Diyarbakır Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi E.2022/3007 K.2025/1289

Taraflar arasında görülen davada İlk Derece Mahkemesince verilen kararın istinaf incelemesi davacı vekili tarafından istenmiş, 6100 sayılı HMK’nın 353. maddesi gereğince tetkikatın evrak üzerinde yapılmasına karar verildikten ve istinaf dilekçesinin süresi içinde verildiği anlaşılmış olmakla, dava dosyası için düzenlenen rapor ile istinaf sebepleri dinlendikten ve yine dosya içerisindeki dilekçe, layihalar, duruşma tutanakları, tüm belgeler okunup incelendikten sonra, gereği görüşülüp düşünüldü:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili; müvekkiline ait Diyarbakır ili, Bismil ilçesi, Işıklar Köyü, 94 ve 97 numaralı parsellerde bulunan kırmızı mercimek ekim alanlarının ...... numaralı Devlet Destekli Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası poliçeleri ile sigortalandığını, 2021 yılında yaşanan kuraklık nedeniyle hasar oluştuğunu ve arazinin bir bölümünden verim dahi alınamadığını, sigorta şirketine yapılan hasar bildirimi üzerine gelen eksperler tarafından düzenlenen raporda arazide verimin 105,00 kg olduğunun tespiti üzerine sigorta şirketi tarafından ödeme yapılmadığını,

oysa Bismil İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün verilerine göre Işıklar Köyünde ortalama verimin 70,00 kg olduğunun ve bu miktar üzerinden destekleme ödemesi yapılacağının açıklandığını, sonradan yapılan araştırmalarda Bismil ilçesindeki tarım arazilerinde ortalama verimin 50-60 kg olduğunun açıklandığını, sigorta şirketi tarafından gönderilen eksperlerin gerekli araştırma ve incelemeyi yapmadan düzenledikleri raporun hakkaniyete aykırı olduğunu, eksperlerin çıkardığı 105 kg köy eşik ortalaması ile Bismil İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğünün açıklamış olduğu 70 kg arasında %50 fark bulunduğunu,

poliçe kapsamında rizikonun gerçekleştiğini ve zararın giderilmesi gerektiğini ileri sürerek; fazlaya ilişkin hakları saklı kalmak kaydıyla, şimdilik 1.000,00 TL'nin hasat tarihi olan 28/07/2021 tarihinden itibaren işleyecek ticari temerrüt faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı vekili.

Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortasında, köy ortalama veriminin ürün bazında TÜİK tarafından ilan edilen son 7 yıldaki en yüksek 5 yılın ortalaması baz alınarak hesaplanan verimi ifade ettiğini, köy eşik verim değerinin ise köyün ortalama veriminin yüzde 70’i esas alınarak belirlenen verimi ifade ettiğini, Devlet Destekli Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası Genel Şartları B.3. maddesi uyarınca verim tespitlerinin TARSİM tarafından belirlenen referans parsellerde gerçekleştirildiğini, tazminat hesabında referans parsellerde TARSİM eksperinin belirlediği verimin esas alınması gerektiğini,

bu sigorta türünde ilgili yıl için köyün gerçekleşen verim ortalamasının köyün eşik verim değerinin altında kalması durumunda köyde bulunan tüm sigortalı üreticilerin tazminata hak kazandığını ve parsele özgü verim kayıplarının dikkate alınmadığını, davacı adına düzenlenen sigorta poliçesinde köyün ortalama eşik verim değerinin 105 kg olarak yazılı olduğunu, ekim zamanından hasat dönemine kadar referans parsellerde yapılan eksper incelemeleri neticesinde Bismil ilçesi Merkez Işıklar köyünde gerçekleşen verim değerinin 106 kg/da olarak tespit edildiğini,

2021 üretim yılında Işıklar köyü kırmızı mercimek ürününde gerçekleşen verim değerlerinin sigorta poliçesinde belirlenen eşik verim değerinin üzerinde olduğu tespit edildiğinden davacının hasar tazminatı talep edemeyeceğini savunarak davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; somut olayda, davaya konu sigorta poliçelerinde köyün ortalama veriminin 150 (kg/da), eşik verim değerinin ise 105 (kg/da) yazılı olduğu, TARSİM verilerine göre Bismil ilçesi Işıklar köyü kırmızı mercimek üretiminde 2021 yılında gerçekleşen ortalama verimin 106 (kg/da) olduğu ve bu değerin köyün eşik verim değerinin üzerinde olduğu, tarafları bağlayıcı nitelikte olan sigorta poliçeleri ve genel şartlar uyarınca davacının tazminat talep etme hakkı bulunmadığı gerekçesiyle; davanın reddine karar verilmiştir. Karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

İstinaf kanun yoluna başvuran davacı vekili.

