Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2022/2657 K.2024/2089

Taraflar arasında görülen davada Mahkemece verilen kararın istinaf incelemesi davacılar vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için düzenlenen rapor ile istinaf sebepleri dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar ve tüm belgeler okunup incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacılar vekili; müvekkiline ait olup dava dilekçesinde ada ve parsel numaraları bildirilen taşınmazların davalı sigorta şirketince TARSİM Devlet destekli bitkisel ürün sigorta poliçesi kapsamında "köy bazlı kuraklık verim sigortası" poliçeleri ile sigortalandığını, müvekkillerinin, sigortalı tarlalara ektiği ürünlerden kuraklık nedeniyle yeterli düzeyde verim alamadığını, bunun üzerine ilgili sigorta şirketine ve davalı kuruma başvuruda bulunulduğunu, dava konusu parseller için ödeme yapılmış ise de, yapılan bu ödemelerin yetersiz bulunması üzerine davalı şirkete karşı arabuluculuk başvurusunda bulunulduğunu,

ancak yapılan arabuluculuk başvurusunun anlaşmazlık ile sonuçlanması nedeniyle eldeki davanın açıldığını, davalı şirket tarafından zarar hesabının hatalı ve eksik olarak yapıldığını, davda ticaret mahkemesinin görevli olduğunu, davalı tarafın pasif husumet ehliyeti bulunduğunu, usul ekonomisi gereği davacılar yönünden davanın birlikte açıldığını beyan ederek.

6100 sayılı HMK m. 107 hükmü uyarınca belirsiz alacak davasına ilişkin hükümler kapsamında ve fazlaya dair haklar saklı kalmak üzere, davacı .... yönünden 30,00 TL'nin, davacı ....yönünden 120,00 TL'nin poliçede hasat tarihi olarak belirtilen 28/07/2021 tarihinden itibaren işleyecek ticari avans faizi ile davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili, Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortasında, köy ortalama veriminin ürün bazında TÜİK tarafından ilan edilen son 7 yıldaki en yüksek 5 yılın ortalaması baz alınarak hesaplanan verimi ifade ettiğini, köy eşik verim değerinin ise, köyün ortalama veriminin yüzde 70’i esas alınarak belirlenen verimi ifade ettiğini, Devlet Destekli Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası Genel Şartları B.3. maddesi uyarınca verim tespitlerinin TARSİM tarafından belirlenen referans parsellerde gerçekleştirildiğini, tazminat hesabında referans parsellerde TARSİM eksperinin belirlediği verimin esas alınması gerektiğini,

bu sigorta türünde ilgili yıl için köyün gerçekleşen verim ortalamasının, köyün eşik verim değerinin altında kalması durumunda köyde bulunan tüm sigortalı üreticilerin tazminata hak kazandığını ve parsele özgü verim kayıplarının dikkate alınmadığını, Devlet Destekli Kuraklık Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası Tarife ve Talimatlarının 4. maddesine göre, tazminat tutarının, köyün gerçekleşen verim ortalaması ile köyün eşik verim değeri arasındaki farkın, poliçede belirtilen ekili alanın ve ürün birim fiyatının çarpılmasıyla bulunduğunu, buğday, arpa, çavdar, yulaf,

tritikale ve bu ürünlerin sertifikalı tohumluklarının sap unsurunu teminat kapsamına alan üreticiler için sap tazminat tutarının, Tablo 1’deki oranlar uygulanarak belirlendiğini, davacılar adına düzenlenen poliçelere konu köylerde gerçekleşen verim değerinin, eşik verim değerinden düşük olduğunun tespit edildiğini ve Devlet Destekli Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası Tarife ve talimatlarının 4. maddesi kapsamında hesaplanan sigorta tazminatının davacılara ödendiğini, müvekkilinin sigorta poliçelerinden kaynaklanan sorumluluğun tamamını yerine getirdiğini beyan ederek davanın reddini savunmuştur.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

