Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2025/1315 K.2026/179

T.C. DİYARBAKIR BAM 11. HUKUK DAİRESİ Esas-Karar No 2025/1315 - 2026/179 T.C.

DİYARBAKIR

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

11. HUKUK DAİRESİ

DOSYA NO : 2025/1315

KARAR NO : 2026/179

TÜRK MİLLETİ ADINA

BÖLGEADLİYEMAHKEMESİ KARARI

İNCELENEN KARARIN

MAHKEMESİ : DİYARBAKIR ASLİYE TİCARET MAHKEMESİ

DAVANIN KONUSU

İpoteğin Kaldırılması

BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ

KARAR TARİHİ : 13/02/2026

KARAR YAZIM TARİHİ : 13/02/2026

Taraflar arasında görülen davada İlk Derece Mahkemesince verilen kararın istinaf incelemesi davacı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçelerinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için düzenlenen rapor ile istinaf sebepleri dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları, tüm belgeler okunup incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; müvekkili adına kayıtlı ........... parsel numaralı ana taşınmaz üzerinde kain....... numaralı mesken nitelikli taşınmaz üzerinde davalı şirket lehine....... yevmiye ve 150.000 TL limitli ipotek bulunduğunu, söz konusu taşınmaz üzerindeki ipoteğin davalı tarafından herhangi bir alacağı bulunmamasına rağmen kaldırılmadığını iddia ederek ....... parsel numaralı ana taşınmaz üzerinde kain ........ numaralı mesken nitelikli taşınmazda bulunan ipoteğin kaldırılmasını talep etmiştir.

Davalı vekili; dava dışı .......Petrol ile müvekkil şirket arasında bayilik sözleşmesi, ariyet sözleşmesi ve sair sözleşmeler akdedildiğini, ..........Petrolün müvekkili şirketin bayiliğini yürüttüğünü, bu kapsamda dava konusu taşınmaz kaydına dava dışı ......... Petrol'ün müvekkil şirkete karşı doğmuş ve doğacak borçlarının teminatını teşkil etmek üzere .........yevmiye ve 150.000,00 TL bedelli ipotek tesis edildiğini, bu bağlamda taşınmaz maliki ........

Petrol'ün borçlarından ipotek limiti ile sorumlu olan kişi olduğunu, dava konusu ipoteğin fek edilebilmesi için taraflar arasındaki ticari ilişkinin ve alacak-borç ilişkisinin sonlanması halinde ipoteğin fekkinin müvekkil şirkete bildirilerek talep edilmesi gerektiğini, ne davacı ne dava dışı .......Petrol tarafından bugüne kadar bu doğrultuda herhangi bir ihtar ve talepte bulunulmadığını savunarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; ipoteğin kapsamında bulunan teminata dair dava dışı ........

Petrol şirketinin davalı şirkete dava tarihi itibariyle herhangi bir borcunun bulunmadığı ancak davacı veya dava dışı şirket tarafından ilgili ipoteğin fekki talepli herhangi bir ihtarın davalı şirkete yapıldığına ilişkin bilgi ve belgenin dosya kapsamında sunulmadığı, davalı şirketin dava konusu davacıya ait taşınmaz üzerinde tesis edilen ipoteği davadan önce terkin ettirmemiş olmasında haksız olduğunun ispatlanamadığı, yargılaması sırasında dava konusu taşınmaz kaydındaki ipoteğin terkin edildiği, bu itibarla davanın konusuz kaldığı,

dava konusuz kaldığından esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmiş, davalı şirketin davanın açılmasına sebebiyet vermediği gerekçesiyle davalı lehine vekalet ücreti takdir edilmiş ve davacı tarafından yapılan yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakılmasına karar verilmiştir.

Karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili; huzurdaki davanın açılmasından sonra davalı şirket tarafından müvekkili adına kayıtlı dava konusu taşınmaz üzerindeki ipoteğin fek edilerek dava konusuz bırakıldığını, HMK'nın Madde 331/1. Maddesi gereğince dava tarihi itibariyle haklılık durumu açık olan müvekkili lehine yargılama giderlerine hükmedilerek davalı aleyhine yargılama giderleri ve vekalet ücretine karar verilmesi gerekirken müvekkili aleyhine yargılama giderlerine hükmedilmiş olmasının hukuka aykırı olduğunu, ayrıca müvekkili aleyhine tarifede yazan tutardan daha fazla vekalet ücretine hükmedildiğini ileri sürerek kararın kaldırılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca istinaf dilekçesinde belirtilen sebepler ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesinde;

Dava, ipoteğin kaldırılması istemine ilişkindir.

