Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi E.2024/1193 K.2024/1482

Taraflar arasındaki 5174 Sayılı Kanun'dan kaynaklanan defter inceleme izin talebine ilişkin davanın yapılan yargılaması sonucunda mahkemece verilen karara karşı davalı tarafça istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dosya incelendi. Gereği görüşülüp düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı, davalının kurum üyesi olduğunu, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereğince alım satım işlemlerini kuruma bildirerek tescil ettirmekle mükellef olduğunu, Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler Ve Bu Maddelerin Alım Veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesi gereğince, kurum üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemekle yetkili olduklarını, bu nedenle hakim kararı ile üyelerin defter ve evraklarını inceleme hakları olduğunu, taleplerine rağmen davalının, incelenmek üzere defter ve evraklarını teslim etmediğini ileri sürerek, davalının 2018-2023 yıllarına ait defter/evrak ve alım satım faturalarının incelenip iade edilmek üzere kuruma teslimine karar verilmesini istemiştir.

Davalı, ilgili Yönetmeliğin 5. maddesine göre; dayanıklı, stoklamaya elverişli ve çabuk bozulan mallardan olmayan maddelerin borsaya tabi olduğunu, bu nedenle şirketin iştigal konusu olan yumurta alım satımının borsaya tescilinin mümkün olmadığını, zira yumurtanın stoklamaya elverişli bir ürün olmayıp, kolay tüketilebilen ve çabuk bozulan bir ürün olduğunu, yumurtaya ilişkin borsada yazılı bir ilanın dahi bulunmadığını, davacının iddialarının mesnetsiz olduğunu savunarak, davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, her ne kadar davalı iştigal ettiği alanın kümes hayvanlarından yumurta üretilmesi olduğundan bahisle borsaya kayıtlı mal olmadığını ileri sürmüş ise de dava dilekçesi ekinde sunulan Ankara Ticaret Borsası Kotasyon Listesi başlıklı yazı içeriğinde F-Çeşitli Besin maddeleri başlıklı yazı altında "yumurta 1500 adet" olarak yazılı olduğu,

Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesi uyarınca davacı kurumun, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkili olup, bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evraklarını inceleyebileceği gerekçesiyle davanın kabulüne, davalı şirkete ait 2018-2023 yıllarına ilişkin ticari defter, evrak ve alım-satım faturalarının incelenip iade edilmek üzere davacı kuruma teslimine karar verilmiş; karara karşı davalı tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı, şirketin borsa kayıt sicilinden de görüleceği üzere, iştigal konusunun kümes hayvanlarından yumurta üretmek olduğunu, ticaret borsalarında yeterli arz ve talebi bulunan, dayanıklı ve stoklanabilir nitelikteki misli malların, numune veya tipler üzerinden toptan alınıp satıldığını, ürünün borsaya tabi olabilmesi için stoklamaya elverişli ve çabuk bozulan mallardan olmaması gerektiğini, yumurtanın stoklanmaya uygun bir ürün olmayıp, çabuk bozulan bir ürün olduğu için borsaya tabi olmadığını, bu nedenle açılan davada hukuki yararın da bulunmadığını, davacı tarafın haksız kazanç elde etmek amacıyla dava açtığını,

mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken, davanın kabulüne karar verilmiş olmasının, usul ve yasaya aykırı olduğunu ileri sürerek, kararın kaldırılmasını istemiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 46. maddesi ile Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler Ve Bu Maddelerin Alım Veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesi gereğince, davalı borsa üyesinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğinin denetlenmesi amacıyla, davalıya ait icari defter/evrak ve alım satım faturalarının incelenmesine izin verilmesi talebine ilişkindir.

Gerek istinaf sebebi yapılan ve gerekse HMK'nın 355. Maddesine göre kamu düzeni nedeniyle resen dikkate alınması gereken hususların incelenmesinde;

5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu’nun 46. maddesinde, “Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidirler. Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler. Bu maddenin uygulanmasına ait usul ve esaslar, Birlik tarafından çıkarılacak bir yönetmelikle düzenlenir.” hükmü, yine Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler Ve Bu Maddelerin Alım Veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesinde de “Borsalar, üyelerinin alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediklerini denetlemeye yetkilidir. Bu amaçla hâkim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilir.” hükmü bulunmaktadır.

Davacı, söz konusu Kanun ve Yönetmelik hükmü gereğince, davalı borsa üyesinin 2018-2023 yıllarına ait ticari defter/evrak ve alım satım faturalarının incelenmesine izin verilmesi talebi ile iş bu davayı açmış olup, mahkemece "davanın kabulüne" dair verilen karara karşı davalı tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

Dosyanın incelenmesinde; davalının, ... üyesi olduğu, davacı kurum tarafından, 5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi gereğince davalıya ait borsa tesciline tabi ürünlerin fatura ve kayıtlarının incelenmesi talep edilmiş ise de incelenemediği,

5174 sayılı Kanun'un 46. maddesi ve Ticaret Borsalarına Tabi Maddeler ve Bu Maddelerin Alım veya Satımlarının Tescili Hakkında Yönetmeliğin 15. maddesi gereğince davacı kurumun, üyesi olan davalının alım satımlarının tamamını tescil ettirip ettirmediğini denetlemekle yetkili olduğu ve bu amaçla hakim kararı ile davalının ilgili defter ve kayıtlarını inceleyebileceği, dolayısıyla davacının işbu davadaki talebinin haklı olduğu anlaşılmaktadır. (Bkz. Y.4.HD'nin, T.

25.12.2012, E. 2012/14828, K.2012/19943. T.23.10.2018, E.2016/8111, K.2018/6477 sayılı kararları)

Ancak, davanın dayanağı olan 5174 sayılı Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği ile Odalar ve Borsalar Kanunu'nun 46.maddesinde "... hakim kararıyla üyelerinin ilgili defter ve evrakını inceleyebilirler." hükmü mevcut olup, Y.4.HD'nin, T.25.12.2012, E. 2012/14828, K.2012/19943 sayılı kararında belirtildiği üzere, bu durumda mahkemece sadece "incelemeye izin verilmekle" yetinilmesi gerekirken, "davalı şirkete ait 2018-2023 yıllarına ilişkin ticari defter, evrak ve alım-satım faturalarının incelenip iade edilmek üzere davacı kuruma teslimine" şeklinde teslime ilişkin hüküm kurulmuş olması, doğru değildir.

Ne var ki bu yanlışlık, yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden, ilk derece mahkemesine ait kararın kaldırılmasına ve söz konusu belgelerin, "davacı tarafından incelenmesine izin verilmesi" yönünde aşağıdaki şekilde yeniden esas hakkında hüküm kurulmuştur.

Başkan ... Üye ... Üye ... Katip ... · E-İmzalı E-İmzalı E-İmzalı E-İmzalı