Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2025/199 K.2025/390

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacı şirket ile davalılardan ... arasında geçmişten beri süre gelen araç, taşınmaz, inşaat malzemesi satımı ya da bu gibi mal ve taşınmazların satımına aracılık etme şeklinde ilerleyen ticari bir ilişki bulunduğunu, davalının başta bir iki iş yaptırıp müvekkilinde güven oluşturduğunu, sonrasında dava dışı kişiler ile asıl planlarını devreye soktuklarını, bu şekilde müvekkilinin davalı ... ’den toplamda yedi adet lüks binek aracı satımı konusunda 13.200.000,00 TL’ye anlaştıklarını, ödemenin bir kısmının çek bir kısmının nakit olarak yapılacağının kararlaştırıldığını,

anlaşma gereğince müvekkili tarafından ödenen çek ve nakit karşılığında araçların teminatı olarak bir adet 2013 model .... marka aracın satışının verildiğini, 10/10/2022 tarihinde davalı ... ’in anlaşmaya varılan araçlardan bir tanesinin satışının erken yapılabileceğini belirttiğini, aracın bulunduğu ...

Oto’dan çıkması için ... ’lere bir miktar ödeme yapılması gerektiğini söyleyerek 310 bin TL’nin eşi olan diğer davalının hesabına yatırmasını istediğini, davacının bu ödemeyi yaptığını, daha sonra başka ödemeler de yaptıklarını, müvekkilinin davalının hileli hareketlerine kandığını, davalının yönlendirmeleri ile dava dışı kişilerin hesaplarına sürekli para gönderdiğini, buna rağmen davalının bugün halledeceğim yarın gerçekleştireceğim şeklinde bahanelerle müvekkilini sürekli oyaladığını,

müvekkilinin de kaptırdıklarını kurtarabilme düşüncesi ile sürekli biraz daha içeri girdiğini belirterek fazlaya ilişkin talep ve dava hakları saklı kalmak kaydıyla Manavgat 1. İcra Dairesi'nin ....E. Sayılı dosyasına vaki itirazının iptaline, icra takibinin kaldığı yerden devamına, kötü niyeti nedeni ile davalının taraflarına %20 icra- inkar tazminatı ödemesine karar verilmesini talep etmiştir.

DAVALININ SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalılar vekili cevap dilekçesinde özetle; yetkili mahkemenin Hakkari Asliye Hukuk Mahkemesi olduğunu, davacının talep ettiği hak ve alacakların zamanaşımına uğradığını, davacı tarafından haksız ve kötü niyetli bir şekilde Manavgat 1. İcra Dairesi'nin ....Esas sayılı dosyasında takip başlatıldığını, işbu takipte müvekkilleri ile hiç alakası olmayan bir ödeme dekontu sunularak müvekkillerinin de dosyada borçlu olarak gösterildiğini, söz konusu borçlu ya da alacaklı ile müvekkilinin böyle bir ticaret sebebiyle borç ilişkisinin mevcut olmadığını, bu sebeple husumet itirazında bulunduklarını,

davacı ile müvekkili arasında yapılan ticari işlemler dolayısıyla davacının mağdur edilmek suretiyle müvekkilinin itham altında bırakıldığını, davacı tarafından iddia olunan bu hususun kesinlikle gerçeği yansıtmadığını, müvekkilinin dava dilekçesinde belirtilen sözleşmelerden doğmuş ve doğacak hiçbir borcu bulunmadığını, davacının müvekkilinden herhangi bir alacağının olmadığını ve tamamen kötü niyetli bir şekilde haksız kazanç elde etme saikiyle hareket ederek müvekkili aleyhine işbu davayı ikame ettiğini, davanın tümüne itiraz ettiklerini beyanla haksız ve hukuka aykırı davanın öncelikle usulden (zamanaşımı,

yetki ve husumet yönlerinden) mahkeme aksi kanaatte ise esastan reddine, davacı aleyhine %20' den aşağı olmamak üzere kötü niyet tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda; “…Hakkari ve Van Vergi Dairesi'nden gelen yazı cevaplarına göre davalıların tacir sayılmasını gerektirir bir gelirinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Davalıların ticaret odasında da bir kaydı bulunmamaktadır.

Dosya içerisine celp edilen evraklardan anlaşılacağı üzere Ticaret Sicilinde kaydı olmayan, geliri 213 sayılı Vergi Usul Kanununun 177'nci maddesinin birinci fıkrasının (1) ve (3) numaralı bentlerinde yer alan nakdi limitlerin yarısını, (2) numaralı bendinde yazılı nakdi limitin tamamını aşmayan davalılar, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 11, 12. ve 15. maddeleri ile 5362 sayılı Esnaf ve Sanatkarlar Meslek Kuruluşları hakkında Kanunun 3/a. maddesi ve 213 sayılı Vergi Usul Kanunu 177. maddeleri uyarınca tacir değildir.

Dosyada davalıların tacir olduğunu gösteren bir delil de bulunmamaktadır. Davanın 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununda yer alan mutlak ve nispi ticari davalardan ayrıca özel kanunlarda düzenlenen ticari davalardan olmaması karşısında mahkememizin görevsiz olduğu sonucuna varılmıştır.” gerekçesi ile. “1. Davanın 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunun 114/1-c ve 115. maddeleri gereğince usulden REDDİNE,” karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davacı vekili istinaf yasa yoluna başvurmuştur.

