Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi E.2022/254 K.2024/1293

Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İDDİANIN ÖZETİ

Davacı vekili, müvekkili ile davalı şirket arasında davalının ... parsel sayılı taşınmazda ... bayisi olarak faaliyet göstermesini teminen 13/04/2015 tarihinde ön anlaşma niteliğinde olmak üzere bir protokol imzalandığını, davalının protokol tarihinden itibaren 3 ay içerisinde bayilik lisansı alarak satışa başlamayı taahhüt etmiş olmasına rağmen bu yükümlülüğünü yerine getirmediğini, EPDK'dan bayilik lisansı almak suretiyle ... bayisi olarak faaliyete başlamadığını,

davalıya Ankara 63. Noterliği ile ihtarname gönderilerek 13/04/2015 tarihli protokol gereğince satışa başlamak için alınması gereken izin ve ruhsatları alarak ihtarnamenin tebliği tarihinden itibaren 15 gün içinde satışa başlamasının ihtar edildiğini, ihtarname davalıya 10/08/2016 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen davalının ihtarda verilen 15 günlük süre içerisinde gerekli ruhsat ve izinleri temin etmediğini ve ... bayisi olarak faaliyete başlamadığını,

daha sonra Ankara 63. Noterliği ile aracıyla gönderilen 29/08/2016 tarihli ve 30533 yevmiye numaralı ihtarname ile taraflar arasındaki protokolün haklı nedeniyle feshedildiğinin bildirildiği ve davalının davacıya olan borçlarını ödemesinin ihtar edildiğini ve ihtarnamenin 31/08/2016 tarihinde tebliğ edildiğini,

fesih sonrasında davalının davacıya olan borçlarını ödemediğini belirterek 155.687,27 USD peşin satış destek primi iade alacağının banka teminat mektuplarınnı paraya çevrildiği 25/08/2016 tarihinden itibaren 3095 sayılı kanunun 4/a maddesi gereğince Devlet Bankalarının ABD doları ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek faizi ve faizin KDV'si ile birlikte davalıdan tahsiline,

haklı fesih sebebiyle oluşan 263.000 USD cezai şart alacağının fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla şimdilik 100.000 USD tutarında kısmının 3095 sayılı kanunun 4/a maddesi gereğince Devlet Bankalarının ABD Doları ile açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek faizi ile faizin KDV'si ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Davalı vekilinin cevap dilekçesi sunmadığı, ön inceleme duruşmasında müvekkilinin davacı tarafa verdiği teminat mektuplarının nakde çevrildiğini, malzeme karşılığında verilen teminat mektuplarının malzeme verilmediği halde bunların da nakde çevrildiğini, asıl zarar görenin müvekkili olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARAR ÖZETİ

Mahkemece, taraflar arasında yapılan protokol, EPDK yazıları, ihtarnameler, ticari defter kayıtları, bilirkişi raporları ve tüm dosya kapsamına göre taraflar arasında tanzim edilen protokol ile davacı ... şirketinin akaryakıt ürünlerinin davalı şirketin akaryakıt istasyonunda satılmasının öngörüldüğü, bunun için davalının lisans alıp bayilik sözleşmesi tanzim ederek 3 ay içerisinde satışa başlaması hususunda anlaşmaya varıldığı, davalının bu edimini yerine getirmediği, her ne kadar taraflar arasında düzenlenen protokol akaryakıt bayilik sözleşmesi değil ise de protokolde taraflara karşılıklı yükümlülükler yüklendiği,

akaryakıt bayilik sözleşmesinin EPDK mevzuatında belirtilen unsurlarının protokol kapsamında bulunduğu, bu nedenle protokolün taraflar için bağlayıcı sözleşme mahiyetinde olup belirlenen yükümlülüklerin yerine getirilmesi zorunlu ve ihlali halinde ödenen peşin destek priminin tahsili ve cezai şart talep hakkının bulunduğu, protokol kapsamında davalının 3 ay içerisinde bayilik lisansı alması gerektiği, EPDK kayıtlarına göre davalının 2005 yılında alınmış ve 2029 yılına kadar uzatılmış bayilik sözleşmesinin bulunduğu,