Dosya kapsamından; dava dışı .... Ltd. Şti. ile davalı şirket arasında 16/10/2003 tarihli ve 10 yılı süreli bayilik sözleşmesi gereğince doğmuş ve doğacak borçlarının teminatını teşkil etmek üzere davacıya ait .... bağımsız bölüm numaralı taşınmaz üzerine .... yevmiye ve 150.000,00 TL (150.000.000.000,00 ETL) bedelli ipotek tesis edildiği, dava dışı ......... Ltd.

Şti. ile davalı şirket arasındaki sözleşmenin 16/10/2013 tarihinde sona erdiği ve bu tarih itibariyle dava dışı ...... Ltd.

Şti.'nin borcunun bulunmadığının tarafların kabulünde olduğu, davalı şirket tarafından ipoteğin dava açıldıktan sonra ön inceleme duruşmasından önce kaldırıldığı, ilk derece mahkemesi tarafından konusuz kalan dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verildiği, yargılama giderlerinin davacı üzerinde bırakıldığı ve davalı lehine vekalet ücretine hükmedildiği anlaşılmıştır.

Uyuşmazlık; davanın açılmasından sonra ipoteğin kaldırılması nedeniyle davanın konusuz kalmasından bahisle karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilen eldeki davada, yargılama giderlerinden sorumluluğun davanın taraflarından hangisine ait olduğu noktasında toplanmaktadır.

Dava açıldıktan sonra ortaya çıkan bir olgu nedeniyle artık dava konusu edilen talep hakkında olumlu ya da olumsuz bir karar verilmesine gerek ya da neden kalmıyorsa, burada davanın konusuz kalmasından söz edilebilir. Davanın konusuz kalması sebebiyle davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek bulunmayan hâllerde 6100 sayılı Kanun'un "Esastan sonuçlanmayan davada yargılama gideri” başlıklı 331. maddesinin birinci fıkrasında hâkim davanın açıldığı tarihteki tarafların haklılık durumuna göre yargılama giderlerine hükmeder. Davanın konusuz kalması hâlinde davalının yargılama giderinden sorumlu tutulmaması için yeterli ve zorunlu tek şart davanın açılmasına sebebiyet verilmemesidir.

4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun "ipoteğin terkinini isteme hakkı" başlıklı 883'üncü maddesi;“Alacak sona erince ipotekli taşınmazın maliki, alacaklıdan ipoteği terkin ettirmesini isteyebilir. İpotek süreli olarak kurulmuşsa, sürenin bitiminden itibaren otuz gün içinde ipotekli taşınmaz üzerinde 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 150/c maddesinde belirtilen şerhin konulmaması hâlinde ipotek, malikin talebiyle tapu müdürlüğünce terkin edilir.” şeklinde düzenlenmiştir.

İpoteğin dayanağı borcun sona ermesi halinde taşınmaz malikinin ya da lehine ipotek verilenin borçlunun talebi olmaksınızın ipotek alacaklısı tarafından ipoteğin kaldırılması gerekmektedir. İpotek alacaklısı kendisine başvuruda bulunulmadığı veya ipoteğin kaldırılması masraflarının ödenmesi gerektiğini ileri sürerek bu yükümlülükten kaçınamaz.(bkz Yargıtay 3. Hukuk Dairesinin 10/04/2023 tarih ve 2022/7968 E. 2023/1015 K. sayılı, 11/04/2023 tarih ve 2022/4524 E. 2023/1083 K. sayılı, 12/06/2024 tarih ve 2023/3969 E. 2024/1987 K. sayılı kararı)

Somut olayda; davalı şirket lehine sözleşmeye bağlı olarak kurulan ipoteğin bayilik sözleşmenin sona ermesi halinde davacının ya da dava dışı .... Ltd. Şti.'nin başvurusu olmadan ipoteği kaldırması gerektiği, davalının kendisinden talepte bulunulmadığı ve masrafların taşınmaz maliki tarafından karşılanması gerektiğinden bahisle ipoteğin kaldırılmasından kaçınmasının hukuka aykırı olduğu, bu nedenle davalı şirketin davaya sebebiyet verdiği ve davacı tarafın dava tarihinde davayı açmakta haklı olduğu anlaşılmakla davacı lehine vekalet ücretine hükmedilmesi ve yargılama giderlerinden davalının sorumlu tutulması gerekirken yanılgılı değerlendirme ve hatalı gerekçe ile yargılama giderleri ve vekalet ücretininden davacının sorumlu tutulması isabetli olmamıştır.

Yukarı açıklanan nedenlerle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, 6100 sayılı HMK'nın m. 353(1)-b-2 hükmü uyarınca mahkemece verilen kararın kaldırılarak davanın yukarıdaki gerekçe ile yargılama giderinden ve vekalet ücretinden davalının sorumlu tutulmasına dair aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir.