Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2022/1504 K.2025/1098

İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; müvekkili şirkete ait ... plakalı kamyonetin kazanın meydana geldiği 26/08/2019 tarihini kapsar şekilde davalı sigorta şirketi tarafından kasko poliçesi ile sigortalandığını, bu aracın 26/08/2019 tarihinde Tuz Gölünde ilerlerken zemine gömülmesi sonucu direksiyon hakimiyetinin kaybedilmesi üzerine sol tarafı üzerinden takla atarak kaza yaptığını, bu kaza nedeniyle müvekkili şirkete ait araçta büyük miktarda hasarın meydana geldiğini, araçtaki hasarlı parçaların tutarının hasarlı parçaların onarım ve işçilik giderlerinin,

aşınma payının aracın kaç günde eski hale getirileceğinin ve aracın onarım bedelinin çıkartılması halinde aracın perte ayrılmasının gerekip gerekmeyeceğinin ve aracın pert kabul edilmesi durumunda tazmini gereken araç değerinin ve aracın hurda değerinin bilirkişi marifetiyle tespitininin istenildiğini ve Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesinin ...

D.İş dosyasında yapılan delil tespiti sonucu alınan bilirkişi raporuna göre araçta meydana gelen hasarlar nedeniyle aracın onarılmasının ekonomik olmayacağı ve pert işlemi görmesinin uygun olacağının belirtildiğini, aracın ikinci el değerinin yaklaşık olarak 84.000,00-TL olarak alınan değişik iş dosyası raporunda belirtildiğini, yine sovtaj bedelinin de 6.000,00-TL olarak tespit edildiğini, aracın hurdasının kendilerinde kalmasını talep ettiklerini belirterek bakiye 78.000,00 TL’nin kaza tarihi olan 26/08/2019 tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı vekili; müvekkili şirkette pert kasko sigorta poliçesi bulunan ... plakalı araç üzerinde kasko poliçesinde de görüleceği üzere ... A.Ş.

Şirinyalı Şubesi lehine rehin hakkı bulunduğunu, davacının aktif taraf ehliyetinin varlığının rehin alacaklısı tarafından verilecek kayıtsız şartsız muvafakate bağlı olduğunu, muvafakatin verilmemesi halinde davacının aktif sıfatının bulunmaması nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, müvekkili sigorta şirketince ... poliçe nolu 27/09/2018 - 27/09/2019 poliçe vadesi olan pert kasko sigorta poliçesinin ... plakalı sigortalı araç için tanzim edildiğini, sigortalı ... plakalı aracın dava dışı ... sevk ve idaresinde iken 26/08/2019 tarihinde ...

Jandarma Komutanlığı sorumluluk alanında ...

Mahallesi göl kıyısı olan trafiğe kapalı alanda sağ keskin manevra yaptığı esnada direksiyon hakimiyetini kaybederek aracın gidiş istikametine göre sol yan üzerine devrilmesi ve tavan üzerinde durması ile karayolu dışı, tek taraflı trafik kazasının meydana geldiğini, meydana gelen kaza neticesinde sigortalı araçta oluşan hasara ilişkin olarak bağımsız bir araştırma şirketinden araştırma raporu alındığını ve hasarın teminat dışı kalması nedeniyle araştırma raporu baz alınarak talebin reddedildiğini,

araştırma raporunun netice ve kanaat bilgileri kısmında "sigortalı aracın kazası hakkında gerekli incelemeler yapılmıştır ve yapılan sorgular sonucunda sigortalının Antalya ... kulübünde kayıtlı olduğu, kulüp tarafından düzenlenen organizasyonlara katıldığı, olay tarihinde de...mevkiinde Antalya ... kulübünün organizasyonu olduğu, sigortalının bir gün önce de Bolu’da yine aynı grup ile ... organizasyonuna katıldığı, çekici talebinde bulunan ... ile yapılan görüşmede sigortalı araç sürücüsünün ... anında gazladığı esnada olayın meydana geldiği,