Mahkemece yapılan yargılama neticesinde; uyuşmazlığın Devlet destekli ürün sigortası poliçesine dayalı maddi tazminat talebine ilişkin olduğu, davacılar ile davalı şirket arasında ... ilçesinde kain ve parsel numaraları belirtilen taşınmazlara ilişkin "köy bazlı kuraklık verim sigortası" poliçeleri düzenlendiği, sigorta poliçelerinde köylerin ürünün çeşidine göre ortalama verimlerinin, eşik verim değerlerinin ve tazminat hesabının nasıl yapılacağının yazılı olduğu,

sigortalının ihbarı üzerine davalı yanca görevlendirilen eksperler tarafından düzenlenen raporlarda 2021 yılı hasat dönemine ilişkin ürün çeşidine göre gerçekleşen köy ortalama verim değerlerinin tespit edildiği, davalı tarafından poliçelerde yazılı köy ortalama eşik verim değeri ile eksper tarafından tespit edilen 2021 yılına ilişkin gerçekleşen köy ortalama verim değerleri arasındaki verim kaybının ürün birim fiyatı üzerinden hesaplama yapılarak ödendiğinin görüldüğü, davacı yanca hesaplamanın hatalı olduğu ve gerçekte oluşan zararın karşılanmadığı iddiasıyla eldeki davanın açıldığı,

sigorta poliçelerinin incelenmesinde sigortalanan ürünün verim kaybının poliçede belirtilen köy bazında verim değeri ortalamasına göre hesaplanacağının görüldüğü, sigortalının parsel bazlı verim kaybı taleplerinin dikkate alınmayacağının hüküm altına alındığı, tazminat hesabında referans parsellerde belirlenen verimin esas alınacağı, eksperlerin yaptığı tespitler dışında yapılacak verim tespitlerinin dikkate alınmayacağı ve referans parsellere yönelik işbu hükmün Genel Şartların B.3. maddesinde hükme bağlandığı, sigortalıların ekili arazisinde meydana gelen zararın da poliçede belirtilen esaslara göre hesaplandığı,

ödemenin bu hesaplama üzerinden yapıldığı ve yapılan ödemenin poliçe hükümlerine herhangi bir aykırılık teşkil etmediğinin anlaşıldığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir.

Karara karşı, davacılar vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf kanun yoluna başvuran davacılar vekili; davaya konu poliçelerin zarar sigortaları-mal sigortaları kapsamında olduğunu, 6102 sayılı TTK m. 1459'a göre sigortacının, sigortalının uğradığı zararı tazminle yükümlü olduğunu, aynı kanunun 1460. maddesine göre sigorta değerinin sigorta olunan menfaatin tam değeri olduğunu, müvekkilleri yönünden eksik veya aşkın sigorta hükümleri geçerli olmadığından zararın da tamamıyla karşılanması gerektiğini, eksik karşılanmasının sigortacılık mevzuatının ihlali anlamına geleceğini, zararın tespitinde referans parsel verim değerinin esas alınmasının gerçek zararın tespitini imkansız hale getireceğini,

kabul anlamına gelmemekle birlikte referans parsellerin nasıl belirlendiğinin açık olmadığını, zira müvekkillerine ait parsellerin anılan parsellerden çok daha verimli olmasının oldukça muhtemel olduğunu, eksperler tarafından yapılan tespit dışındaki tespitlerin geçersiz olacağına dair düzenlemenin hukuka aykırı olduğunu, bu yolla oluşan gerçek zarara dair delil tespiti hakkının önüne geçildiğini, taraflardan birinin ispat hakkını imkansız kılan sözleşmelerin geçersiz olduğunu, ayrıca söz konusu maddenin adil yargılanma haklarını da açıkça kısıtladığını,

hükme esas alınan raporun davalı şirket eksperlerince düzenlenen raporun tekrarı olduğunu, bu rapora istinaden karar verilmesinin hatalı olduğunu, mahkemece alanında uzman bağımsız bir bilirkişi görevlendirilmesini talep ettiklerini, ayrıca hesaplama yapılırken ürünlerin o döneme ait güncel piyasa değerlerinin baz alınması gerektiğini beyan ederek kararın kaldırılması ve davanın kabulüne karar verilmesi istemiyle istinaf talebinde bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf sebepleri ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda;

Dava, Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigorta poliçesine dayalı hasar tazmin istemine ilişkindir.

Uyuşmazlık, davacının iddia ettiği zararının sigorta poliçesi kapsamında olup olmadığı, bu kapsamda kalmakta ise tazminat hesabının hangi verilere göre yapılması gerektiği noktalarında toplanmaktadır.

Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden;

(i) Davacı ....'ın;

►.... köyünde bulunan....parsel sayılı taşınmazın 12,000 dekarlık kısmında buğday ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, .... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►.... köyünde bulunan ...ada ... parsel sayılı taşınmazın 105,539 dekarlık kısmında buğday ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, ... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►....köyünde bulunan ... parsel sayılı taşınmazın 16,639 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, .... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

(ii) Davacı ...ın;

►....köyünde bulunan ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 115,000 dekarlık kısmında buğday ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, .... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►...köyünde bulunan ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 4,335 dekarlık kısmında buğday ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı,....numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►....köyünde bulunan ...ada ... parsel sayılı taşınmazın 26,339 dekarlık kısmında mercimek (kırmız) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, ... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►....köyünde bulunan ...ada .... parsel sayılı taşınmazın 27,776 dekarlık kısmında mercimek (kırmız) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, .... numaralı poliçenin 01/11/2020 - 28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►... köyünde bulunan ... ada .... parsel sayılı taşınmazın 4,065 dekarlık kısmında mercimek (kırmız) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, .... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►.... köyünde bulunan .. ada ... parsel sayılı taşınmazın 32,169 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, .... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►.... köyünde bulunan ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 2,765 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı,.... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►.... köyünde bulunan ...ada ... parsel sayılı taşınmazın 3,413 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, ... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►.... köyünde bulunan ... ada . parsel sayılı taşınmazın 169,659 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, ... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►... bulunan .. ada ... parsel sayılı taşınmazın 30,000 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, ... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►.... köyünde bulunan ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 60,000 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, ... numaralı poliçenin 01/11/2020-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

►.... köyünde bulunan ... ada ... parsel sayılı taşınmazın 3,416 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, ...numaralı poliçenin 01/11/2020 - 28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı,

anlaşılmaktadır.

Yargılama sırasında mahkemece alınan 06/04/2022 tarihli bilirkişi raporunda; köy eşik verim değerinin altında kalan kısmın davalı tarafça poliçe kapsamında hesaplanan tazminatın ödendiğinin belirtildiği görülmüştür.

Davacı, 2021 yılında kuraklık olduğundan dolayı poliçeler kapsamında tazminat isteminde bulunmuş, davalı taraf ise 2021 yılında .... gerçekleşen verim ortalamasının ilan edilen köy eşik verim değerinin altında kalan kısmın davacı tarafa ödendiğini, bu nedenle müvekkilinin tazminat sorumluluğunun bulunmadığını savunmuş; Mahkemece köy eşik verim değerinin altında kalan kısmın davalı tarafça poliçe kapsamında ödendiği gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

Taraflar arasında düzenlenen poliçenin ''Tazminat Hesabı'' başlıklı kısmında, tazminat ödemesinde, söz konusu köye ait ilgili yılda Tarım Sigortaları Havuzu tarafından belirlenen gerçekleşen verim ortalaması ile köyün eşik verim değeri arasındaki farkın baz alınacağı, ilgili yıl için köyün gerçekleşen verim ortalamasının, köyün eşik verim değerinin altında kalması durumunda köyde bulunan tüm sigortalı üreticilerin tazminat almaya hak kazanacağı, köyde gerçekleşen verim ortalamasının köyün eşik verim değerine eşit veya üzerinde olması durumunda ise köyde bulunan sigortalı üreticilere herhangi bir tazminat ödemesi yapılmayacağı,

tazminat tutarının, köyün geçekleşen verim ortalaması ile köyün eşik verim değeri arasındaki farkın, poliçede belirtilen ekili alanın ve ürün birim fiyatının çarpılmasıyla bulunacağının hüküm altına alındığı görülmektedir.

