Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2024/804 K.2024/509

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACININ İDDİALARININ ÖZETİ

Davacı taraf, dava dilekçesinde özetle; tüm davalıların, dosyaya gerçeğe aykırı yalan beyanda bulunduklarını, 23/09/2013 tarih ve ....Esas - ...Karar sayılı kararının Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin ...

Esas - ....Karar sayılı bozma yönünde karar verdiğini, ...Esas sayılı kararda tüm yargılama giderlerinin davalılardan alınarak tarafına ödenmesi gerektiği yönünde, ....görülen davada 61 vergi mükellefinden (... hariç olmak üzere BK 22/08/2012 tarihli kendi beyanlarında olduğu vehiçle) 60 vergi mükellefinin davalı sıfatından çıkarılarak sonraki davalılar Antalya ..., ..., ..., ..., ..., ..., ..., ...yönünden yargılamanın yenilenmesi yönünde karar verilmesini, ...Esas sayılı dosyadaki tazminat talebinin 2012 yılından itibaren faizleri ile birlikte ,

yargılama giderlerinin de davalılardan alınarak tarafına ödenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda;"... davacının 04/06/2021 tarihinde açtığı alacak davasının .,..Esas sayısına kaydı yapılarak yargılamasına başlandığı, .,...Karar sayılı 23/09/2013 tarihli karar ile HMK'nın 119/2. maddesi uyarınca davanın açılmamış sayılmasına karar verildiği, kararın davacı yanca temyizi üzerine, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin ...Esas - .,...Karar sayılı bozma ilamı ile kararın bozulduğu, mahkemece bozma ilamına uyularak yargılamaya devam edildiği, ,....Esas - ....

Karar sayılı 26/01/2016 tarihli karar ile davacının davasının HMK'nın 119/d-e maddeleri uyarınca açılmamış sayılmasına karar verildiği, kararın davacı yanca temyiz edildiği ancak Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin ...Esas - ....Karar sayılı 17/01/2018 tarihle kararı ile onandığı ve dava değeri itibariyle karar düzeltme yasa yolunun açık olmadığı anlaşılmıştır.

HMK'nın 374. vd. maddelerinde düzenlenen yargılamanın iadesi(yenilenmesi) yasa yolu ancak maddi anlamda kesin hüküm teşkil eden kararlar için açık olup, somut davada esas hakkında karar verilmediği, davanın usulden reddedildiği, dolayısı ile bu karara karşı yargılamanın iadesi talebinde bulunamayacağının anlaşıldığı" gerekçesiyle HMK'nın 379. maddesine göre tarafların dinlenmesine gerek görülmeksizin davanın usulden reddine karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara karşı, davacı taraf istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davacı taraf istinaf dilekçesinde özetle; yasal yükümlülükleri olmamasına rağmen ....vergi ve cezalarının davalı ... organizasyonu ile Antalya Kurumlar Vergisi Daire memurları tarafından sahte belgeler düzenlenip işlemler yapılarak ... ...ve üzerine geçirildiğini, sorumluluklarının doğduğu, limited şirketlerdeki Hisselerini 06 / 06 /2008 tarihinden önce devir eden kişilerin limited şirketlerin kamuya olan borçlarından sorumlu tutulamayacağını, alacak talepleri ile ilgili olan yerel mahkemenin ...Esas - ,....Karar sayılı kararına ilişkin yargılamanın iadesinin reddine yönelik ilk derece mahkemesi kararının hatalı olduğundan bahisle kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

Dava, alacak-yargılamanın iadesi istemine ilişkindir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

A) Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun ...E, .,.. K sayılı emsal ilamında da açıkça belirtildiği üzere; Kesin hükme bağlanmış olan bir davaya bakılamayacağına ilişkin kuralın en önemli istisnası yargılamanın yenilenmesi yoludur. Yargılamanın iadesi, bazı ağır yargılama hatalarından ve noksanlarından dolayı, maddi anlamda kesin hükmün sona ermesini ve daha önce kesin hükme bağlanmış olan bir dava hakkında yeniden yargılama ve inceleme yapılmasını sağlayan olağanüstü bir kanun yoludur (Baki, Kuru: Hukuk Muhakemeleri Usulü, İstanbul 2001, Cilt V, s. 5165).