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; davaya konu alacağın TTK kapsamında mutlak ticari dava niteliğinde değerlendirilmediğini, gerçek kişi tacirler bakımından ticari iş karinesi kapsamında değerlendirilse bile taraflar arasındaki uyuşmazlığın ticari dava niteliğinde olmadığını, davalının ticari işletmesi, vergi kaydı ya da ticaret sicil müdürlüğü kaydı kapsamında tacir sıfatı bulunmadığını, bu anlamda mahkemece yapılan değerlendirmenin yerinde olduğunu, ancak yetkili mahkemenin hatalı değerlendirildiğini dosyanın Alanya değil Manavgat Asliye Hukuk Mahkemesi’ne gönderilmesine karar verilmesi gerektiğini belirterek ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ VE GEREKÇE

Dava, itirazın iptali istemine ilişkin olup uyuşmazlık konusu mahkemenin görevli olup olmadığı noktasında toplanmaktadır.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Asliye Ticaret Mahkemesi; dava konusunun değerine veya miktarına bakılmaksızın ticari davalara ve ticari nitelikteki çekişmesiz yargı işlerine bakmakla görevli özel bir mahkemedir. Asliye Ticaret Mahkemesinin görevine giren işlerin genel çerçevesi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 5. maddesinde düzenlenmiştir. Ticari davalar, mutlak ticari davalar, nispi ticari davalar ve yalnızca bir ticari işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticari nitelikte kabul edilen davalar olmak üzere üç gruba ayrılır. Mutlak ticari davalar, tarafların tacir olup olmadığına ve işin bir ticari işletmeyi ilgilendirip ilgilendirmediğine bakılmaksızın ticari sayılan davalardır.

Nispi ticari davalar, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili olması hâlinde ticari nitelikte sayılan davalardır. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 4/1. maddesine göre, her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticari dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticari dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticari işletmesini ilgilendirmesi hem de iki tarafın tacir olması gereklidir.

Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticari iş niteliğinde olması veya ticari iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticari iş sayılması davanın ticari dava olması için yeterli değildir. Ticari iş karinesinin düzenlendiği 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun 19/2. maddesi uyarınca, taraflardan biri için ticari iş sayılan bir işin diğeri için de ticari iş sayılması, davanın niteliğini ticari hâle getirmez.

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunun, kanun gereği ticari dava sayılan davalar haricinde, ticari davayı ticari iş esasına göre değil, ticari işletme esasına göre belirlemiştir. Hâl böyle olunca, işin ticari nitelikte olması davayı ticari dava hâline getirmez.

Açıklamalar doğrultusunda somut dosya ele alındığında, mahkemece her iki davalı için Van ve Hakkari illerindeki vergi dairesi, ticaret ve sanayi odası ile esnaf ve sanatkar odalarından davalıların vergi veya oda kaydının bulunup bulunmadığı, hangi tarihten itibaren kayıtlarının bulunduğu, vergilendirme usullerinin ne olduğu sorulmuş ve gelen yazı cevapları doğrultusunda yazılı şekilde karar verilmiştir.

Ne var ki mahkemece yapılan araştırma hüküm kurmaya yeterli bulunmamıştır. Şöyle ki; Hakkari Vergi Dairesi’nin 21/01/2024 tarihli cevabı ile davalı Hayrettin’in herhangi bir vergi mükellefiyet kaydına rastlanmadığı belirtildikten sonra .... Vergi Dairesi’nde müvekellefi ... Telekom Turz. Gıda Nak. Teks. San. Tic. Ltd. Şti.’de ortaklığının bulunduğunun tespit edildiği bildirilmesine rağmen mahkemece ... Vergi Dairesi’nden ve .... Sanayi ve Ticaret Odası ile Esnaf ve Sanatkar Odası’ndan gerekli araştırmalar yapılmadan mahkemenin görevsizliğine karar verilmiştir.

Öte yandan dava dilekçesindeki anlatımlardan davalı ....’in Antalya’nın Alanya ve Manavgat ilçelerinde de faaliyetlerinin olduğu anlaşılmakla yukarıda yer verildiği Antalya, Manavgat ve Alanya vergi dairesi, sanayi ve ticaret odası ile esnaf ve sanatkar odasından davalıların tacir olup olmadığı yönünde gerekli araştırmaların yapılması gerekmektedir.

O halde, mahkemece yukarıda değinildiği gibi Antalya, Alanya, Manavgat, Güngören ve İstanbul Sanayi ve Ticaret Odası ile Esnaf ve Sanatkar Odası, vergi dairelerinden davalıların oda kaydının bulunup bulunmadığı kayıtlı bulunan iştigal konusu mesleğin 21 Mayıs 2016 tarih 29718 sayılı Resmî Gazete'de yayınlanan Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulunca belirlenen esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dahil olup olmadığı, hangi usulde vergilendirmeye tabi olduğu, bilanço esasına göre defter tutup tutmadığı yönünde gerekli araştırma yapılarak sonucu dairesinde karar verilmesi gerekirken yazılı olduğu şekilde eksik inceleme ile sonuca gidilmesi hatalı bulunmuştur.

Öte yandan davacı vekili her ne kadar mahkemenin belirlediği Alanya Asliye Hukuk Mahkemesi’nin yetkisini de istinaf konusu yapmış ise de, 6100 sayılı HMK.’nın dava şartlarını düzenleyen 114/1-c maddesi ile öncelikle mahkemenin görevli olması gerektiği dava şartına yer verildiği, yetki hususunun mahkemenin görevinden sonra düzenlendiği hususları birlikte değerlendirildiğinde davacı vekilinin yetkiye ilişkin istinaf başvurusunun bu aşamada incelenmesine yer olmadığına karar verilmiştir.

Sonuç olarak, davacı vekilinin istinaf başvurusunun resen gözetilen sebeplerle kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.