Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2025/320 K.2025/727

İlk Derece Mahkemesinin kararı ve dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, davalı şirketin ...'da yerleşik ... şirketinin Türkiye'deki tek ticari temsilcisi olduğunu, yurt dışı firmasının makinelerini Türkiye'de satan, pazarlayan ve servisini yapan firma olduğunu, davalı ile yapılan pazarlıklar sonucu müvekkilinin makineleri almayı kabul ettiğini, makinelerin karşılığı olarak 99.303,00-Euro'yu da ödediğini, yurt dışı firmasının Türkiye temsilcisi olarak davalı şirketin, müvekkilinin fide ekim makinesi ihtiyacına ilişkin işbu makinelerin satın alınması, üretimi, ödemenin yapılması,

makinenin teslimi, kurulumu vs dahil her süreçte müvekkiline yardımcı olacağını taahhüt ettiğini, davalıya güvenerek makineleri satın aldığını, müvekkilinin tüm ödemelerini yapmasına rağmen makinelerin teslim edilmediğini, para iadesinin yapılmadığını, müvekkilinin makinelerin alım sürecinde başından sonuna kadar davalı firma ve firma yetkilisi ... ile muhatap olduğunu belirterek davanın kabulü ile müvekkilinin fide ekim makineleri faturasına istinaden ödediği 99.303,00-Euro'nun şimdilik 10.000,00-Euro'sunun ödeme tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline,

satın alınan makinelerin teslim edilmemesi sebebiyle müvekkilinin uğradığı zararlara karşılık şimdilik 10.000,00-TL'nin temerrüt tarihinden itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalı vekili, davacı ile davalı arasında herhangi bir sözleşmenin olmadığını, davacının söz konusu malların siparişini dava dışı ...'ye verdiğini, proforma faturasını aldığını, ödemelerin tamamını da doğrudan bu firmaya yaptığını, müvekkilinin herhangi bir ödeme almadığını belirterek davanın reddi ile yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa yükletilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece, "davacı şirketin, dava dışı yurt dışı firma olan ...'ye ait makinelerin davalı şirket tarafından satış, pazarlama ve servis işlemlerinin yapıldığı, davalı şirketin yurt dışı ... firmasının Türkiye'deki tek ticari temsilcisi olduğu, yurt dışı firmadan fide ekim makinesi siparişi için davalı şirket ile irtibata geçerek davalı tarafça bildirilen ... tarafından düzenlenen faturaya istinaden 99.303,00-Euro ödedikleri, makinelerin teslim edilmediği,

makinelerin alım sürecinin başından sonuna kadar davalı firma ve firma yetkilisi ... ile muhatap oldukları iddiası ile yapmış oldukları ödemenin iadesi ve satın alınan makinelerin teslim edilmemesi nedeniyle uğramış olduğu zararların tazmini talepli eldeki davayı açtığı, mahkememizce aldırılan bilirkişi raporunda tarafların ticari ticari defterlerine göre davacı şirketin davalı şirkete herhangi bir ödeme yapmadığı ve davalı şirketten herhangi bir fatura teslim almadığı,

davacı şirketin ticari defterleri ve dava dosyası kapsamına göre, davacı şirketin dava dışı ... ile ticari ilişkinin mevcut olduğu ve bu ticari ilişkiye istinaden davacı şirketin toplam 99.303,00 € tutarında dava dışı ...'ne ödeme yaptığının anlaşıldığı, davanın tarafları arasında yapılmış yazılı bir satım sözleşmesi olmadığı, yurt dışı ... firması tarafından düzenlenen faturaya istinaden yine bu yurt dışı firmaya ödeme yapıldığı, sipariş edilen ürünün gümrük işlemlerinin davacı tarafça yapılacağının anlaşıldığı,

