Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesi E.2025/462 K.2025/754

Diyarbakır 4. Asliye Hukuk Mahkemesi ve Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından ayrı ayrı görevsizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için Dairemize gönderilen dosya incelendi;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

Dava, kaçak elektrik tüketiminden kaynaklanan menfi tespit istemine ilişkindir. Diyarbakır 4. Asliye Hukuk Mahkemesi; " 16 adet daire hakkında tahakkuk edilen kaçak tespit tutanaklarına ilişkin olarak eldeki menfi tespit davasının açıldığı, Vergi Dairesi Başkanlığına yazılan müzekkereye verilen cevapta davacı ...'nın LTD Şirket ortağı olup bilanço usulüne tabi olduğunun bildirildiğinden davacı ...'nın tacir olduğu ve davasının ticari dava olduğu" gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir.

Diyarbakır Asliye Ticaret Mahkemesi "Her ne kadar Diyarbakır 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin ....Karar sayılı kararında davacının şirket ortağı olduğu, bilanço usulüne tabi defter tuttuğundan bahisle dosya mahkemelerine gönderilmiş ise de; gelir idaresi yazı cevabında davacının bilanço usulüne göre defter tuttuğuna dair bir ibarenin yer almadığı, gayrimenkul sermaye iradı esası usulünde vergilendirildiğinin belirtildiği, ayrıca bir kişinin şirket ortağı veya yetkilisi olmasının tek başına tacir olmasını gerektirmeyeceği (bakınız aynı doğrultuda karar için.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 30/09/2015 tarih 2015/944 Esas, 2015/11623 Kararı ve 27/03/2013 tarih 2013/1369 Esas, 2013/5358 Karar sayılı emsal kararları), hakkında kaçak elektrik tahakkuk işlemi yapılan davacının, bu şirketi işleten gerçek kişi tacir olmayıp, şirket ortağı ve temsilcisi konumunda olduğu, şirketin davacı tarafından kendi adına işletildiği hususunda dosya kapsamında bir bilgi ve belge bulunmadığı kaldı ki dava dilekçesi incelendiğinde davacının şirket ortağı olduğu şirket ile ilgili bir faaliyetle ilgili bir işlemin yapılmadığı,

davacı asılın kendisine ait bağımsız bölüm niteliğindeki taşınmazlara kesilen kaçak tahakkuk faturası olduğunun anlaşıldığı" gerekçesiyle karşı görevsizlik kararı vermiştir.

6102 sayılı TTK md. 4 hükmünde, bir davanın ticarî dava niteliğinde olup olmadığının tespiti bakımından üç ayrı kıstas kabul edilmiştir:

(i) Bunlardan ilki, tarafların sıfatına ve işin ticarî işletme ile ilgili olup olmadığına bakılmaksızın ve başka hiçbir şart aranmaksızın TTK veya diğer kanunlarda ticarî sayılan davalardır (mutlak ticarî davalar). Mutlak ticarî davalar herhangi bir unsurun, bağlama noktasının veya sebebin davanın ticarî niteliğini değiştirmediği, mahkemenin kanaatinin rol oynamadığı davalardan olup; TTK md. 4(1) hükmünde (a) ilâ (f) bentlerinde sayılmıştır.

(ii) İkincisi ise, yalnızca bir ticarî işletmeyle ilgili olmasına rağmen ticarî nitelikte kabul edilen davalardır. TTK md. 4(1)-son cümle hükmü uyarınca ikinci grup ticarî davalar, yalnızca bir tarafın ticarî işletmesini ilgilendiren havale, vedia (saklama) sözleşmesi ile fikir ve sanat eserlerine ilişkin haklardan doğan davalardır. Bu nevi davaların ticarî nitelikte sayılması için yalnızca bir tarafın ticarî işletmesiyle ilgili olması TTK’da gerekli ve yeterli görülmüştür.

(iii) Üçüncü grup ise, nispî ticarî davalar olup, TTK md. 4(1) hükmü uyarınca her iki tarafın ticarî işletmesiyle ilgili hususlardan doğan ve iki tarafı da tacir olan hukuk davaları ticarî dava sayılır. Bu hükme göre bir davanın ticarî dava sayılabilmesi için, hem iki tarafın ticarî işletmesini ilgilendirmesi, hem de iki tarafın tacir olması gereklidir.

Bu şartlar birlikte bulunmadıkça, uyuşmazlık konusunun ticarî iş niteliğinde olması veya ticarî iş karinesi sebebiyle diğer taraf için de ticarî sayılması davanın ticarî dava olması için yeterli değildir. TTK md. 19/2 hükmü uyarınca, taraflardan biri için ticarî iş niteliğindeki bir sözleşmenin diğer taraf için de ticarî sayılması, davanın niteliğini ticarî hale getirmeyecektir.

Zira TTK, kanun gereği ticarî dava sayılan davalar haricinde, ticarî davayı “ticarî iş” esasına göre değil, “ticarî işletme” esasına göre belirlemiştir. Hâl böyle olunca, işin ticarî nitelikte olması tek başına davayı ticarî dava haline getirmez.

Dava konusu uyuşmazlık, 6102 sayılı TTK’nın 4. maddesinde tahdidi olarak sayılan mutlak ticari davalardan değildir. Dolayısıyla, bu türden uyuşmazlığın ticari dava sayılabilmesi ve ticaret mahkemesinde görülebilmesi için tarafların her ikisinin de tacir ve dava konusunun tarafların ticari işletmeleriyle ilgili olması gerekir.

Davalı taraf tüzel kişi tacir ise de, davacının tacir olup olmadığının tespit edilmesi gerekmekte olup; dosya kapsamından davacının şirket ortağı olduğu tespit edilmiş ise de; bir kişinin şirket ortağı veya yetkilisi olmasının tek başına tacir olmasını gerektirmeyeceği, (Yargıtay 19. Hukuk Dairesinin 30/09/2015 tarih 2015/944 Esas, 2015/11623 Kararı ve 27/03/2013 tarih 2013/1369 Esas, 2013/5358 Karar sayılı emsal kararları), gelir idaresi yazı cevabında davacının bilanço usulüne göre defter tuttuğuna dair bir ibarenin yer almadığı,

gayrimenkul sermaye iradı esası usulünde vergilendirildiğinin belirtildiği dikkate alındığında davacının tacir sıfatına haiz olmadığı anlaşılmaktadır.

Açıklanan nedenlerle davacının tacir sıfatı bulunmadığından uyuşmazlığın Asliye Hukuk Mahkemesince görülerek sonuçlandırılması gereklidir. Bu sebeple, Diyarbakır 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin yargı yeri olarak belirlenmesine karar vermek gerekmiştir.