Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 23. Hukuk Dairesi E.2024/1228 K.2024/1249

Dairemizin 16/04/2024 tarihli 2023/1798 E., ve 2024/589 K., sayılı kararının Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 01/07/2024 tarihli 2024/1895 E., 2024/2367 K., sayılı kararıyla bozulmasına karar verilmesi üzerine, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK m. 373/(3). maddesi uyarınca, duruşma yapılmasına ve tarafların duruşmaya davet edilmesine karar verildikten sonra, dosya incelendi.

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ

İSTEM

Konkordato isteyenler vekili, müvekkilleri ... ile ... ...'un, ... Plan, Proje, İnş. Taah. San ve Tic. Ltd. Şti.'nin kurucu ortakları ve halen paydaşları olduğunu, şirketin ana faaliyet alanının kamu taahhüdüne yönelik inşaat işleri olduğunu,

Çevresel faktörler ile ekonomik istikrarsızlık ve yoğun enflasyonist ortamın geri gelmesi, hammadde tedarikinde zorluklar, dövizlerdeki artışlar ve kamu ödemelerinde yaşanan gecikmeler, pandemi ve savaş gibi dış etkenlerin dünyada yarattığı siyasal sorunlar nedeniyle mali durumlarının ağır derecede ve kötü yönde etkilediğini, vadesi gelecek olan borçlarını ödeyemez hale geldiğini, aleyhe başlatılacak takiplerle müvekkilinin likiditesinin tamamen bozulacağını, elindeki işlerinde yapılamaz hale geleceğini, kamu taahhütlerinin fesholacağını ve müvekkili şirketin iflasa kadar sürükleneceğini,

... ile ... ...'un pek çok banka nezdinde borçlu şirketin kefili pozisyonunda olduğunu, şahsi malvarlıklarının tümünün bu borçların teminatı niteliğinde olduğunu, istemci gerçek kişilerin şirketin devamlılığı için şahsi malvarlıklarını ve emeklerini şirkete özgülediklerini ileri sürerek konkordato başvurusunda bulunmuştur.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İlk derece Mahkemesince: "…davacı borçlu şirketin konkordatoya tabi 56 alacaklısının bulunduğu, bu alacaklıların alacak tutarının 11.240.868,50-TL olduğu, alacaklı sayısının %60,71 ve alacak tutarının %50,54'ünün,

şirket ortağı davacı ... ...'un bankalardan kullandığı bireysel tüketici kredisi ile kredi kart borçlarından dolayı konkordato projesine dahil olan borçlu tarafından hazırlanan revize projeye göre bankacılık sistemine borçların 60 ay eşit taksitte ödenmesi önerisine alacaklıların %50'si ile alacak tutarının %59,67'sına ve şirket ortağı davacı ...'un bankalardan kullandığı bireysel tüketici kredisi ile kredi kart borçlarından dolayı konkordato projesine dahil olan borçlu tarafından hazırlanan revize projeye göre bankacılık sistemine borçların 60 ay eşit taksitte şeklinde ödeme önerisine alacaklıların %50'si ile alacak tutarının %70,26'sına

karşılık gelen bölüm tarafından kabul edildiği, İİK'nın 304 ve 305.maddelerinde öngörülen koşulların gerçekleştiği, bu kapsamda teklif edilen tutarın borçlunun iflası halinde alacakların eline geçebilecek muhtemel miktardan fazla olabileceği, yine teklif edilen tutarın borçlunun kaynakları ile orantılı bulunduğu, konkordato tasdik harcı ile yargılama giderlerinin mahkememiz veznesine depo edildiği,

konkordato teklifinin tasdiki için gerekli yasal koşulların mevcut olduğu…" gerekçesiyle her üç istemcinin konkordato teklifinin tasdikine, konkordato isteyenlerin konkordatoya tâbi tüm borçlarının tasdik kararının kesinleştiği tarihten itibaren takip eden ayın 30'undan başlamak üzere 60 ayda eşit taksitler halinde ödenmesine karar verilmiştir.

Kararın alacaklılar ... AŞ, TC. ... Bankası AŞ, ... Otomotiv Servis ve Ticaret AŞ, ... Bankası AŞ, ... AŞ, ... Bankası AŞ, ..., T. ... Bankası AŞ, ... AŞ, T. ... ve T. ... Bankası AŞ vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine,

Dairemizin 16/04/2024 tarihli 2023/1798 E., ve 2024/589 K., sayılı kararıyla;

"I-Eskişehir Asliye Ticaret Mahkemesinin 21.06.2023 gün ve 2022/235 E ve 2022/520 K sayılı ek kararına yönelik olarak:

a. Alacaklı ...'nin istemci ... ...'a yönelik istinaf isteminin feragat nedeniyle reddine,

b. ... AŞ (temlik eden ... AŞ) vekilinin istemciler ... ... ve ...'a yönelik istinaf istemlerinin feragat nedeniyle reddine,

c. Alacaklılar ... A.Ş., ... Bankası AŞ, TC. ... Bankası AŞ, ... Otomotiv Servis ve Ticaret AŞ, ... AŞ, ... Bankası AŞ, T. ... Bank AŞ, T. ..., T. ... Bankası AŞ ve ... Bankası AŞ vekillerinin istinaf dilekçelerinde:

ca. Geçici ve kesin mühlet verilmesine ilişkin kısımlarının reddine,

cb. Alacaklarının nisaba katılmasına ilişkin istinaf sebeplerinin reddine,

d. Alacaklılar vekillerinin esasa ilişkin istinaf sebepleri bakımından:

da. İstemci ... Plan Proje İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti’ne yönelik istinaf başvuru sebeplerinin esastan reddine,

db. İstemci ...’a yönelik istinaf başvuru sebeplerinin kabulü ile anılan mahkeme kararının kaldırılmasına ve yeniden esas hakkında hüküm kurulmasına,

Buna göre:

“1- a. Konkordato isteyen ... T.C. Kimlik numaralı ...'un tasdik isteminin reddine,

b. Eskişehir Ticaret Sicil Müdürlüğünün ... sicil numarasında kayıtlı davacı ... Plan Proje İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile ... T.C. Kimlik numaralı ... ...’un konkordatosunun TASDİKİ ile konkordatoya tâbi tüm borçlarının iş bu tasdik kararının kesinleştiği tarihten itibaren takip eden ayın 30'undan başlamak üzere 60 ayda eşit taksitler halinde ödenmesine, ..." şeklinde karar verilmiştir.

Dairemizin bu kararına karşı talep eden ... vekili ile alacaklılar ... .... vekili, T.C. ... Bankası A.Ş. vekili, ... A.Ş vekili, T.... Bankası AŞ vekili, ... Bankası AŞ vekili, ... A.Ş. vekili, ... Bankası AŞ vekili ve ... AŞ vekili vekili temyiz talebinde bulunmuştur.

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 01/07/2024 tarihli 2024/1895 E., 2024/2367 K., sayılı kararı ile Dairemizin 16/04/2024 tarihli 2023/1798 E. ve 2024/589 K sayılı kararının bozulmasına karar vermiştir.

DİRENME NEDEN VE GEREKÇELERİ

I

Hükmün kuruluş biçimine ilişkin direnme gerekçesi:

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 01/07/2024 tarihli 2024/1895 E., 2024/2367 K.sayılı kararının 3.1 numaralı başlığında İcra ve İflas Kanunu'nun 306'ncı maddesinin birinci fıkrası ile Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 297'nci maddesinin 2 numaralı fıkrasından söz edilerek,

"...Somut olayda kurulan tasdik hükmünde, her bir talep eden için ayrı ayrı tasdik edilen projelerinde gösterilen vade sayısı, alacaklıların hangi ölçüde alacaklarından vazgeçtiklerine yer verilmeden ve ödeme takvimi yapılmaksızın bahsi geçen yasa maddelerine aykırı şekilde karar verilmiş olup, kararın bu haliyle infazı kabil olduğundan bahsedilemez." denilmiştir.

Oysa,

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 297'nci maddesi ilk derece mahkemelerinin hükmü ne şekilde kuracağı ile ilgili olup bölge adliye mahkemelerinin hüküm kurma biçimi Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 359'uncu maddesinde düzenlenmiştir.

Yargıtay kararının 3.3.1 ve 3.3.8 numaralı başlığı ile Dairemizin hüküm fıkrasına bakıldığında verilen kararın,

"Eskişehir Ticaret Sicil Müdürlüğünün ... sicil numarasında kayıtlı davacı ... Plan Proje İnşaat Taahhüt Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi ile ... T.C. Kimlik numaralı ... ...’un konkordatosunun TASDİKİ ile konkordatoya tâbi tüm borçlarının iş bu tasdik kararının kesinleştiği tarihten itibaren takip eden ayın 30'undan başlamak üzere 60 ayda eşit taksitler halinde ödenmesine"

Şeklinde kaleme alındığı görülecektir.

Buna göre:

- Konkordatoda tenzilat yoktur. Dolayısıyla alacaklıların alacaklarının herhangi bir kısmından vazgeçmeleri söz konusu değildir.

- Altmış (60) taksit yapıldığı karardan anlaşılmaktadır.

- Bu altmış taksitin aylık eşit biçimde ödeneceği karardan anlaşılmaktadır.

- Yargıtay kararında ifade edildiği gibi "Altmış ay vade" yoktur. Yani borçlar altmışıncı ayın sonunda bir seferde değil, "altmış ay boyunca her ay eşit taksitler" şeklinde ödenecektir.

