Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2025/397 K.2025/923

İlk derece mahkemesinin kararı süresi içerisinde istinaf edilmiş olduğundan dosya içerisinde bulunan belgeler okunup incelendi. Üye hakimin görüşü değerlendirildi.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVACILARIN İDDİALARININ ÖZETİ

Davacılar vekili, müvekkillerinden ...'in, diğer davacı 3 otelin ortağı ve yetkili temsilcisi olduğunu, ...'in 25/09/2018 keşide tarihli ... seri nolu 1.000.000,00 TL bedelli çekin keşidecisi ... Dış Ticaret Ltd. Şti., lehtarı ... Yatırımları A.Ş ve keşidecisi ... Otelcilik Turizm Taşımacılık ve İnşaat Ticaret A.Ş.'nin hem ortağı hem de yetkilisi olduğunu, davacı şirketler ile davalı ...

Turizm ve Ticaret A.Ş. arasında 20/09/2017 tarihinde ayrı ayrı tek yetkili kontenjan sözleşmesi imzalandığını, sözleşmelerde ... Turizm'in isminin yanında ... Tur yazdığını, sözleşmelerin 20/09/2017 - 31/10/2018 tarihleri arasında ... Tur'a 3 otelde hangi şartlar altında konaklama yaptırılacağını, rezervasyon ve ödeme bilgileri gibi genel koşullar belirtilerek taraflarca imzalandığını, ek protokol yapılarak davalı ...

Tur tarafından yapılacak ön ödemelerin çek ile yapılacağını ve çeklerin vade ve rakamlarının da yazıldığını, kontenjan sözleşmesinin ... Turizm ile yapıldığını, acente ... Tur olarak sözleşmeye geçtiğini, her iki davalı şirketin adreslerinin aynı binada bulunması, ... Turizm'in sözleşmelerde ... Tur ismini kullanması, davacı şirketlere verilen çeklerin ... Turizm Yatırım A.Ş. tarafından keşide edilen ve ...

Turizm tarafından cirolanan çekler olduğu da dikkate alındığında, davalılar arasında hukuki ve ticari bağ bulunduğunun açık olduğunu, davacıların ... Turizm'in verdiği çekleri kullandıklarını, çeklerden ikisinin davalı ... Turizm tarafından ödenmediği için Antalya 1. İcra Müdürlüğü'nün ... Esas sayılı dosyası ile icraya konulduğunu, icraya konulan çeklerde ... Turizm tarafından keşide edilerek ...

Turizm'e verildiğini, çeklerin bu hali ile davacılara teslim edildiğinin görüleceğini, sözleşmede yazılı olmasa da davalı ...

Tur'un, sözleşmeler gereği uğrayabileceği zararlara karşılık davacı ...'den sözleşme yapılan üç otelin de dahil olduğu teminat çeki istediğini, davacının da üç şirket ve şahsi cirosunu içeren 25/07/2018 - 25/08/2018 ve 25/09/2018 tarihli 3 adet 1.000.000,00 TL'lik toplam 3.000.000,00 TL'lik teminat çekini 09/02/2018 tarihinde davalı şirket temsilcisi olan ve kontenjan sözleşmelerini de imzalayan ...'a teslim ettiğini, çeklerden ...

Antalya Şubesi'ne ait ... keşide tarihli ... seri nolu 1.000.000,00 TL, ... Antalya Şubesi'ne ait 25/08/2018 keşide tarihli ... seri nolu 1.000.000,00 TL bedelli çeklerin davalı ... Tur tarafından tahsil için bankaya ibraz edilmediğini, fakat çeklerin davacıya da iade edilmeyerek, davalının uhdesinde bulunduğunu, çeklerin sözleşmeye teminat olarak verildiğinin ispatı olduğunu, gerçek bir alacak söz konusu olsaydı davalı ...

Tur'un çekleri tahsil için bankaya ibraz edeceğini, dava konusu çekin de aynı şekilde teminat olarak ... Turizm'e verildiğini, davalı ... Turizm'in çekleri yazılmaya başladığını, davacıya ve başkaca otellere verdiği çekler bankaya ibraz edildiğinde karşılıksız çıktığını, davalı ... Turizm'in son zamanlarda çeklerinin yazdırılmasından kaynaklı aciz halinde olduğunu, dava konusu 25/09/2018 vadeli çeki tahsile koyduğunu, davalı ...

