ile Sırbistan Bakanlığı tarafından süresiz kapatıldığını, bu nedenle faaliyetleri durdurmak zorunda kaldıklarını, şartlara uygun ...

Mezbahası ile anlaştıklarını, ancak kendilerinden kaynaklanmayan nedenlerden dolayı teslimatta 21 gün gecikme yaşandığını, müvekkilinin 500 tonluk beşinci partiyi 01/06/2018-30/06/2018 tarihleri arasında teslim etmesi gerektiğini, ancak ... Mezbahasının ruhsatsız olması nedeni ile kapatılması üzerinde ...

Mezbahası ile anlaşıldığını, bu nedenle de 14 günlük gecikme yaşandığını, davalının gecikmelerden dolayı ceza uygulayarak hak edişlerden kesinti yaptığını, gecikmelerin müvekkilinden kaynaklanmadığını, davalının eksik ödemesinin toplam 692.854,27 Euro olduğunu, eksik ödemenin bir kısmının geç teslime bağladığını bir kısmının ise gerekçelendirilmediğini, kesim ve parçalama işlerinin yürütüldüğü mezbahaların kapatıldığını ve kapatılmasında müvekkilinin kusurunun bulunmadığını,

engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmeyeceğinin davalı tarafından göz ardı edildiğini belirterek fazlaya dair hakları saklı kalmak kaydı ile eksik ödenen 692.854,27 Euro'dan şimdilik 1.000,00 Euro'nun davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiş, 15/04/2022 tarihli ıslah dilekçesi ile toplam talebini 8.926,88 Euro'ya yükseltmiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; alacağın zaman aşımına uğradığını, davanın kısmi dava olarak açılamayacağını, müvekkili tarafından davacı yana yaşamış oldukları problemleri resmi makamlardan belgelendirmesi halinde değerlendirmeye alınacağının ifade edildiğini, yapılan değerlendirme sonucunda 22 günlük cezasız ek süre verildiğini, dava dilekçesinde ... kesimhanesinin 22/03/2018 tarihinde kapatıldığı iddia edilmiş ise de 29/03/2018 tarihli dilekçelerinde söz konusu kesimhanede işlerin devam ettiği ancak yetersiz olduğu belirtilerek ... kesimhanesine görevlendirme talep edildiğini,

yine 13/06/2018 tarihinde ... kesimhanesinin kapatıldığı iddia edilmiş ise de 14/06/2018 ve 18/06/2018 tarihli dilekçelerinden kapatılmadığının anlaşıldığını, davacının yetkili mercilerden aldığı belgelerin sözleşme sona ermesinden yaklaşık 1 yıl sonra kendilerine sunulduğunu, davacının tüm taleplerine olumlu şekilde cevap verildiğini, yaşanan gecikmelerden müvekkili kurumun sorumlu olamayacağını, müvekkili kurumun yapıcı ve iyi niyetli davrandığını, ancak davacının iki ülke arasında sözleşme olup olmadığını dahi araştırmadığını ve basiretli tacir gibi davranmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARAR ÖZETİ

Mahkemece toplanan deliller, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamına göre, sözleşme gereği ilk parti olan 500 tonluk teslimatın 01/02/2018-28/02/2018 tarihleri arasında yapması gerektiği, ilk teslimatta Türkiye Cumhuriyeti ile Sırbistan Cumhuriyeti arasında Serbest Ticaret Anlaşması ve Veterinerlik Sözleşmesinin imzalanması ve Sırbistan Cumhuriyeti Parlamentosundan karar alınması ve veteriner sağlık sertifikasının yayınlanması aşamasında 30 günlük gecikme yaşandığı, davalı kurumca davacıya 22 günlük cezasız ek süre verildiği,

bu gecikmede davacının kusur ya da etkisinin bulunmaması nedeniyle davacı açısından ifayı geciktiren mücbir sebep sayılması ve bu sebeple davacıya 8 günlük ek süre daha verilmesi gerektiği, sonraki teslimat aşamalarındaki ... Mezbahasının mevzuatta yer alan şartları sağlamaması sebebi ile Sırbistan Bakanlığı tarafından süresiz kapatılması, ...

Mezbahasının ruhsatsız olması nedeni ile kapatılması ve sair sebeplere dayalı gecikmelerde ise davacının basiretli tacir olarak Sırbistan'da kesim/parçalama faaliyetlerinin yapılacağı mezbahaların kapasiteleri olup olmadığını, yeterli donanıma sahip olup olmadığını, gerekli ruhsat ve izinlerinin bulunup bulunmadığını önceden araştırması gerektiği ve sözleşmede göz önünde tutulması gerektiğinden davacı yönünden mücbir sebep sayılamayacağı, bu aşamada davacının hak edişlerinden 8 günlük gecikme nedeniyle yapılan 8.926,88 Euro'luk kesintinin usulsüz, sözleşme ve hukuka aykırı olduğu, alacağın sözleşmeden kaynaklı olması nedeni ile TBK nun 146.

Maddesi gereği 10 yıllık zaman aşımına tabi olduğu, dava tarihi itibariyle zaman aşımının gerçekleşmediği gerekçesiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; bilirkişi ek raporuna yapılan itirazların red edilmesi nedeniyle mecburen ıslah yapıldığını, mahkemece ıslah dilekçesine göre davanın kabul edildiğini, ancak hükme esas alınan bilirkişi raporunun hatalı olduğunu, gecikmenin müvekkilinin kusurundan kaynaklanmadığını, müvekkilinin basiretli davrandığını, sözleşmeye göre üretimin davalının onay ve izin vereceği Sırbistan'daki kesimhanelerde yapılacağını, her ne kadar kesimhane müvekkili tarafından bulunmakta ise de davalı idarenin onayı ile üretime geçilebildiğini,

bu durumda kesimhanede oluşacak her türlü engel ve kusurdan davalının kusurlu olduğunu, ilk teslimatta yaşanan gecikmenin devam eden teslimatlara da sirayet ettiğini, ilk teslimattaki gecikmede müvekkilinin kusurunun bulunmadığı sabit olup devam eden teslimatlardaki gecikmelerden müvekkilinin sorumlu tutulamayacağını ileri sürerek ilk derece mahkemesinin aleyhe kısmının kaldırılarak talep miktarı üzerinden davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

Davalı vekili istinaf başvuru dilekçesinde özetle; kök ve ek rapor arasındaki farklılık giderilmeden ve cevap dilekçesinde belirtilen hususlar dikkate alınmadan karar verildiğini, davalının iki ülke arasında sözleşme olup olmadığını dahi araştırmadan taahhüt altına girerek basiretli tacir gibi davranma yükümlüğünü ihlal ettiğini ve kusurlu olduğunu ileri sürerek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını istemiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

Uyuşmazlık, davacının davalıya sözleşme kapsamında teslim etmesi gereken etlerin tesliminde gecikmesi nedeniyle davalı tarafından yapılan kesintilerin yerinde olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, alacak istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355.maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.

Taraflar arasında 19/01/2018 tarihli Sırbistan Menşeli Taze/Soğutulmuş Kemiksiz sığır Eti Alım Sözleşmesi imzalandığı,

Sözleşme konusu başlıklı 2.maddesinde; "Alıcının ihtiyacı olan ekli teknik şartnamede ve veteriner sağlık sertifikasında belirtilen sağlık şartlarına uygun 5.000 ton Taze/Soğutulmuş Kemiksiz Sığır Eti (G.T.İ.P. No:0201.30.00.00.00) işbu sözleşmede belirtilen şartlarda alımı/satımı işini kapsar." hükmünün,

Teslim Yeri ve Şekli başlıklı 6.4.maddesinde; "Yüklenici, sözleşmeye konu etleri İdare'ye ait ... Et Kombinası Müdürlüğü, ... Et Kombinası Müdürlüğü, ... Et Kombinası Müdürlüğü, ... Et Kombinası Müdürlüğü, ... Et Kombinası Müdürlüğü, ... Et Kombinası Müdürlüğü, ... Depo Müdürlüğü depoları ile Alıcının ihtiyaç duyması halinde, yukarıda belirtilen teslim yerleri dışında İdarenin göstereceği Kombina ve depolara DAP usulü ile teslim edecektir." hükmünün,

Yüklenicinin Üretim Yapacağı/Yaptıracağı Tesisler başlıklı 9.maddesinde. "Yüklenici sadece 2017/43 sayılı Sığır Eti İthalatında Sağlık ve Teknik Şartların belirlenmesine İlişkin Tebliğ uyarınca Ülkemize yapılacak sığır eti ithalatına izin verilen Sırbistan'da faaliyet gösteren ve Bakanlığımızca onay verilen kesimhane ya da kesimhanelerde üretim yapacaktır. Yüklenici üretim yapacağı tesisteki her türlü altyapı eksikliğini işe başlamadan gidermekle yükümlüdür.

Hangi tesiste/tesislerde kesim yapılacağı Yüklenici tarafından kesimin başlayacağı tarihten en az 7 gün önce İdare'ye yazılı olarak bildirecektir. Yüklenici işe başladıktan ve işin bir kısmını tamamladıktan sonra, kalan işin bir kısmını veya tamamını başka bir tesiste yapmak isterse İdare bu talebi değerlendirip değerlendirmemekte serbesttir." hükmünün,

İşe Başlama başlıklı 14.maddesinde; "6.4. üncü maddede verilen teslim programına uyulması kaydıyla yüklenici hayvan kesimine başlama tarihini kendisi belirleyecek ve kesime başlamadan en az 7 gün önce İdareye yazılı olarak bildirecektir" hükmünün,

Ödemeye İlişkin Hükümler başlıklı 17.maddesinde; "Ödemeye esas net ağırlık belirlenip, ödemeye esas evraklar eksiksiz olarak alıcıya teslim edildikten sonra 15 (onbeş) iş günü içinde akreditifin serbest bırakılması veya yüklenici hesabına havale yoluyla ödeme yapılacaktır. Yüklenicinin sorumluluğunda olan ve gerçekleşen herhangi bir teslimata ait gecikme cezası veya zarar gibi idarenin alacağı var ise toplam ceza ve alacak tutarı yüklenicinin alacağından düşülecektir. ... tarafından yüklenici adına transfer edilecek %100 gayrikabili rücu, teyitli veya teyitsiz devredilebilir (transferable) ve kısmi sevkiyata izin veren akreditif olacaktır. Akreditifin açılmasına ilişkin her türlü masraf yüklenici tarafından karşılanacaktır. Ödemeye esas para birimi Euro'dur." hükmünün,

Yüklenicinin Yükümlülükleri başlıklı için 18.maddesinde; "İşe başlamadan önce malın sözleşme süresi içinde teslim edilebilmesi için gereken teknik altyapı ve kapasiteyi oluşturmak; bu amaçla işletmedeki her türlü makine-ekipman ve araç-gereç ve eksikliği tamamlamak, ihtiyaç duyulan insan kaynağını hazır ederek lojistik planlaması yapmak, Sözleşme konusu malın teslimini, sözleşme ve teknik şartname hükümlerine uygun şekilde; belirlenen süre, miktar ve bedel çerçevesinde gerçekleştirmek" hükmünün,

Süre Uzatımı Yapılacak Haller başlıklı 19.maddesinde; "Alıcı işbu sözleşmenin 15’inci maddesi çerçevesinde iş artışı yaptırdığı takdirde Yüklenici teslimatın tamamlanması için cezai müeyyide uygulanmaksızın iş artışı oranında ek süre verilecektir" hükmünün,

Cezasız Süre Uzatımı Verilebilecek Haller ve Şartları başlıklı 20.maddesinde. "Aşağıda belirtilen hallerde taraflara gecikilen süre kadar cezasız süre verilir. Mücbir Sebeplerden Dolayı Yükleniciye Cezasız Süre Verilecek Haller; a) Doğal afetler b) Kanuni grev c) Genel salgın hastalık d) Savaş ve terör olayları e) Gerektiğinde alıcı tarafından belirlenecek diğer haller Yukarıda belirtilen hallerin cezasız süre verilebilecek haller olarak kabul edilmesi için bu hallerin;

a) Yüklenici kusurundan kaynaklanmamış olması b) Taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması c) Yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi d) Yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunludur İdare’den Kaynaklanan Sebeplerle Yükleniciye Cezasız Süre Verilecek Haller İdarenin sözleşmenin ifasına ilişkin yükümlülüklerini yüklenicinin kusuru olmaksızın, öngörülen süreler içinde yerine getirmemesi ve bu sebeple sorumluluğu yükleniciye ait olmayan gecikmelerin meydana gelmesi,

bu durumun taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması ve yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş olması halinde, işi engelleyici sebeplere ve yapılacak işin niteliğine göre, işin bir kısmına veya tamamına ait süre en az gecikilen süre kadar uzatılır" hükmünün,

Teslimatın Gecikmesi başlıklı 22.maddesinde; "Mücbir sebepler dışında yüklenicinin malları 6.4 ‘üncü maddede verilen sürede teslim edememesi halinde ihtara gerek kalmaksızın kendiliğinden en az 15 (onbeş) gün cezalı süre başlar, gecikilen her takvim günü için zamanında teslim edilmeyen mal bedelinin %0,05 (onbinde beşi) oranında gecikme cezası uygulanır. Geciken malın teslimi en az 15 günlük cezalı teslim süresi içinde de tamamlanmadığı takdirde alıcı yükleniciye cezalı süre verip vermemekte serbesttir. Gecikme cezası herhangi bir ihtara gerek kalmaksızın öncelikle yüklenicinin alacaklarından tahsil edilir. Kalan miktar ise ayrıca yüklenici tarafından ödenir." hükmünün bulunduğu görülmüştür.

Mahkemece bilirkişi heyetinden alınan kök ve ek raporda özetle.

Türkiye ile Sırbistan arasında Serbest Ticaret Anlaşmasının imzalanmaması ve veteriner sağlık sertifikasının yayınlanmamasından kaynaklı gecikmenin davacının kusurundan kaynaklanmadığı, davacının bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmeyeceği ve mücbir sebep kapsamında değerlendirilebileceği, davalı idare tarafından davacıya 22 günlük cezasız ek süreye ilave 8 günlük cezasız ek süre daha verilmesi gerektiği, 1. kısım teslimat için davacıya kesilen 8 günlük ceza kesintisi bedelinin (8 x 1.115,86 Euro) = 8.926,88 Euro'nun haksız olduğu,

Serbest Ticaret Anlaşmasının imzalanmaması ve veteriner sağlık sertifikasının yayınlanmamasından kaynaklı gecikme dışında kalan tüm gecikmelerde davacı tarafından onaya sunulan mezbahaların ve talep edilen heyet/veteriner görevlendirmelerinin davalı idare tarafından makul süreler içinde cevaplandığı ve görevlendirmelerin yapıldığı, teslimatta yaşanan gecikmelerin sözleşmenin 18.maddesi kapsamında yeterli donanıma sahip, büyük ve her tür izin ile ruhsatı bulunan bir mezbahada işe başlamamasından kaynaklandığı,

bu durumun mücbir sebep olarak nitelendirilemeyeceği, davacının basiretli iş adamı gibi davranma yükümlülüğüne aykırı hareket ettiği, 8 günlük gecikme cezası dışında yapılan kesintilerin sözleşmeye uygun olduğu, davalı İdare tarafından davacı Yüklenici'nin sözleşmeye aykırı davranışları nedeni ile Yüklenici'den (689.378,83-8.926,88) = 680.451,95 Euro ceza kesintisi yapabileceği belirtilmiştir.

Mahkemece, yargılamanın HMK'da düzenlenen usul kurallarına uygun olarak yapılmış olmasına, kamu düzenine aykırılık hallerinin bulunmamasına, dosya kapsamındaki bilgi, belge ve toplanan deliller değerlendirilip yasal düzenlemelere uygun isabetli, yeterli gerekçeyle karar verilmiş olmasına, ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkeme kararında usul ve esas yönünden yasaya aykırılığın olmamasına ve özellikle hükme esas alınan bilirkişi raporunun ayrıntılı ve denetime elverişli olmasına,

ilk gecikmenin Türkiye ve Sırbistan arasında sözleşme bulunmamasından, bürokratik nedenlerden kaynaklı olması nedeniyle mücbir sebep kapsamında kabul edilmesinin yerinde olmasına, devam eden gecikmelerde davalıya atfedilebilecek kusur bulunmamasına ve bu gecikmeler nedeniyle yapılan kesintilerin sözleşmeye uygun olduğunun tespit edilmiş olmasına göre taraf vekillerinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesi gerekmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."