Poliçede atıf yapılan Devlet Destekli Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası Genel Şartları'nın B.3. maddesinde; köyün gerçekleşen verim ortalamasının belirlenmesi amacıyla her yıl hasat döneminde Tarım Sigortaları Havuzu tarafından belirlenen referans parsellerde verim tespiti yapılacağı. B.4/1. maddesinde, tazminat hesabında köyün gerçekleşen verim ortalaması ile köyün eşik verim değeri arasındaki farkın baz alınacağı.

B.4/2. maddesinde ise ilgili yıl için köyün gerçekleşen verim ortalamasının, köyün eşik verim değerinin altında kalması durumunda köyde bulunan tüm sigortalı üreticilerin tazminat alamaya hak kazanacağı, köyün gerçekleşen verim ortalamasının, köyün eşik verim değerine eşit veya üzerinde olması durumunda ise köyde bulunan sigortalı üreticilere herhangi bir tazminat ödemesi yapılmayacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.

Yukarıda anılan ilke ve esaslar çerçevesinde somut olayın değerlendirilmesinde; her ne kadar davacılar 2021 yılında meydana gelen kuraklık nedeniyle tazminat isteminde bulunmuş ise de; gerek taraflar arasında imzalanan poliçe hükümleri, gerekse poliçenin atıfta bulunduğu Genel Şartlar tarafları bağlayıcı nitelikte olup poliçe ve Genel Şartlar uyarınca tazminat hesabında esas alınacak olan köyün gerçekleşen verim ortalamasının her yıl hasat döneminde Tarım Sigortaları Havuzu tarafından belirlenen referans parsellerde yapılan tespitler sonucunda belirleneceği anlaşılmaktadır.

Bu durumda, TARSİM verilerine göre .... köyü 2021 yılında kuru tarım şekilde ekimi yapılan buğday ürünü yönünden köyün gerçekleşen verim ortalaması 56 kg olarak belirlenmiş olup poliçede belirlenen ve 231 kg olan köy eşik verim değerinin 175 kg altında kaldığı, ....köyü 2021 yılında kuru tarım şekilde ekimi yapılan mercimek (kırmızı) ürünü yönünden köyün gerçekleşen verim ortalaması 65 kg olarak belirlenmiş olup poliçede belirlenen ve 91 kg olan köy eşik verim değerinin 26 kg altında kaldığı,

.... köyü 2021 yılında kuru tarım şekilde ekimi yapılan mercimek (kırmızı) ürünü yönünden köyün gerçekleşen verim ortalaması 72 kg olarak belirlenmiş olup poliçede belirlenen ve 98 kg olan köy eşik verim değerinin 26 kg altında kaldığı, .... köyü 2021 yılında kuru tarım şekilde ekimi yapılan mercimek(kırmızı) ürünü yönünden köyün gerçekleşen verim ortalaması 76 kg olarak belirlenmiş olup poliçede belirlenen ve 91 kg olan köy eşik verim değerinin 15 kg altında kaldığı,

.... köyü 2021 yılında kuru tarım şekilde ekimi yapılan buğday ürünü yönünden köyün gerçekleşen verim ortalaması 160 kg olarak belirlenmiş olup poliçede belirlenen ve 217 kg olan köy eşik verim değerinin 57 kg altında kaldığı, davalı kurum tarafından köy eşik değeri altında kalan kısımların poliçe kapsamında hesaplanıp ödendiği, davacının dava açılmadan önce zararının karşılandığı, dolayısıyla davacının tazminat talep etme hakkının bulunmadığı anlaşılmakla mahkemece davanın reddine karar verilmesinde herhangi bir isabetsizlik bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle; dosya kapsamı ve ileri sürülen istinaf sebepleri dikkate alındığında mahkemenin vaka ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık olmadığı ve hükümde kamu düzenine aykırılık bulunmadığı, davacılar vekilinin istinaf nedenlerinin yerinde olmadığı anlaşıldığından istinaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'nın 353(1)-b-1 maddesi gereğince esastan reddine karar vermek gerekmiş, aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.