Tur'dan ek protokol gereği alınan ön ödeme çeklerinden son iki çek karşılıksız çıktığını, tüm ikili görüşmelere rağmen bu çeklerin ödemeleri yapılmadığını, davalı ... Tur'dan dava konusu 25/09/2018 vadeli çekin davacıya iadesinin istendiğini, çeklerin iade edilmediğini, davacının yetkilisi olduğu otellerin davalı ...

Tur'dan yaklaşık 3.000.000 TL alacağı bulunduğunu, davacı asilin ve ortağı olduğu davacı şirketlerin davalı şirketlere kontenjan sözleşmesinden kaynaklı borcunun olmadığını, davalı ... Turizm ve ...

Turizm'le davacılardan başkaca bir ticari ilişkilerinin bulunmadığını, verilen çeklerin teminat amaçlı verildiğinin açık olduğunu, şekil şartları bakımından tam ve geçerli olan ve fakat bedelsiz kalan söz konusu çekin davalı taraflarca bankaya ibrazı ve davalı taraflarca veya karşı taraflarla anlaşmalı üçüncü kişilerce takibe konması konusunda haklı endişelerinin bulunduğunu belirterek, müvekkillerinin, davalılara dava konusu ...

Antalya Şubesi'ne ait ... keşide tarihli ... seri nolu 1.000.000,00 TL bedelli çekten dolayı borcunun bulunmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

DAVALILARIN SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davalılar vekili, öncelikle dava dilekçesinin HMK'nın 119. maddesine aykırı olarak hazırlandığını, dava dilekçesinde bulunması gereken hususların 6100 sayılı HMK’da tahdidi olarak düzenlendiğini, tespit edilen usuli eksiklik olan adres bilgileri ile mahkemece tespit edilecek diğer usuli eksikliklerin tamamlatılması için davacılara kesin süre verilmesini, tamamlanmaması halinde davanın açılmamış sayılmasına karar verilmesini talep ettiklerini, davaya konu çekin davacıların, davalı şirket ...

Turizm ve Tic. A.Ş. ile olan ticari ilişkisi uyarınca davacılar tarafından tanzim edildiğini, davalı ... Tur’a teslim edildiğini, ticari ilişkinin ise; davacılar ve davalı ... Turizm ve Tic. A.Ş. arasında tanzim edilen tek yetkili kontenjan sözleşmesine dayandığını, davacılarla davalı ... Turizm ve Tic. A.Ş. arasında yapılan sözleşmeye istinaden ve yapılmış olan ön ödemeden doğan borçlara karşılık davacılar tarafından ...

Tur’a borcun ödenmesi amacıyla davaya konu çekin verildiğini, davacıların davaya konu çekin teminat çeki olduğunu iddia ettiklerini, çekin teminat çeki olmadığını, borca karşılık verilmiş olan çek olduğunu, davaya konu çekin tahsil edilmiş olmasına rağmen, davalı ...

Tur’un halen daha davacılardan alacağının bulunduğunu, davacıların önceki tarihli çeklerin tahsil edilmemiş olduğu gerekçesiyle dava konusu çekin teminat çeki olduğunu iddia ettiğini, buna dair somut ve yasal hiçbir dayanak da sunmadıklarını, davalı şirketlere verilen çeklerin bankaya ibraz edilmemiş olması da davaya konu çekin teminat çeki olduğu anlamına gelmediğini, çekin, teminat çeki olması için üzerinde buna ilişkin ibarenin bulunması ya da dayanak belgede teminata istinaden verildiğinin açıkça belirtilmiş olması şartının arandığını, çekte teminat ibaresinin olmadığını, davacılar tarafından buna dair yazılı bir belgenin sunulmadığını,

davacıların soyut iddialar içeren huzurdaki davasının reddi gerekmekte olduğunu, ... Antalya Şubesi'ne ait ... keşide tarihli ... seri nolu 1.000.000,00 TL bedelli çekin davacı şirket tarafından bankaya ibraz edildiğini, tahsil edildiğini, çekin tutarı dahi davalı şirketin alacağını tam olarak karşılamadığını, davacıların huzurdaki haksız ve kötüniyetli talebinin reddi gerektiğini, davacıların davayı davalı ...

Turizm Yatırım’a yöneltmesine husumet itirazında bulunduklarını, sözleşmenin tarafı yalnızca ... Turizm ve Tic. A.Ş. olduğunu, sözleşmede "... Tur" ibaresinin bulunmasının davalı ... Turizm Yatırım Tic. ve San. A.Ş.'nin kastedildiği anlamına gelmediğini, davacılar ile davalı ... Turizm Yatırım Tic. ve San. A.Ş. arasında herhangi bir ticari ilişkinin bulunmadığını, davanın öncelikle ...