- Takvim kararın kesinleşmesi ile başlayacaktır.

- Örnek üzerinden gidilecek olursa: Diyelim ki karar 15.02.2025 günü kesinleşmiştir. İzleyen ayın 30’uncu günü 30.03.2025’tir ve ilk taksit bugün ödenecektir. 60 aylık eşit taksitler dendiğine göre 2025, 2026, 2027, 2028 ve 2029 yıllarında her ayın 30’unda (2028 yılı şubatında 29’unda, diğer şubatlarda 28’inde) borcun 1/60’ı ödenecektir. Geçici mühletin verildiği gün (örneğin) 120,-TL alacağı bulunan alacaklı birinci taksit 30.03.2025 günü olmak ve ayda 2,-TL ödenmek üzere alacağını altmış ayda tahsil edecektir. Tenzilat yoktur.

Bu çerçevede kararın infazının kabil olduğu ve hüküm kuruluşu bakımından Hukuk Muhakemelerin Kanunu'nun 297'nci (359'uncu) maddesine aykırı bir hususun bulunmadığı değerlendirilmektedir.

II

Ödemesiz süreye ilişkin direnme gerekçesi:

Özel Daire kararının 3.3.5 numaralı başlığında "Mahkemelerce tasdik kararı verilmesinden sonra uzun bir süre ödemesiz dönemin kabul ediliyor olması tedbirlerin bu süre kadar uzamasına sebep olacaktır ki böyle bir sonuç kanun koyucunun amacına uygun düşmez.

Mahkemelerin projeye alacaklıların lehine müdahale etmesi mümkün iken, uzayan sürelere müdahale edilmemesi konkordatonun ruhuna aykırı düşecektir." şeklinde bir gerekçe ve 3.3.8 numaralı başlığında da "...Davacının konkordato tedbirlerinden yararlandığı tarihler ve yargılamanın geçtiği süre de nazara alındığında ödemelerin başlaması için bu denli uzun bir sürenin beklenmesi alacaklılar ile borçlu arasındaki menfaat dengesini borçlu lehine bozar mahiyettedir." şeklinde ifade edilen ödemesiz sürenin çok uzun olduğu yönünde bir bozma gerekçesi bulunmaktadır.

Her şeyden önce İcra ve İflas Kanunu'nun "konkordatonun hükümleri" başlıklı 308/c maddesinin birinci fıkrasına göre konkordato ilke olarak tasdik kararıyla bağlayıcı hâle gelir. Ancak tasdik edilen konkordato projesinde konkordatonun, tasdik kararının kesinleşmesiyle bağlayıcı hâle geleceği de kararlaştırılabilir. Yani yasa koyucu ödeme takviminin başlamasının ertelenmesine bir engel getirmemiştir.

Nitekim Özel Daire de bu ödemesiz sürenin uzun olup olmamasını bir ölçüt olarak gördüğünü kararına yansıtmıştır.

Bu bilgiler çerçevesinde somut olaya dönüldüğünde ödemesiz sürenin uzunca bir döneme ilişkin olup olmadığına bakılmalıdır.

Tasdik edilen projede takvimin başlatılması kararın verilmesine ile değil kesinleşmesine bırakılmıştır. Bu husus yasaya aykırı değildir. Öte yandan kararın ne zaman kesinleşeceği istemcinin ihtiyarında olan bir husus da değildir. Kararın kesinleşmesi yargı süreci ile ilgilidir. Kaldı ki hem bölge adliye mahkemeleri (tabii özellikle Dairemiz) hem de Yargıtay konkordato dosyalarını öncelikle incelemektedir. Bu bakımdan ödeme takviminin kararın kesinleşmesinden başlatılması hukuka aykırılık olarak görülemez.

Öte yandan ödeme takvimi altı aylık, bir ya da iki yıllık bir ödemesiz süre öngörmemektedir. Karara bakıldığında ödeme "kesinleşmeyi izleyen ayın otuzuncu günü" olarak gösterilmiştir. Örnek verilecek olursa karar 01.02.2025 günü kesinleşirse izleyen ayın 30’uncu günü 30.03.2025 olacaktır ve ilk taksit bugün ödenecektir. Yani ödemesiz süre en çok elli dokuz gün olacaktır. Bu sürenin uzun sayılması Özel Dairenin takdirine dayalıdır. Dairemizce kararın verildiği tarihte bu takdirin ne şekilde oluşacağının bilinmesi de mümkün değildir.

III

Süreç içinde ortaya çıkan mali durumun tasdik kararına yansıtılmasına ilişkin direnme gerekçesi:

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 01/07/2024 tarihli 2024/1895 E., 2024/2367 K.sayılı kararının 3.3.6 numaralı başlığında "...Dosya kapsamında ibraz edilen son kayyım raporu dikkate alındığında projeye ilişkin ödemeler henüz başlamadığı halde şirketin 2023 dönemi faaliyetlerinden zarar ettiği anlaşılmaktadır." denilmiştir.