Belirtmek gerekir ki, karar kesinleşmiş olsa dahi bazı yargısal hatalar çok ağır olabilir, toplum vicdanını derin bir şekilde zedeleyebilir ve hukuk düzenine duyulan güveni ortadan kaldırabilir. Bu ağır ve kabulü zor hataların karar kesinleştikten sonra anlaşılması hâlinde dahi, kararı ayakta tutmaya çalışmak, kesinleşmenin amaçladığı hukuki güvenliği zedeleyecek, hukuk barışını bozacak, adalet hissine dokunacaktır. Yargılama sırasında meydana gelen hatalar ve eksiklikler çok ağır ise bu tür kararlara karşı olağanüstü kanun yolu olan yargılamanın iadesi (veya yargılamanın yenilenmesi ya da iade-i muhakeme) yolu kabul edilmiştir (Muhammet, Özekes: Pekcanıtez Usûl Medeni Usûl Hukuku, Cilt III, İstanbul 2017, s. 2323, 2324).

Yargılamanın iadesi sebepleri, 6100 sayılı Kanunu’nun (HMK) 375 inci maddesinde sınırlı olarak sayılmıştır. Bunun dışındaki bir sebepten dolayı, yargılamanın iadesi yoluna gidilemez. Bir başka anlatımla, maddede sayılan yargılamanın iadesi sebepleri kıyas yolu ile genişletilemez (Kuru, s. 5171).

Yargılamanın iadesi, 6100 sayılı Kanun'un 374 üncü maddesinde de belirtildiği üzere kesin olarak verilen veya kesinleşmiş hükümlere karşı istenilebilir. Dolayısıyla, bir karar henüz kesinleşmemiş ise 6100 sayılı Kanun'un 375 inci maddesinde sayılan sebeplerden biri mevcut olsa bile, hüküm kesinleşmeden önce yargılamanın iadesi yoluna gidilemeyecektir.

İstinaf incelemesine konu ilk derece mahkemesi dosyasında, mahkemece, HMK m. 379 maddesine göre tarafların dinlenmesine gerek görülmeksizin davanın usulden reddine karar verilmiştir.

6100 Sayılı HMK.nın hukuki dinlenilme başlıklı 27. maddesinde, "davanın tarafları, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler. Bu hak yargılama ile ilgili olarak; bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin, açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir" hükmü düzenlenmiştir.

Hukukî dinlenilme hakkı, medeni usul hukukunun da amacı olan hakikatin, maddi gerçeğin tespitini amaçlar. Uyuşmazlık konusu maddi vakıaların, tam olarak aydınlanabilmesi, taraflara hukukî dinlenilme hakkının sağlanmasıyla olur. Hâkim her iki tarafın açıklamaları ve gösterdikleri delillerden sonra daha doğru karar verebilir. İlk olarak hukukî dinlenilme hakkı, sorumlu ve aktif davaya katılmayı gerektirmektedir.

Tarafa, aleyhine ileri sürülen iddialara karşı koyabilmeyi temin etmektedir. Tüm yargılama usullerinde her karardan önce, bu karardan hukuken etkilenen kişiler hukuken dinlenmelidir. Karardan etkilenen kişilere, hukukî dinlenilme hakkı tanınarak, kararı etkileyebilme hakkı sağlanmalıdır (Pekcanıtez, Hakan: Hukuki Dinlenilme Hakkı, Prof.

Dr. Seyfullah Edis’e Armağan, İzmir 2000, s. 755, 756, 764).Gerçekten savunma hakkını güvence altına alan Anayasa'nın 36. maddesi ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (HMK) 27. maddesinde açıkça belirtildiği üzere, mahkemece taraflar dinlenmek üzere kanuni şekillere uygun olarak davet edilmedikçe hüküm verilmesi mümkün bulunmamaktadır.

Aksi hâlde savunma hakkının kısıtlanmış sayılacağı gerek öğreti, gerekse yargısal kararlarda tartışmasız olarak kabul edilmektedir (Kuru, B: Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baskı, Cilt II, s.1876 vd).

