Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi E.2025/327 K.2025/739

Taraflar arasında yukarıda bilgileri belirtilen kararın Dairemizce incelenmesi taraf vekilleri tarafından istenmiş, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 352. maddesi uyarınca, yapılan ön inceleme sonucu, istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği ve eksiklik bulunmadığı anlaşıldığından inceleme aşamasına geçilmiştir. İncelemenin dosya üzerinde yapılmasına karar verildi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İDDİANIN ÖZETİ

ASIL DAVADA

Davacı vekili; müvekkili ile davalı arasında Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca izin verilen Avrupa Birliği üye ülke menşeli teknik şartnameye uygun 7000 ton dondurulmuş karkas etin ithali için 02/10/2017 tarihli sözleşmenin bağıtlandığını, sözleşme gereği davalıya,

1.036.000 EURO teminat verdiğini ancak davalının 21/01/2018 tarihinde sözleşmeyi müvekkilinin sözleşmede belirlenen sürede mal teslimi yapılmadığından bahisle feshederek teminatı irat kaydederek ayrıca akde aykırılık nedeniyle cezai şart tahakkuku yapılarak 1.989.772,98 EURO bedeli taraflar arasındaki bir başka sözleşme olan 05/10/2017 tarihli 34 bin ton karkas et sözleşmesi gereği hak edişlerden tahsil edildiğini, oysaki müvekkilinden kaynaklanan herhangi bir gecikmenin söz konusu olmadığını, sözleşmenin haksız feshedildiğini,

belirterek davalı tarafından haksız yere tahsil edilen toplam 3.025.772,98 EURO'nun işleyecek faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini dava ve talep etmiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Davalı vekili; Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca izin verilen Avrupa Birliği üye ülke menşeli teknik şartnameye uygun 7.000 ton dondurulmuş karkas etin ithali için taraflar arasında 02/10/2017 tarihli sözleşmenin imzalanması sonrasında müvekkiline 1.036.000 EURO teminat verildiği ancak sözleşmede belirlenen sürede mal teslimi yapılmadığı için feshedilerek teminatın irat kaydedildiğini, sözleşme ile belirlenen gecikme nedeniyle cezai şart tahakkuku yapılarak 1.989.772,98 EURO’ nun M.K.950.maddesi gereği başka sözleşmeden kaynaklı olarak hapis hakkının kullanılarak tahsil edildiğini, sözleşmenin haklı nedenlerle feshedildiğini bildirerek haksız ve dayanaksız davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

BİRLEŞEN DAVADA

İDDİANIN ÖZETİ

Birleşen Ankara 13.ATM'nin 2018/802E. sayılı dava dosyasında davacı vekili; davacı şirket ile davalı kurum arasında 16000 ve 34000 ton karkas et ithaline ilişkin yapılan ihaleye istinaden 28.09.2017 ve 05.10.2017 tarihli 2 ayrı sözleşme akdedildiğini, davalı kurumun sözleşmeye konu olan etlerin geç teslim edildiği iddiası ile sözleşmenin 22.3 maddesine göre %0,5 oranında para (1.537.274 Euro) cezasına hükmettiğini, sözleşmeye konu olan etlerin davalı idarenin kusuru ve davacının iradesi dışında gelişen olaylara istinaden geciktiğini,

davalı idareye ait veteriner hekim komisyonunun 9 gün gecikmeli olarak Polonya'ya gidip kesimhaneye onay verdiğini, Kapıkule sınır kapasında davacının iradesi dışında tırların bekletildiğini, yurda giriş yapan tırların varış noktalarında etlerin boşaltılacağı kombinelerin yetersiz olması nedeniyle günlerce bekletildiğini, davacının etleri boşaltamadığını, sözleşmenin zamanında ifa edilmemesi ve edimin yerine getirilememesine neden olanın davalı kurum olduğunu, davalının sözleşmenin 22.3 maddesini hatalı yorumlayarak fahiş miktarda para cezasına hükmettiğini,

para cezasının davacının mahvına neden olduğunu belirterek davacının davalı kuruman borçlu olmadığının tespitine para cezasının iptaline, davacının hakedişlerinden kesinti yapılması halinde yapılan kesintinin Euro olarak mahsup tarihinden itibaren avans faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya ödenmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

SAVUNMANIN ÖZETİ

Davalı vekili; sözleşmelerin 22.3 maddesindeki teslim programının ihlaline bağlanan gecikme cezasının davacı alacaklarından tahsil olunmasının sözleşmeye ve hukuka aykırı durumunun söz konusu olmadığını bildirerek davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