Turizm Yatırım yönünden husumetten reddini talep ettiklerini, dava konusu ile davalı şirketler arasında organik bağ bulunup bulunmadığının bu dava ile ilgisinin bulunmadığını, davacıların çeki davalı ... Tur’un borcuna karşılık olarak verdiklerini, organik bağın tartışmasının yerinin de bulunmadığını belirterek, öncelikle davanın ...

Turizm Yatırım yönünden husumetten reddine, davanın usulden reddine ve herhalde haksız ve hukuka aykırı davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonunda;"...dava konusu çekin, taraflar arasında kontenjan sözleşmesine dayalı olarak avans çeki olarak verildiği, ticari ilişkinin grup şirket olan ve aralarında bağ bulunan yetkililerinin karı koca oldukları davalı şirketlerle birlikte yürütüldüğü, ticari ilişki sonunda her iki davalı şirketin kayıtları birleştirildiğinde, davacıların borçlu olmayıp, halen alacaklı konumunda oldukları, dava konusu çekin bedelsiz olduğu, çek nedeniyle herhangi bir borç bulunmadığının anlaşıldığı" gerekçesiyle davanın kabulü ile; davacıların ... Antalya Şubesi'ne ait 25/09/2018 tarihli ... nolu 1.000.000,00 TL bedelli çekten dolayı davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN 14/07/2021 TARİHLİ HÜKMÜN TAMAMLANMASI KARARININ ÖZETİ

İlk derece mahkemesince;"...davacılar vekilinin talebinin bulunmasına ve dava kendiliğinden ödeme ile istirdat davasına dönüştüğü halde mahkememizce bu hususta bir karar verilmediği anlaşılmış olmakla, talebin kabulüne mahkememizin 18/06/2021 tarih ve ... Esas, ... Karar sayılı kararının "Davacı tarafça çek bedeli yargılama sırasında ödenmiş olup, dava istirdada dönüşmüş olmakla; 1.000.000,00 TL'nin ödeme tarihi olan 26/09/2018 tarihinden itibaren ticari avans faizi ile birlikte davalılardan müştereken müteselsilen alınarak davacılara verilmesine" şeklinde tamamlanmasına, tamamlama kararının asıl kararın hüküm fıkrasının altına ilavesine" karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Karara ve 14/07/2021 tarihli hükmün tamamlanması kararına karşı, davalılar vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

Davalılar vekili istinaf dilekçesinde özetle; davaya konu çekin, kontenjan sözleşmesi gereğince ... Otelcilik...A.Ş.'nin borcuna karşılık müvekkili şirket ... Turizm...A.Ş.'ye verildiğini, davacı defterlerinin incelendiği bilirkişi raporunda da müvekkilinin ...

Otelcilik'ten alacaklı olduğunun anlaşıldığını, müvekkili şirket defterlerinin incelenmesi ile iddialarının haklılığının ortaya çıkacağını, çekin teminat çeki değil borca karşılık verilmiş olan çek olduğunu, müvekkili şirketlere verilen çeklerin bankaya ibraz edilmemiş olmasının, işbu davaya konu çekin teminat çeki olduğu anlamına gelmeyeceğini, çekin teminat çeki olması için üzerinde buna ilişkin ibarenin bulunmasının ya da dayanak belgede teminata istinaden verildiğinin açıkça belirtilmiş olmasının gerektiğini, çekte teminat ibaresinin olmadığını ve davacılar tarafından buna dair yazılı bir belgenin sunulmadığını, davacıların,

işbu davayı müvekkili ... Turizm'e yöneltmesine husumet itirazında bulunmalarına rağmen bu hususun dikkate alınmadığını, sözleşmenin tarafının yalnızca ... Turizm olduğunu ve sözleşmede "... Tur" ibaresinin bulunmasının, müvekkili ...

Turizm'in kastedildiği anlamına gelmediğini, müvekkili şirketlerin ayrı tüzel kişiliklere sahip olduğunu, yetkililerinin farklı kişiler olduğunu, müvekkilinin sözleşmeye güvence verdiğine dair hiçbir beyanın, şirket yetkilisine ait hiçbir imzanın veya farklı bir garantinin bulunmadığını, şirket adreslerinin belirtildiği gibi birbirinin aynı olmadığını, davacılar ile müvekkili ... Turizm arasında herhangi bir ticari ilişkinin olmadığını, müvekkili ...