İlk Derece Mahkemesince verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, müvekkili ........'ın Bismil’deki tarım arazilerinde ektiği kırmızı mercimeği TARSİM kapsamında köy bazlı kuraklık verim sigortası ile sigortalattığını, primlerini ödeyerek tüm yükümlülüklerini yerine getirdiğini, ancak 2021 yılında bölgede yaşanan ciddi kuraklık nedeniyle ürünlerinden verim alamamış olmasına rağmen sigorta şirketi eksperlerinin gerçek dışı şekilde dekara 105 kg verim alındığını ileri sürerek ödeme yapmadığını, oysa Bismil İlçe Tarım Müdürlüğü verilerine göre aynı köyde ortalama verimin 70 kg olduğunu,

hatta kuraklık yılı olması nedeniyle çiftçilerin büyük bir kısmının 50-60 kg verim alabildiğini, müvekkilinin tarlasındaki bitkilerin kısa ve zayıf olduğunun ve kuraklıktan etkilendiğinin eksper raporlarında da belirtilmesine rağmen, İlk Derece Mahkemesince bilirkişi incelemesi dahi yaptırılmadan davanın reddedildiğini, eksik araştırmaya dayalı bu kararın hem usule hem maddi olaya açıkça aykırı olduğunu, sigorta ekspertizi tarafından hazırlanan raporların gerçek durumu yansıtmadığını, verim tespitinin hayatın olağan akışına aykırı olduğunu, müvekkilin gerçek zararının çok daha yüksek olduğunun dosya kapsamından anlaşıldığını,

müvekkilinin kuraklık nedeniyle uğradığı zararın TARSİM tarafından tazmin edilmesi ve eksik hususların giderilmesi için dosyanın yeniden bilirkişi incelemesi yapılmak üzere İlk Derece Mahkemesince iadesine karar verilmesi gerektiğini ileri sürerek istinaf talebinde bulunmuştur.

DELİLLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ, HUKUKİ SEBEPLER VE GEREKÇE

6100 sayılı HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf sebepleri ve kamu düzeni ile sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda;

Dava, Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigorta poliçesine dayalı hasar tazmin istemine ilişkindir.

Uyuşmazlık, davacının iddia ettiği zararının sigorta poliçesi kapsamında olup olmadığı, bu kapsamda kalmakta ise tazminat hesabının hangi verilere göre yapılması gerektiği noktalarında toplanmaktadır.

Dosyadaki bilgi ve belgelerin incelenmesinden; davacı ...'ın, ..... bulunan .......parsel sayılı taşınmazının 150.174 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, 16336351 numaralı poliçenin 22/03/2021-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı; ........ bulunan ... parsel sayılı taşınmazının 130.000 dekarlık kısmında mercimek (kırmızı) ekimi yaptığı, bu ürünlerin davalı tarafından Devlet destekli köy bazlı kuraklık verim sigortası kapsamında sigortalandığı, ......numaralı poliçenin 21/03/2021-28/07/2021 tarih aralığını kapsadığı anlaşılmaktadır.

Somut olayda; davacı, 2021 yılında kuraklık olduğundan dolayı poliçeler kapsamında tazminat isteminde bulunmuş, davalı taraf ise 2021 yılında Bismil ilçesi Işıklar köyünde kırmızı mercimek ürününde gerçekleşen verim değerlerinin eşik verim değerinden yüksek olduğu tespit edildiğinden hasar tazminatı tahakkuk etmediğini ileri sürmüş, İlk Derece Mahkemesince, davaya konu sigorta poliçelerinde köyün ortalama veriminin 150 (kg/da), eşik verim değerinin ise 105 (kg/da) yazılı olduğu, TARSİM verilerine göre Bismil İlçesi Işıklar Köyü Kırmızı Mercimek üretiminde 2021 yılında gerçekleşen ortalama verimin 106 (kg/da) olduğu ve bu değerin köyün eşik verim değerinin üzerinde olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulmuştur.