ancak yeni dağıtım şirketi ile bayilik sözleşmesi yaparak ve eski dağıtım şirketi ile yapılmış bayilik sözleşmesini feshederek EPDK'ya başvurup lisansını tadil etmesi gerekir iken yapmadığı, bu nedenle davacı tarafın protokol kapsamında fesih hakkının doğduğu ve yaptığı feshin haklı olduğu, protokol feshedildiğinden bu kapsamda davalıya verilen destek primininden davalı tarafından verilen ve davacı tarafından nakde çevrilerek tahsil edilen teminat mektubu bedelleri tenzil edildiğinde davacının 155.687,27 USD satış destek primi alacağının bulunduğu ve bunu talep etmekte haklı olduğu,

sözleşme davacı tarafından haklı feshedildiğinden 6.maddesi uyarınca belirlenen cezai şartı talep etme koşullarının oluştuğu, sözleşme uyarınca 263.000,00 USD cezai şart talep etme hakkının bulunduğu, ancak davacının 100.000,00 USD talep ettiği anlaşıldığından bu kaleme yönelik talebinin de kabulüne karar vermek gerektiği belirtilerek;

-Davanın kabulüne, 155.687,27 USD peşin satış destek primi bedelinin 05/09/2016 tarihinden itibaren devlet bankalarının ABD doları cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek yıllık faiz uygulanmak suretiyle davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, -100.000,00 USD cezai şart alacağının 05/09/2016 tarihinden itibaren devlet bankalarının ABD doları cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uyguladığı en yüksek yıllık faiz uygulanmak suretiyle davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

1-İstinaf kanun yoluna başvuran davalı vekili tarafından; Bayilik sözleşmesinin imzalanamamasında davalının hiçbir kusuru bulunmadığı, taraflar arasında bayilik sözleşmesi yapılmadığı, ön protokolden dolayı cezai şart talep edilemeyeceği, davacı tarafın ön protokol gereği davalıya vermiş olduğu peşin satış destek primininin faizi ile iadesinin hatalı olduğu gibi buna bir yıl vadeli mevduat hesaplarına uygulanan en yüksek banka mevduat faizine hükmedilmesinin de hatalı olduğu bildirilmiştir.

2-Katılma yolu ile istinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili tarafından; Davada kabul gören alacak istemlerinin işlemiş ve işleyecek faizlerinin yanı sıra bu tutarların KDV’sine de hükmedilmesi gerektiği bildirilmiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

Davaya konu alacağın kapsam ve miktarı uyuşmazlık konusudur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, bayilik sözleşmesine dayalı alacak istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355.maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.

Taraflar arasında 13/04/2015 tarihinde protokolün incelenmesinde; Peşin Satış destek primi başlıklı 6. maddesinde; "... satış taahhüdü karşılığında bayiye 1 milyon USD artı KDV bedeli peşin satış destek primi olarak ödemeyi kabul ve taahhüt eder";

Diğer Hükümler başlıklı 2.maddesinde feshin sonuçları düzenlenmiş olup, protokol ve veya sözleşmenin ... tarafından haklı veya bayi tarafından haksız feshi halinde bayi ...'nin uğrayacağı kar mahrumiyeti dahil sair zarar ve ziyanı tazmin eder. 263.000 USD cezai şartı ...'ye öder, denildiği;

Peşin satış destek priminin sözleşmenin feshi nedeniyle artık geçerli olmayacak sözleşme süresine karşılık gelen kısmının ...'den aldığı günden itibaren ödeme tarihine kadar geçecek sürede işleyecek ticari faizi ve tüm masrafları ile birlikte ...'ye ödeyeceği belirtilmiştir.

Mahkemece alınan bilirkişi raporları ile, taraflar arasında 13/04/2015 tarihinde protokol tanzim edildiğini, protokole göre taraflar arasında yapılması planlanan bayilik sözleşmesine ilişkin mutabakat sağlanan hususların belirlendiğini, bayilik sözleşmesinin imzalanmasını takiben protokolün bayilik sözleşmesinin eki niteliğinde olacağının belirtildiğini, Petrol Piyasası Kanunu, Yargıtay içtihatları ve Rekabet Kurulu kararlarında akaryakıt bayilik sözleşmesinin tarif edildiğini,

bu cümleden olarak akaryakıt bayilik sözleşmesinin unsurları kapsamında taraflar arasındaki protokolün uygulamanın tipleştirmiş olduğu akaryakıt bayilik sözleşmesi kapsamına girdiği ölçüde tipik olmakla beraber tarafların niyetleri doğrultusunda içerdiği kimi bireysel özellikler yüzünden uygulamanın esas aldığı yapıdan farklılaşan atipik bir sözleşme olduğunu kanıtladığını, ayrıca akaryakıt bayilik sözleşmesinin çerçeve nitelikli ve standart bir özellik gösterdiğini, protokolün taraflar arasındaki ticaretin çerçeve koşullarının düzenlediğini ve ... ile ...