Mahkemece Dairemizin 2021/1242 esas, 2022/1335 karar sayılı 14/10/2022 tarihli kaldırma kararı ve benimsenen bilirkişi kurulu raporu doğrultusunda: Davalı idarenin taraflar arasındaki sözleşmeleri tek yanlı olarak ve davacı yüklenicinin davalı idarenin kusurundan kaynaklanan nedenlerle temerrüde düşmesine rağmen sözleşmenin 23.maddesindeki koşullar gerçekleşmediği halde haksız yere feshettiği, davalı idare tarafından haksız yere nakde çevrildiği gerekçesiyle asıl davada davanın kısmen kabulüne,

dava konusu 1.036.000,00 Euro kesin teminat mektubu bedeli ile farklı bir başka sözleşmeden kaynaklanan alacaklarından kesinti yoluyla davalının davacıdan tahsil ettiği 1.873.632,87 Euro olmak üzere toplam 2.909.632,87 Euro alacağın dava tarihi olan 20/02/2018 tarihinden itibaren devlet bankalarının Euro cinsinden açılmış bir yıl vadeli mevduat hesabına uyguladığı en yüksek faizi ile birlikte davalıdan tahsili ile davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine, birleşen davada benimsenen bilirkişi kurulu raporu doğrultusunda : Davanın kısmen kabulüne;

taraflar arasında imzalanan dava konusu 28/09/2017 tarihli sözleşme kapsamında davacıdan kesinti yoluyla tahsil edilen toplam 391.049,30-Euro'nun 136.623,77-Euro bedelli kısmının haksız kesinti tarihi olan 17/04/2018, bakiye 254.425,53-Euro bedelli kısmının ise.

18/05/2018 tarihinden itibaren ayrı ayrı işleyecek avans faizleri ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine, dava konusu taraflar arasında imzalanan 05/10/2017 tarihli sözleşme kapsamında davacıdan kesinti yoluyla tahsil edilen toplam 1.233.865,37 Euro alacağın 45.148,76 Euro bedelli kısmının haksız kesinti tarihi olan 24/07/2018, bakiye 1.188.716,61 Euro bedelli kısmının ise.

31/10/2018 tarihinden itibaren ayrı ayrı işleyecek avans faizleri ile birlikte davalılardan alınarak davacıya verilmesine, fazlaya ilişkin istemin reddine, karar verilmiş hükme karşı taraf vekillerince ayrı ayrı istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

İSTİNAF SEBEPLERİ

I-) Asıl ve birleşen davacı vekili ; asıl davanın tamamen kabulüne karar verilmesi gerekirken kısmen kabulünün hatalı olduğunu, davalı kurumun gerek yazılı bildirimde bulunmadan sözleşmeyi fesih etmesi gerekse verilen cezasız süre sonu olan 06.03.20218 tarihini beklemeden sözleşmeyi 23.01.2018 tarihinde tek taraflı olarak fesih etmesinin davalı idarenin sözleşmeyi haksız olarak fesih ettiğini gösterdiğini, Birleşen dosyada talep aşılarak karar verildiğini, talep aşımının düzeltilmesine karar verilmesini ayrıca vekalet ücretinin de hatalı hesaplandığını karar tarihindeki kurun esas alınması gerektiğini belirterek ilk derece mahkemesinin kararının asıl ve birleşen davalar yönünden kaldırılarak davanın talepleri gibi kabulüne karar verilmesini istemiştir.

II-) Asıl ve birleşen davalı; taraflar arasında 02.10.2017 tarihinde imzalanan sözleşme gereği, en son kısım 20/12/2017 tarihinde olmak üzere 7.000 ton dondurulmuş karkas etin teslim edilmesi gerekmekte iken, teslimatların öngörülen sürede yapılmadığı, davacı yanca da kabul edilmesine rağmen geçilmenin nedeniyle ilave süre verilmesi gerektiğine dair iddianın yerinde olmadığını, teminat mektubunun irat kaydında usulsüzlük bulunmadığını ceza tahakkukunun da usulüne uygun olduğunu sözleşme hükümlerine aykırı olarak yapılan hesaplamanın hükme esas alınamayacağını bildirerek asıl ve birleşen davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

UYUŞMAZLIK KONUSU OLAN HUSUSLAR

Uyuşmazlık; taraflar arasındaki sözleşme kapsamında ifaya ekli cezai şart niteliğindeki gecikme cezasının ve teminat mektubunun nakde tahvili uygulamasına ilişkin koşulların oluşup oluşmadığı hususuna ilişkindir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Asıl dava; taraflar arasında bağıtlanan et ithalatına ilişkin satım sözleşmesine dayalı ifaya ekli cezai şart ve teminat mektubunun nakde tahvili nedeniyle menfi tespit /alacak istemine ilişkindir.