sigortalı aracın orijinal aksamının değiştirildiği ve ... için at tekerlek takıldığı ayrıca aracın süspansiyon sisteminin de değiştirilerek aracın yükseltildiği, bu sebeple aracın virajlarda esnemesinin orijinale göre daha fazla olduğu ve bu durumun arazi yapısı ve aracın hızına göre kaza yapmaya sebebiyet vereceği görüş ve kanaati hasıl olmuş olup dosya belgeli red olarak sonuçlandırılmıştır." açıklamalarının bulunduğu,

araştırma raporunun somut delil olarak değerlendirilmesi gerektiğini, araştırma raporunda sigortalı aracın ... yaptığı esnada kazaya sebebiyet verildiğinin tespit ediliğini, bu nedenle hasarın teminat kapsamı dışında kaldığını, sigortalı araç sürücüsünün poliçe şartlarına aykırı davrandığı ve yalan beyanda bulunulduğunun dosyadaki mevcut evraklardan anlaşıldığını, ayrıca sigortalı aracı kullanan ...'un yada sigortalının Antalya ... kulübünde üyeliklerinin bulunup bulunmadığının tespitinin gerektiğini, poliçede belirtilen araç bedelinin %60'ını geçmesi durumunda pert işleminin yapılabileceğini,

bu bedeli geçmemesi durumunda kısmi hasarlı sayılabileceğini ve kısmi hasarlarda hasar ödemesi yapılamayacağını, ekspertiz raporunda yapılan incelemeler neticesinde aracın her iki donanıma sahip piyasa bedellerinde KDV'siz onarım maliyetinin %60 oranını geçmemesi nedeni ile kısmi hasar olarak raporun hazırlanmış olduğu poliçe şartları gereği sigortalının tazminat talep hakkının olmadığı tespit edilerek değerlendirmenin sunulduğu şeklinde kanaat bildirildiğini, davaya konu aracın onarım maliyetinin %60' ın altında kaldığını, bu nedenle davacının beyanlarına ve belirtilen değişik iş dosyasına sunulan bilirkişi raporuna itiraz ettiklerini,

müvekkili şirket aleyhine kaza tarihinden itibaren faiz talep edilmesinin mümkün olmadığını, bu nedenlerle öncelikli olarak sigortalı araç üzerinde ... A.Ş. ...

Şubesi'nin rehin alacağı bulunduğu ve ilgili banka şubesi tarafından muvafakatin verilmemesi halinde aktif sıfat (husumet) yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmesini, davanın esasına girilmesi durumunda sigortalı araç üzerinde, makine mühendisi ve sigorta uzmanı bilirkişi tarafından bilirkişi incelemesi de yaptırılarak haksız ve hukuki dayanaktan yoksun olarak açılan davanın esastan reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece; "... Hükme esas alınan bilirkişi ... ’nin değişik iş dosyasında düzenlediği rapora göre dava konusu aracın kazanın meydana geldiği tarihte ikinci el değerinin 84.000,00 TL olduğu, hasar miktarının, işçilik ve malzeme dahil 163.605,48-TL olduğu, sovtaj bedelinin ise 6.000,00 TL edeceği belirtilmiştir. Buna göre aracın pert işlemine tabi tutulması gerektiği, aracın pert işlemine tabi tutulduğunda davacının talebi gibi sovtaj bedelinin mahsubu gerekeceği anlaşılmıştır.

Davalının dava konusu araçla sigorta bedeli talep etmesini engelleyecek ... yarışmasına katılıp katılmadığına gelince, dinlenen tanık beyanına göre davacının bu araçla belirtilen yarışa katılmadığı anlaşılmaktadır. Zira ne araç sürücüsünün bu yönde bir lisansının olduğu ileri sürülmekte ne de araç için bu yönde bir lisans verildiği iddia edilmektedir. Sürücünün üye olması da yarışa katılması ve katıldığını göstermesi açısından yeterli bir delil değildir.