Konkordatonun tasdiki bir çekişmesiz yargı işidir ve bu yargılama sonucunda inşai bir karar verilmektedir. Elbette bu bir inşai dava değildir ama tasdik kararı ile inşai bir sonuç doğmaktadır. Bununla yeni bir hukuki durum yaratılmış ve daha önceden mevcut bir borç ilişkisinden doğan edimlerin ifa biçimi değişmiştir. Böylece borçlu edimlerini konkordato hükümlerine göre ödemekle borcundan kurtulacaktır.

Tasdikle ortaya çıkan yeni durum ilke olarak yalnız konkordatonun feshi ile ortadan kaldırılabilir (İİK m.308/e ve 308/f).

Somut olayda Yargıtay, sonradan ortaya çıkan bir durumu (şirketin tasdikten sonra zarar ettiği olgusunu) tasdik edilmekle değiştirilen önceki ifa rejimini ortadan kaldırmak için bir gerekçe olarak kabul etmiştir. Böyle bir durumda tasdik korunmalı, durumdan memnun olmayan alacaklıların fesih davası açması beklenmelidir. O halde dahi bütün alacaklıların tek tek fesih davası açıp açmayacakları, dava açmayanlar için konkordatonun hayatiyetini sürdüreceği ihtimali söz konusudur. Ama tasdikin geriye etkili biçimde ortadan kaldırılması konkordato ile oluşan yeni durumdan şikayetçi olmayan alacaklıları da iflas yaptırımı ile karşı karşıya bırakmaktadır.

Kaldı ki Yargıtay, tasdik üzerine atanan ve normal koşullarda borçlunun konkordatosunun feshini ya da iflasını istemek konusunda bir dava yetkinliği ile donatılmayan konkordato kayyımının tek yanlı beyanını esas almıştır. Fesih için gerekli başvuru ve fesih davası sırasında aranan ispat koşulları hiç denetlenmemiştir.

Bir diğer ifade ile alacaklılar bakımından yasal çoğunluğun sağlanması karşısında kayyıma tasdik kararını veto etme hakkı tanınmıştır. Kayyıma bu denli anlam atfedilmesi zamanla konkordatoyu iflasın ertelenmesine yaklaştırabilir ve iflasın ertelenmesi kurumunun kaldırılmasına ve konkordatonun yeni hükümlerle düzenlenmesine ilişkin Hükûmet gerekçesindeki endişeler konkordato için de gündeme gelebilir.

Son olarak, istemci şirket ödemesini zamana yayarak 2023 yılındaki zararı telafi edecek bir uygulama öngörmüş olabilir.

Yargıtay'ın emsal kararlarında; konkordatonun tasdiki aşamasında iflasın açılması ihtimaline binaen şirket yetkilisinin veya borçlunun dinlenilmesi gerektiği belirtilmiştir. İflasın açılması maksadıyla Yargıtay'ca bozma kararı verildiğinde de dinlenilme koşulunun aranması gerektiği ve ayrıca sürpriz karar verme yasağı ihlal edilerek hukuki güvenliği tehlikeye sokacağı düşünülmüştür.

IV

Doğrudan iflasa karar verilmesine ilişkin kesin bozma bakımından direnme gerekçesi:

Yargıtay 6. Hukuk Dairesi 01/07/2024 tarihli 2024/1895 E., 2024/2367 K.sayılı kararının 3.3.9 numaralı başlığında "...borçlunun kaynakları ile orantılı olmayan, ödeme süresinin uzunluğu nedeniyle alacaklıların aleyhine olacak şekilde menfaat dengesini bozan konkordato tasdik talebinin her üç talep eden yönünden reddine karar verilmesi gerekirken..." şeklinde karar gerekçesi oluşturmuştur.

Önemle belirtmek gerekir ki, şirket borca batıktır. İcra ve İflas Kanunu'nun 308'inci maddesinin birinci fıkrası ve oradan hareketle uygulanması gereken 179'uncu maddesi uyarınca konkordatonun reddedilmesi halinde şirketin iflasının da açılması gerekecektir.

Şirket iflas ettiğinde, dosyada bulunan komiser nihai raporundan da görüleceği üzere alacaklılar konkordatoya oranla çok daha az tatmin edilecektir.

En azından borçlulara projeyi yeniden gözden geçirmek ve alacaklılar yararına iyileştirmek noktasında zaman tanınmalıdır. Oysa bozma kararı Dairemize ve borçlulara bu imkanı tanımamaktadır.

V

Sonuç Yukarıdan beri gösterilen yasal düzenlemeler ve yapılan açıklamalar çerçevesinde Dairemizin önceki kararında direnilmesine karar verilmelidir.

Başkan Üye Üye Katip