İnceleme, 6100 sayılı HMK’nin 355. maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde ileri sürülen sebeplerle sınırlı, ancak kamu düzenine ilişkin nedenler resen göz önünde tutularak yapılmıştır.

Taraflar arasında 02/10/2017 tarihli sözleşme imzalanmış olup AB menşeli 7000 ton dondurulmuş sığır karkas et ithalatının yurt dışından ithal edilerek davalıya teslim edileceğini, işin bedelinin toplam 25.900.000 EURO olduğu, teslim yer ve şeklinin 6.maddede düzenlendiği davalıya ait çeşitli illerdeki et kombinası müdürlüğüne tesliminin ön görüldüğü, 13.maddeye göre ilk mal teslimatının sözleşmenin imzalandığı tarihten en geç 20 gün sonra yapılacağı, teslimatın sözleşme tarihinden itibaren 80 gün sonra tamamlanacağı belirlenmiştir.

Davacı; sözleşmede belirlenen süreler içinde edimini ifa edememesinin sebebinin davalıdan kaynaklandığı, gecikme nedeniyle sözleşmenin haksız feshedilerek teminatın irat kaydıyla, cezai şart tahakkuku yapıldığı iddiasıyla borçsuzluğunun tespiti ile para cezasının iptali ile hakedişlerinden yapılan kesintinin iadesi talebinde bulunmuştur.

Davacı yan süresi içinde edimini ifa edememeyi davalının kusuruna bağlayarak sebeplerini, hayvan ırkları konusunda idarenin tereddüdü, etleri taşıyan tırların sınır kapısında beklemek zorunda kalması, kesimhanenin onaylanmaması ve varış noktalarında etlerin boşaltılacağı kombinaların yetersiz oluşuna bağlamıştır.

Taraflar arası 02/10/2017 tarihli sözleşmenin incelenmesinde; davacının, sözleşmede belirlenen teslim yerlerine, belirlenen miktarlarda olmak üzere en geç 31/10/2017, 30/11/2017 ve20/12/2017 tarihlerine kadar 7.000 ton dondurulmuş karkas et teslim etmeyi taahhüt ettiği, ancak davacının verilen cezasız ve cezalı ilave sürelere rağmen teslimatı gerçekleştirememiş olması nedeniyle sözleşmenin feshedildiği ve teminatın irat kaydedildiği konularında uyuşmazlık bulunmamaktadır.

Davacı gecikmenin müvekkilinden kaynaklanmadığını, davalının muayene ve kabul işlemini keyfi olarak geciktirip, teslimattan kaçınılması nedeniyle gecikmeler meydana geldiğini, etlerin konulacağı soğuk hava depolarının dolu olması nedeniyle araçların başka yere gönderildiğini ya da haftalarca araçlarda bekletildiğini, davalı yan ise muayene ve kabul sürelerinin davacının teslim süresine dâhil edilmediğini, sevkiyatın geldiği tarihlerin teslim tarihi olarak baz alındığını ifade etmektedir.

Sözleşmenin “İşe Başlama” başlıklı 14. Maddesinde; "6.4.üncü maddede verilen teslim programına uyulması kaydıyla yüklenici hayvan kesimine başlama tarihini kendisi belirleyecek ve kesime başlamadan en az 7 gün önce İdareye yazılı olarak bildirecektir. “ hükmü uyarınca, davacının kesime başlamadan en az 7 gün önce davalıya bildirimde bulunması gerektiği hükme bağlanmıştır.

Davacı yan dava dilekçesinde; “28.09.2017 günü veteriner hekim talebinde bulunulduğunu, müvekkili şirketin yazılı ve ısrarlı şifahi taleplerine rağmen, kesim yapılacak mezbahaya veterinerlerden oluşan komisyonun ancak 06.10.2017 günü gelebildiğini, gecikmenin davalıdan kaynaklandığına dayanmıştır.

Ayrıca, davacı yan yurtdışında bulunan kesimhanenin sözleşmenin imzalamasından hemen sonra izninin iptal edilmiş olduğunu, kesimhaneye verilen avansın alınamadığı için cezasız süre verilmesini istemiştir.

Mahkemece öncelikle yapılması gereken iş : Davacının sözleşme ile üstlendiği teslim tarihlerinin “kesin vade”' niteliğinde olduğu da dikkate alınarak, Sözleşmenin 20.1. maddesinde.