Petrol arasında ilk derece ilişkisi oluşturduğunu, protokolün bu çerçeve sözleşme niteliği taraflara tamamlayıcı diğer sözleşme hakkı verdiğini, bu sözleşmede bayinin protokolün 2.maddesi gereği satışa başlama şartı olan bayilik lisansı alması için Petrol Piyasası Kanunu'na göre sunması zorunlu "Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi" olduğunu, uygulamanın tipleştirdiği bu sözleşmenin akdedilmesiyle protokolün tüm anlaşılan hususlarla birlikte sözleşmenin eki halini alacağını belirleyerek,

Protokolün 2.maddesine göre 3 ay içerisinde davalı tarafından bayilik lisansı alınması ve satışa başlanmasının öngörüldüğünü, taraflar arasında protokolün akdedildiği 13/04/2015 tarihinden işle başlama taahhüdünün son tarihi olan 13/07/2015 tarihine kadar davalı ...

Petrolün geçerli bir istasyonlu akaryakıt bayilik lisansı bulunduğunu, burada protokoldeki bayilik lisansı alınması şartından aslında "kayıtlı dağıtım şirketi bilgisinin tadilinin" anlaşılması gerektiği yani protokol imzalandıktan itibaren 3 ay içerisinde dağıtım şirketinin tadilinin yapılması öngörüldüğünü, EPDK yönetmeliğinin 15.maddesi uyarınca lisanslar lisans sahibinin talebi ile tadil edilebilir hükmünü uygun olarak sadece ...

Petrolün EPDK'ya başvurması ile işleme alınabileceğini, bunun için yeni dağıtıcı ile yapılmış bayilik sözleşmesi, mevcut bayilik sözleşmesinin sona erdiğini gösterir fesih veya yenilememe ihtarnamesinin tebliğ şerhini içerin suretinin EPDK'ya sunulmasının gerektiğini, dosyada mevzuatta belirtilen bayilik sözleşmesinin imzalandığına ilişkin tasdik ve tevsik edici bir kaydın dosyada yer almadığını, yönetmeliğe göre dağıtım şirketi değiştirilmesinin gerekmesi halinde lisans sahibinin en geç iki ay içerisinde gerekli bilgi ve belgelerle kuruma başvurarak lisans tadilini talep etmek zorunda olduğunu,

davalı bayinin bu yükümlülüklerini yerine getirmediğini, protokole göre üç ay içerisinde taahhüt ettiği satışa başlama yükümlülüğünü de ihlal ettiğini, bu nedenle protokolün davacı tarafından feshinin haklı sebebe dayandığını; davacı tarafından bakiye peşin destek prim bedeli ve faiz olarak 155.687,27 USD talep edilebileceği cezai şart isteminin de yerinde olduğu talebin 100.000 USD olduğu;

taraflar arasında düzenlenen protokolün ilgili maddesi gereğince bayilik lisansının tadil edilerek satışa başlama süresi en geç 3 ay olarak kararlaştırdıklarından temerrüt tarihinin kesin vadenin dolması ile 13.07.2015 tarihi itibarıyla gerçekleştiği belirlenmiş olmakla; davalının istinaf itirazları yerinde olmadığından istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1.b.1.maddesi uyarınca esastan reddi gerekmiştir.

Davacı vekilinin katılma yolu ile istinaf itirazına gelince; davacı taraf dava dilekçesinde "... faizin KDV'si ile tahsilini" talep etmesine rağmen mahkemece bu talebe karar verilmediğinden davacının istinaf başvurusunun HMK'nin 353/1.b.2.maddesi uyarınca kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının düzeltilerek yeniden esas hakkında karar verilmesi gerekmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."