ayrıca tanık beyanlarından da davalı şirketin dava dışı ... firmasının yetkili temsilcisi veya distribütörü olduğu sonucuna ulaşılamayacağı, davalı şirketin dava dışı firmanın yetkili temsilcisi olduğuna ilişkin bilgi ve belgeye rastlanmadığının Ticaret Sicil Müdürlüğünce mahkememize bildirildiği, davalının dava konusu işleme taraf olmadığı gibi ... şirketinin yetkili temsilcisi, distribütörü veya bayisi olduğunun ispat edilemediği, bu nedenle davalı şirketin sorumlu olmayacağı kanaatine varılmış davalı ...ye açılan iş bu davanın pasif husumet yokluğu sebebiyle dava şartı yokluğundan usulden reddine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davacı vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davalı şirketin kendi yazılı beyanları, davranışları ve talimatları neticesinde, ...’nin makineleri anlaştıkları gibi teslim edileceği konusunda müvekkili şirket nezdinde bir “hukuki görünüş” oluşturduğunu ve üçüncü kişi konumundaki ...’nin taahhüdünü bir anlamda üstlendiğini, dolayısıyla davalının süreç içerisindeki beyan ve davranışlarıyla müvekkili şirkette oluşan güvenin bir hukuki görünüş yaratmış olması sebebiyle müvekkilinin uğramış olduğu zarardan davalının tek başına sorumlu tutulması için yeterli bir sebep meydana getirdiğini, yerel mahkemece dosyadaki somut delillere,

taraflar arasındaki e-mail yazışmalarına, tanık beyanlarına ve uzman görüşünde (hukuki mütalaa) yer verilen gerekçeli tespitlere rağmen hukuka aykırı bir şekilde verilen davanın pasif husumet yokluğundan usulden reddine dair kararda hukuki isabet bulunmadığını beyan ederek Yerel Mahkemece verilen hukuka ve yasaya aykırı 01.11.2024 tarihli kararın kaldırılmasına, davanın kabulü ile yargılama giderleri ve avukatlık ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE: Dava, yurt dışı firmadan satın alınan ve faturası ödendiği belirtilen tarım makinesinin teslim edilmemesinden kaynaklı makine bedeli ve maddi zarara ilişkin tazminat istemine ilişkindir. Mahkemece yazılı gerekçeyle, davanın usulden reddine karar verilmiştir. Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Sözleşme öncesi sorumluluğa ilişkin olarak gerek Türk Borçlar Kanunumuzda gerekse mehaz İsviçre Borçlar Kanunu’nda genel bir düzenleme bulunmamaktadır. Ancak bazı özel düzenlemeler bu sorumluluğun kabul edildiğini göstermektedir. Borçlar Kanunumuzun 26/1. 31 f. II, 36/II, 39 f.1, 452 f.1 maddeleri sözleşme öncesi sorumluluğa ilişkin özel hükümlerdir.

Nitekim doktrinde bu konuda muhtelif görüşler ileri sürülmekle birlikte ağırlıklı görüş, bu sorumluluğun niteliği itibariyle sözleşmesel bir sorumluluk olduğu kabul edilmektedir. Sözleşme öncesi sorumluluk, akdin kurulmasından önceki safhada yani, akdin müzakereleri esnasında taraflardan birinin diğer tarafa dürüstlük kuralına dayalı olarak kurulan akit benzeri güven ilişkisine aykırı davranışı dolayısıyla verdiği zarardan sorumluluktur.

Sorumluluğun gerçekleşmesi için üzerinde görüşmeler yapılan akdin kurulması şart değildir. Yargıtay’ın kararlılık kazanmış uygulanmasında ise, bu sorumluğun kaynağının sözleşmesel olduğu ya da sözleşme öncesi görüşmelerden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

Diğer yandan sözleşme görüşmelerinden doğan sorumluluk, yalnızca sözleşmenin geçerliliğine güvenden doğan zarardan (olumsuz zarardan) sorumluluğu değil, TMK'nın 2. maddesindeki dürüstlük kurallarına dayanan “güven ilkesi”nden kaynaklanan karşı tarafın kişi ve mal varlığına zarar vermemek yolundaki davranış yükümüne aykırılıktan doğan sorumluluğu da kapsar.