Tanık beyanına göre de kaza bu parkur içinde meydana gelmemiştir. Belirtilen sebeple hükme esas alınan bilirkişi raporu doğrultusunda davanın kabulüne" şeklinde karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davalı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalı vekili istinaf dilekçesinde özetle; aktif sıfat yokluğu nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, davaya konu araçta meydana gelen hasarın teminat dışı olduğunu, araştırma raporu dikkate alındığında davanın reddine karar verilmesi gerekirken, kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğunu, meydana gelen kaza neticesinde sigortalı araçta oluşan hasara ilişkin olarak bağımsız bir araştırma şirketinden araştırma raporu alındığını ve hasarın teminat dışı kalması nedeniyle araştırma raporu baz alınarak talebin reddedildiğini, davacı şirketin sürücüsü ... için ...

Klubüne yazılan müzekkere cevabı ile davacı şirket sürücüsünün ... dernek üyeliğinin bulunduğunun tespit edildiğini, gelen yazı cevabı ile de meydana gelen hasarın teminat dışı olduğu açık iken, hatalı değerlendirme yapıldığını, dosya içinde mevcut araştırma raporunun somut delil olarak değerlendirilmesi gerektiğini, hükümde dikkate alınmadığını, davacı tarafa ait dosya içinde mevcut tüm beyanların birbiri ile çeliştiğini, kazanın meydana gelmesindeki gerçek durumun araştırma raporu ile ortaya konulduğunu, mahkemece yazılı deliller var iken,

...'un arkadaşı olan ve çelişkili beyanlarda bulunan tanığın ifadesinin hükme esas alınmasının hatalı olduğunu, İlk Derece Mahkemesine sunulan bilirkişi raporunun kaza mahalli, kaza tutanağı, araştırma raporu ve diğer delillerin sigortalı aracın poliçe şartlarına aykırı olarak kullanıldığını açıkça gösterdiğini, ayrıca araç üzerindeki hasarın tespiti için makine mühendisi bilirkişiden de rapor aldırılması gerekirken sadece sigorta eksperi tarafından hazırlanan rapor ile yetinilmesinin de eksik inceleme olduğunu, dava konusu kaza olayı ile benzer hakem heyeti kararında da poliçeye aykırılık oluştuğunun tespit edildiğini,

Kara Taşıtları Kasko Sigortası Genel Şartları A.4.10 maddesi uyarınca taşıtın iddia ve yarışlara katılması sonucu ile bunlara hazırlık denemeleri sırasında meydana gelen zararların teminat dışı olduğundan ve hasarın da bu kapsamda yarışlara hazırlık denemesi sırasında meydana geldiği anlaşıldığından talebin reddine karar verilmesi gerektiğini, sigortalı aracın ... yarışları için Bolu iline gittiği ve aynı şekilde yine ... yarışları için ... geldiğinin tüm dosya kapsamı ile sabit olduğunu, hasarın teminat dışı olduğunu istinaf sebepleri olarak ileri sürmüştür.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE: Dava, davacıya ait aracın kasko sigorta poliçesini düzenleyen davalı sigorta şirketinden sigortalı araçta meydana gelen hasar nedeniyle pert maddi tazminatı istemine ilişkindir. Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın kabulüne karar verilmiştir. Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

TTK'nun 1456/1. maddesinde "Sınırlı ayni hak ile takyit edilmiş bir mal üzerindeki, malike ait menfaat sigortalandığı takdirde, kanunda aksi öngörülmemişse, sınırlı ayni hak sahibinin hakkı sigorta tazminatı üzerinde de devam eder" düzenlemesine. 1456/2. maddesinde ise "Sigortacıya, mal üzerinde sınırlı ayni hak bulunduğu bildirildiği takdirde, ayni hak sahiplerinin izni bulunmadıkça, sigortacı sigorta tazminatını sigortalıya ödeyemez.

Ayni hakkın sicille alenileştiği veya sigortacının bunu bildiği durumlarda bildirime gerek yoktur. Sigortalı menfaate konu malın tamiri veya eski hâline getirilmesi amacıyla ve teminat gösterilmesi şartıyla, tazminat sigortalıya ödenebilir" düzenlemesine yer verilmiştir. Ayrıca Türk Medeni Kanunu’nun 879. maddesi uyarınca, sigorta tazminatının öncelikle rehin hakkı sahibine verilmesi veya açık muvafakatının alınması gereklidir.

Böyle bir durumda, sigortalı durumda olan rehin hakkı sahibi olduğundan sigorta şirketinden tazminat talep etme hakkının da öncelikle ona ait olması gerekir ve sigorta ettiren, ancak sigortalı malın dain ve mürtehini olan ve lehine sigorta edilenin açık muvafakatını almak suretiyle sigortadan, şayet kendi menfaati de zedelendiği takdirde, tazminat istemek hakkına sahip olur.

Öncelikle talep hakkının rehin hakkı sahibinde olması, yani sigorta bedelinin rehin hakkı sahibine ödenmesi gerektiği durumda, rehin hakkı sahibinin muvafakatinin bulunması halinde sigortalıya sigorta bedeli ödenebilir.

Bu durumda dava açma hakkı da öncelikle rehin hakkı sahibinde olduğundan bir dava şartı olarak aktif dava ehliyeti olan davacı sıfatının da rehin hakkı sahibinde olduğu, buna karşın rehinli alacaklının muvafakati halinde bu şartın yerine getirilmiş sayılacağı ortaya konulmuştur.

Somut olayda davacıya ait aracın trafik kaydında rehinli alacaklı sıfatı bulunan dava dışı ... AŞ. ... Şubesi'nin tazminatın davacıya ödenmesine muvafakatı olup olmadığı konusunun İlk Derece Mahkemesi tarafından araştırılmaması isabetsiz olmuştur.

Kasko Sigortası Genel Şartlarının A/1 maddesine göre, gerek hareket, gerekse durma halinde iken sigortalının veya aracı kullananın iradesi dışında araca ani ve harici etkiler neticesinde sabit veya hareketle bir cismin çarpması veya aracın böyle bir cisme çarpması devrilmesi düşmesi yuvarlanması gibi kazalar ile 3. kişilerin kötü niyet ve muziplikle yaptıkları hareketler aracın yanması çalınması veya çalınmaya teşebbüs sonucu oluşan maddi zararların bu tür sigortanın teminatı kapsamında olduğu anlaşılmaktadır.Diğer taraftan TTK'nın 1409. maddesi uyarınca, sigortacı geçerli bir sigorta ilişkisi kurulduktan sonra oluşan rizikolardan sorumlu olduğu gibi kural olarak rizikonun teminat dışında kaldığına ilişkin iddianın sigortacı tarafından ispatlanması gerekmektedir.

Olayın sigortalının ihbar ettiği şekilde değil de sigortacının iddia ettiği şekilde gerçekleşmesi halinde ise, bu oluş şeklinin Kasko Sigortası Genel Şartlarının A.5 maddesinde sayılan teminat dışında kalan hallerden olması gerekmektedir.

Fakat sigortalı, rizikonun gerçekleştiğine dair doğru ihbar yükümlülüğünü, kasten yerine getirmez veya iyi niyet kurallarına açıkça aykırı şekilde, sigorta teminatı dışında kalan bir hususu, sanki oluşan riziko teminat içinde kalmış gibi ihbar edildiği somut delillerle ispatlanırsa, ispat külfeti yer değiştirip sigortalıya geçer.(HGK 10.12.1997 gün ve 1997/11-772-1043; HGK 16.12.1998 gün ve 1998/11-872-905; HGK 22.12.2010 gün ve 2010/17-655-688 sayılı ilâmları)

Yukarıdaki açıklamalar ile somut olay değerlendirildiğinde; davacıya ait ... plakalı sigortalı araç için 27/09/2018 - 27/09/2019 tarihlerini kapsar kasko sigorta poliçesinin tanzim edildiği, sigortalı .... plakalı aracın dava dışı ... sevk ve idaresinde iken 26/08/2019 tarihinde tek taraflı trafik kazasının meydana geldiği, davalı sigorta şirketi bünyesinde oluşturulan hasar dosyasına ekli araştırma raporunda sigortalının Antalya ... kulübünde kayıtlı olduğu, kulüp tarafından düzenlenen organizasyonlara katıldığı, olay tarihinde de ... mevkiinde Antalya ... kulübünün organizasyonu olduğu,

sigortalının bir gün önce de Bolu’da yine aynı grup ile ... organizasyonuna katıldığı, dolayısıyla ... aracı ile ... sırasında kaza yaptığı belirlenmiş, zararın teminat dışı kaldığı tespit edilmiştir. Dosya kapsamında alınan 13/12/2020 tarihli bilirkişi raporu ve 06/04/2021 tarihli ek raporda aracın ... için düzenlendiği ve ...'da kullanıldığı belirlenmiş, ancak kazanın meydana geldiği yer hususunda tanık beyanındaki çelişkiler giderilmemiştir.

Olay yeri jandarma tutanağı ise okunaklı değildir. Öte yandan Antalya 3. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin ... D.İş sayılı dosyasında davacı ...Ltd. Şti tarafından davaya konu kaza nedeniyle araç hakkında tespit talebinde bulunulmuş, Yerel Mahkeme tarafından da D.iş dosyasında alınan 04/12/2019 tarihli rapor hükme esas alınmıştır.

Taraflar arasında imzalanan sigorta poliçesinin 1.A dar kasko sigortası başlığı altında pert özel şartı aracın tam hasarlı sayılması için çalınmış ve süresi içinde bulunamamış olması veya KDV hariç onarım masraflarının sigortalı aracın rizikonun gerçekleştiği tarihteki değerinin %60'ını aştığının tespit edilmesi gerekir.

Onarım masraflarının bu oranın altında kalması halinde "araç kısmi hasarlı kabul edilir ve bu poliçe kapsamında herhangi bir tazminat ödenmez" düzenlemesine yer verilmiştir. Ancak bu hususta 13/12/2020 tarihli bilirkişi raporu ve 06/04/2021 tarihli ek rapor ile hasar dosyasında bulunan eksper raporu D.İş dosyasında belirlenen hasardan farklı tespit ve miktarlar içermektedir.

İlk Derece Mahkemesi tarafından raporlar arasındaki çelişki giderilmeden karar verilmesi de isabetli olmamıştır. Onarımın ekonomik olup olmadığının, poliçe şartlarının yerine gelip gelmediğinin denetime elverişli şekilde belirlenmesi gerekir.

Mahkemece yapılacak iş; dava açma hakkı öncelikle rehin hakkı sahibinde olduğundan bir dava şartı olarak aktif dava ehliyetinin değerlendirilmesi için ...

AŞ'nin muvafakatinin bulunup bulunmadığının sorulması, rehinli alacaklı banka tarafından muvafakat verilmemesi halinde davanın usulden reddine karar verilmesi, muvafakatinin bulunması halinde ise yargılamanın esas yönünden incelenmesi, poliçede aracın ... kullanımı ile ilgili teminat bulunmadığı ve davalı tarafça aracın ... kullanımı sırasında hasarlanmış olduğunun ileri sürüldüğü dikkate alınarak, tarafların bu hususta tüm delilleri toplanarak, Jandarma tutanaklarının tamamının getirtilmesi gerekirse tutanak tanıklarının beyanları alınarak davalının bu iddiasının değerlendirilmesi,

poliçede KDV hariç onarım bedelinin araç piyasa değerinin %60’ını geçmesi şartı ile pert tazminatının ödeneceğinin belirlenmesi karşısında denetime ve hüküm vermeye elverişli ayrıntılı, önceki raporlardaki tespitler ayrı ayrı değerlendirilerek raporlar arasındaki çelişkiyi gideren yeni bir bilirkişi heyetinden rapor alınarak hasıl olacak sonuca göre karar vermekten ibarettir.

Sonuç olarak, davalı vekilinin istinaf başvurusunun esastan kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın İlk Derece Mahkemesine geri gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...