Turizm'in işbu dava ve çek ile ilgisi bulunmadığından, davanın öncelikle müvekkili ...

Turizm yönünden husumetten reddi gerektiğini, davacının istirdat yönünde bir talebi var ise ödemenin hangi davacı tarafından ve hangi davalıya yapıldığı hususlarının aydınlatılması ile bu hususların belgelendirilerek, usulüne uygun olarak talepte bulunulması halinde sonucuna göre değerlendirme yapılması gerektiğini, davacı tarafın yargılama sürecinde istirdat talebini usulüne uygun olarak ve dayanaklarıyla birlikte sunmadığını, müvekkillerinden müştereken ve müteselsilen istirdadı yönünde hüküm kurulmasının mümkün olmadığını,

salt davacı tarafın defterleri nazara alınarak ve eksik incelemeye dayalı olarak kurulan hükmün hatalı olduğunu beyan ederek, ilk derece mahkemesi kararının ve 14/07/2021 tarihli hükmün tamamlanması kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ve GEREKÇE:

Dava, menfi tespit ve istirdat istemine ilişkindir.

Dairemizce istinaf incelemesi, 6100 sayılı HMK'nın 355. madde hükmü uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırı hususların olup olmadığı gözetilerek yapılmıştır.

Davacı yanca dava konusu çekin teminat olarak kontenjan sözleşmesi kapsamında davalılara verildiği, kontenjan sözleşmesi kapsamında kendi edimlerini yerine getirdiklerini ve dava konusu çekin bedelsiz kaldığını iddia edilmiş, davalılar tarafından ise dava konusu çekin borç ödemesi yapılmak üzere verildiği savunulmuştur.

Çek bir ödeme aracı olup, kural olarak mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilir. Davacı yanca dava konusu çekin avans çeki olduğu iddia edilmiş olup, ispat yükü üzerinde olan davacı tarafından avans çeki iddiasının usulüne uygun delillerle ispat edilmesi gerekmektedir.

TMK'nın 6. maddesi gereğince; "Kural olarak, herkes iddiasını ispat etmekle yükümlüdür." hükmü getirilmiştir. Dosya kapsamına sunulan delillerle çekin teminat nedeniyle verildiği olgusu ispat edilememiştir. Ancak dava dilekçesi incelendiğinde, davacının aynı zamanda yemin deliline de dayandığı anlaşılmaktadır.

Bir vakıayı ispat yükü kendisine düşen taraf o vakıayı başka delillerle ispat edemezse diğer tarafa yemin teklif eder. Yemin teklifini ispat yükü kendisine düşen taraf yapar. Yemin teklifine dayanan taraf bunu dava dilekçesinde veya cevap dilekçesinde açıkça belirtmesi gerekir. Mahkeme ancak bu halde (dava dilekçesinde veya cevap lahiyasında yemin deliline dayanıldığının bildirilmesi halinde) yemin teklifini hatırlatmakla yükümlüdür. Kendisine yemin teklif edilen taraf, yemin teklifinin kabulünden sonra, usulüne uygun biçimde (HMK m. 233) yemin eder ise, yemin teklif eden tarafın iddia ettiği vakıanın mevcut olmadığı kesin delil ile ispat edilmiş olur. Yemin teklif eden taraf, bundan sonra iddiasını ispat için başkaca delil gösteremez.

Açıklanan bu nedenlerle mahkemece; davacının yemin deliline de dayandığı dikkate alınarak, davacıya karşı tarafa yönelik olarak yemin teklif etme hakkı hatırlatılmadan, yazılı gerekçe ile ispat yükünün tayininde hataya düşülerek davanın kabulüne karar verilmesi doğru görülmemiştir(Aynı yönde içtihat için bakınız: Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2016/4053 Esas - 2016/13892 Karar sayılı ilamı).

Bu durumda, davacının yemin teklif etme hakkının hatırlatılması suretiyle oluşacak sonuca göre karar verilmesi gerekirken, dava dosyasının kapsamı ile mevcut delil durumu ve ileri sürülen istinaf sebepleri birlikte değerlendirildiğinde; mahkemenin hüküm kurmasını sağlayacak olan tüm esaslı delillerin toplanmamış, mahkemece değerlendirilmemiş olması nedeniyle davalılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın 353/1-a-6 maddesi gereğince kaldırılmasına karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.

...