Yargılamanın iadesi davası, mutlaka duruşmalı olarak incelenir (YILMAZ, Ejder; Hukuk Muhakemeleri Kanunu Şerhi, 2. Baskı, Ankara 2013, s. 1627; KURU, Baki; Medeni Usul Hukuku El Kitabı, C II, Mart 2020, s. 1554, dp. 77'den naklen, Yargıtay 11. HD, 19.9.2017, 7433/4496, İBD 2018/2 s. 415; Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 21.11.2016 tarih ve 2016/17811 Esas, 2016/20481 Karar sayılı kararı). Zaten, dosyanın istinaf incelemesine tabi olduğu tespiti yapılan dosyada mevcut Yargıtay 11. HD'nin 2022/3907 E, 2022/4991 K sayılı ilamında da açıkça; "... yargılamanın yenilenmesi talebinin müstakil bir dava olduğu, bu sebeple harca tabi olduğu ve mutlaka usulüne uygun duruşma daveti yapılmak suretiyle karara bağlanması gerektiği..." belirlemesi yapılmıştır.

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 379. maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde de açıkça, talep hakkında karar verilebilmesi için duruşma açılıp tarafların dinlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Böyle bir açık hüküm bulunmayan mülga HMUK döneminde de 23.05.1956 gün ve 8/9 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı gereği yargılamanın iadesi taleplerinin duruşma açılarak görülmesi gerektiği belirtilmiştir (Yargıtay 9. HD, 2007/39541 E, 2007/36630 K).

İstinaf incelemesine konu dosyaya bakıldığında, mahkemece Yargılamanın iadesi talebi üzerine, taraflar davet edilip gerekli hukuki değerlendirme yapılması gerekirken duruşma günü verilmeksizin, taraflar davet edilmeksizin hüküm kurulması doğru olmamıştır.

B)6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 374 ve devamı maddelerinde düzenlenen yargılamanın yenilenmesi talebi, hukuki niteliği itibariyle ayrı ve bağımsız bir davadır ve Harçlar Kanununun 10. maddesinde açıkça düzenlendiği üzere ilk davadan bağımsız olarak harç alınıp ayrı bir esasa kaydedilerek karar verilir (Benzer yönde; KURU, Baki; Medeni Usul Hukuku El Kitabı, C II, Mart 2020, s. 1588).

İstinaf incelemesine esas dosyaya bakıldığında, 05/07/2021 tarihinde 59,30 TL başvurma harcının davacı tarafından yatırıldığı anlaşılmaktadır. Her ne kadar "sayman mutemet alındısı" belgesinde, dosya esası olarak, yargılamanın iadesi istenilen "...." esası yazmakta ise de, yargılamanın iadesi davasının açılış tarihi ile harcın yatırılma tarihi dikkate alındığında, harcın, iş bu istinaf incelemesine konu ... esas sayılı dosya için yatırılmış olduğu kabul edilmiştir. Ancak, dosyada, alınması gereken peşin karar harcının alınmadığı anlaşılmaktadır. Hatta dosyadaki, "sayman mutemet alındısı" belgesinde karar harcının yatmadığı şeklinde el yazılı şerh düşüldüğü de görülmüştür.

Harçlar Kanunu'nun uygulaması kamu düzenini ilgilendirmesi nedeniyle hakim tarafından re’sen gözetilmesi gereken bir husustur.

Harçlar Kanununun 16, 30. ve 32. maddeleri uyarınca yargı işlemlerinden alınacak harçlar ödenmedikçe müteakip işlemler yapılamaz ve yargılama yürütülemez. Açıklanan yasal zorunluluğa rağmen mahkemece harç noksanlığı ikmal ettirilmeden, ilgili tarafa usulünce süre tanınmadan yazılı şekilde karar verilmesi doğru değildir. O halde mahkemece yapılacak iş, peşin karar harcını yatırmak üzere ilgili tarafa usulüne uygun süre verilerek (Harçlar Kanunu m. 30-32) eksikliğin giderilmesinin sağlanması, eksiklik giderildiği takdirde ise yargılamanın yenilenmesi isteğinin yeni ve bağımsız bir dava niteliğinde olduğu da gözetilerek, duruşma açılarak değerlendirme yapılmasından ibarettir.

Sonuç olarak, yukarıdaki tüm açıklamalar ışığında, davacı vekilinin istinaf başvurusunun anılan nedenlerle esastan kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...