“Cezasız Süre Uzatımı Verilebilecek Haller ve Şartları değerlendirilerek ; davacının 18/12/2017 tarihli yazısında; kapıkulede araçlarının bekletilmesi nedeniyle 2 gün gecikme yaşandığı belirtilmiş olup, bahse konu 2 günlük gecikmeye dair yazılı belgelerin ibraz olanağı tanınarak, davalının teslim kombinalarının müsait olmadığına dair yazılı belgelerin ibrazı ile gecikmede idarenin bir kusurunun bulunup bulunmadığı usulüne uygun yazılı deliller ile sözleşme hükümleri değerlendirilerek sözleşmenin Feshi ve Hesap Tasfiyesi başlıklı 23 maddesi hükmü tartışılarak,

davacının teslimat periyoduna riayet etmemesinin sebeplerinin açıkça davalı yandan kaynaklandığının hiçbir tereddüt yaratmadan davacı yanın ibraz ettiği deliler üzerinde durularak davalının sözleşmeyi feshinde haklı olup olmadığı, davacının teminat mektubunun usulsüz irat kaydedilip edilmediğini tespit edilmesi gerekir.

Birleşen davada ise davacı yan; davalının 1.537.274,00 Euro gecikme cezasını hangi süreleri dikkate alarak ve nasıl hesapladığını net olarak açıklamadığı ve fahiş miktarda para cezasına hükmetmiş olduğunu, davalı kurumca hükmedilen para cezasının haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olduğunu, ancak buna rağmen mahkemece aksi kanaate varılması halinde TBK m. 182 gereği para cezasının tenkisine karar verilmesini istemiştir. Birleşen davada uyuşmazlık, davacı yükleniciye her iki sözleşme uyarınca uygulanan gecikme cezalarının yerinde olup olmadığı ve TBK'nun 182. Maddesi uyarınca tenkis talebinin yerinde olup olmadığı noktalarında toplanmaktadır.

Davalının istinaf dilekçesinde özellikle belirttiği davacı yandan sadır olan 23/05/2018 tarihli dilekçesinde; “ …. Sözleşmenin 22.3 maddesinde teslim programına göre teslim edilmeyen mal bedeline binde 5 oranında gecikme cezası uygulanır” ibaresi mevcuttur. 31.01.2018 tarihi itibariyle 1.599 ton teslimat yapılmış ve bunun karşılığında 32.401 ton teslim edilemeyen kısım bulunmaktadır. Sözleşme gereğince uygulanması gereken ceza hesabı şu şekildedir.

Teslim edilmeyen kısım 32.401.000 3,55 Br. Fiyat Toplam 575.117,75 Euro uygulanması gereken ceza olması gerekirken , toplamda 800.000 € blokajla tarafımıza ait bedeli tutmaktadır.” Denilmek suretiyle, 34.000 tonluk sözleşme ile ilgili olarak, davacı yanın 575.117,75 €'luk gecikme cezası yönünden açık kabulüne rağmen hükme esas alınan bilirkişi raporunda gecikme cezasının 381.121,90 € olarak hesaplanması açık bir hata olup 16.000 tonluk sözleşmenin 22.1 maddesine göre;

".. geciken her parti mal için hiçbir ihtara gerek kalmaksızın en fazla beş gün olmak üzere cezalı süre kendiliğinden başlamış sayılır.” Denilerek cezalı sürenin 5 günlük periyotlar halinde uygulanacağı, 34.000 tonluk sözleşmenin 22.1 maddesine göre “en fazla on beş gün olmak üzere cezalı süre kendiliğinden başlamış sayılır.” Hükmüne göre cezalı sürenin 15 günlük periyotlar halinde uygulanacağının kabul edildiği açıktır.

Nitekim davalı da gecikme cezası tutarını 5 günlük ve 15 günlük periyotlar halinde uygulanacağını kabul etmiştir.

Bu nedenlerle; davacı yanın 23/05/2018 tarihli dilekçesi de gözetilerek; gecikme cezasının taraflar arasındaki sözleşme hükümleri gözetilmeden hesaplama yapılmış olması, hususu üzerinde durulmadan yazılı olduğu şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir. Açıklanan nedenle davacının istinaf başvurusunun kabulü ile HMK'nin 353/1.a.6. maddesi uyarınca ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP, AYRICA FİZİKİ OLARAK İMZALANMAYACAKTIR. "5070 sayılı Kanun m. 5 ve 6098 sayılı TBK m. 15. uyarınca elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan fiziki imza ile aynı sonucu doğurur."