Somut olay değerlendirildiğinde; olaya "sözleşme görüşmelerinden doğan sorumluluk" kurallarıyla bakılması gerektiğinde duraksamaya yer olmamalıdır. Gerçekte de; sözleşme bir süreçtir. Bir anda kurulup meydana gelen hukuki bir işlem değildir. Sözleşme kurulmadan önce taraflar sözleşmenin muhtevası, şartları, içerdiği hak ve yükümlülükler üzerinde görüşmeler yaparlar; bu görüşmeler kısa veya uzun sürebilir.

Görüşmelerin başlamasıyla görüşmeciler arasında hukuki bir ilişki kurulur. Bu ilişki sözleşme benzeri bir güven ilişkisidir. Güven ilişkisi TMK'nın 2/1. maddesinde düzenlenmiş bulunan dürüstlük kuralına dayanır.

Buna göre görüşmeler esnasında görüşmecilerin sözleşmenin muhtevası ve şartları hakkında birbirlerini aydınlatması, dürüstlük kuralına uygun davranması, birbirlerinin kişilik ve mal varlığı değerlerine zarar vermemek için gerekli özeni göstermesi, koruma yükümlülüklerine uyması gerekir.

Görüşmeciler bu yükümlülüklere kusurlu olarak aykırı davranıp, görüşmelerin başlamasıyla aralarında kurulmuş bulunan güven ilişkisini ihlal ettikleri takdirde bundan doğan zarardan sorumludurlar (Yargıtay 22. Hukuk Dairesi'nin 2017/20291 Esas ve2018/28025 Karar sayılı ilamı).

Somut uyuşmazlıkta; davacı yan, dava dışı ...'den fide makinesi satın aldığı, makine bedelinin dava dışı şirkete ödediği, ancak makinenin davacı yana teslim edilmediği hususunda bir ihtilaf bulunmadığı anlaşılmaktadır.

İlk Derece Mahkemesince, davalı şirketin dava dışı firmanın yetkili temsilcisi olduğuna ilişkin bilgi ve belgeye rastlanmadığı, davalının dava konusu işleme taraf olmadığı gibi ... şirketinin yetkili temsilcisi, distribütörü veya bayisi olduğunun ispat edilemediğinden bahisle davanın reddine karar verilmişse de; davacının talebi sözleşme öncesi sorumluluk (culpa in contrahendo) ilkesinden kaynaklandığı,

bu bağlamda uyuşmazlığın sözleşme öncesi sorumluluk hükümleri gereğince değerlendirilmeden ve bu hususta inceleme yapılmadan davanın husumet yokluğundan reddine karar verilmesi isabetli olmadığı gibi eksik inceleme ve araştırma ile karar tesis edilmesi de doğru olmamış, bu sebeple davacı yanın bu hususa ilişkin istinaf isteminin kabulüne karar verilmiştir.

Açıklanan sebeplerle İlk Derece Mahkemesince yapılması gereken iş; davanın esası incelenmek suretiyle davacı yanca dosya kapsamına sunulan sözleşme öncesi döneme ilişkin mail yazışmaları, dosya kapsamına sunulan davalı yana ait internet sitesinde yer alan açıklamalar ve taraf delilleri bir bütün olarak değerlendirilerek davalı yanın sözleşme öncesi sorumluluk (culpa in contrahendo) kapsamı ve dürüstlük kuralı gereğince kusurlu bulunup bulunmadığı, bu bağlamda davacı yanın zararı varsa miktarı ile davalı yanın bu zarardan sorumlu olup olmadığının tartışılarak sonucuna göre bir karar vermekten ibarettir.

Sonuç olarak, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 Sayılı HMK'nın 353/1-a-6. maddesi gereğince kaldırılmasına, dosyanın İlk Derece Mahkemesine geri gönderilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...