Taraflar arasında düzenlenen sigorta poliçeleri ile TARSİM'in, kuru tarım alanlarında üretimi yapılan kırmızı mercimek ürününde poliçe kapsamında teminat altına alınan risklerin, köy genelinde doğrudan neden olacağı verim kaybını, poliçede belirtilen köy bazında verim değerlerinin ortalaması esas alınarak teminat altına aldığı ve sigortalının parsel bazlı verim kaybı taleplerinin dikkate alınmayacağı, ayrıca sigortaya konu ürünün poliçede yazılı teminatlar ve poliçeye ekli matbu Devlet Destekli Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası Genel Şartları ile Tarife ve Talimatlar dahilinde sigorta edildiğinin hüküm altına alındığı yazılıdır.

Taraflar arasında düzenlenen poliçelerin ''Tazminat Hesabı'' başlıklı kısmında, tazminat ödemesinde, söz konusu köye ait ilgili yılda Tarım Sigortaları Havuzu tarafından belirlenen gerçekleşen verim ortalaması ile köyün eşik verim değeri arasındaki farkın baz alınacağı, ilgili yıl için köyün gerçekleşen verim ortalamasının, köyün eşik verim değerinin altında kalması durumunda köyde bulunan tüm sigortalı üreticilerin tazminat almaya hak kazanacağı, köyde gerçekleşen verim ortalamasının köyün eşik verim değerine eşit veya üzerinde olması durumunda ise köyde bulunan sigortalı üreticilere herhangi bir tazminat ödemesi yapılmayacağı,

tazminat tutarının, köyün geçekleşen verim ortalaması ile köyün eşik verim değeri arasındaki farkın, poliçede belirtilen ekili alanın ve ürün birim fiyatının çarpılmasıyla bulunacağının hüküm altına alındığı görülmektedir.

Poliçede atıf yapılan 2021 yılı Devlet Destekli Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası Genel Şartları'nın B.3. maddesinde; köyün gerçekleşen verim ortalamasının belirlenmesi amacıyla her yıl hasat döneminde Tarım Sigortaları Havuzu tarafından belirlenen referans parsellerde verim tespiti yapılacağı. B.4.1. maddesinde, tazminat hesabında köyün gerçekleşen verim ortalaması ile köyün eşik verim değeri arasındaki farkın baz alınacağı.

B.4/2. maddesinde ise ilgili yıl için köyün gerçekleşen verim ortalamasının, köyün eşik verim değerinin altında kalması durumunda köyde bulunan tüm sigortalı üreticilerin tazminat alamaya hak kazanacağı, köyün gerçekleşen verim ortalamasının, köyün eşik verim değerine eşit veya üzerinde olması durumunda ise köyde bulunan sigortalı üreticilere herhangi bir tazminat ödemesi yapılmayacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.

1-) 6102 sayılı TTK'nın 1408/1. maddesinde. "Sigorta sözleşmesinin yapılması anında, sigortalanan menfaat mevcut değilse, sigorta sözleşmesi geçersizdir. Sözleşmenin yapıldığı anda varolan menfaat, sözleşmenin süresi içinde ortadan kalkarsa, sözleşme o anda geçersiz olur." hükmü düzenlenmiştir. Sigorta sözleşmesinin en önemli unsurlarından biri menfaattir.

Günümüzde modern sigorta hukukunda baskın olan görüş, zarar sigortalarında sigorta konusu “mal” yani eşya olmayıp, eşya üzerindeki menfaattir. Bu menfaatin sigorta edilebilmesi için ayrıca para ile ifade edilen ekonomik bir değerinin olması gerekir.

Bir kimsenin sigortalı mal üzerinde gerçekten bir menfaatinin bulunmaması halinde ise o malı fiilen sigorta ettirmiş olsa dahi, riziko halinde o şeyin hasarlanmasından dolayı tazminat talep etmesi mümkün değildir (Bu yönde bkz. Yargıtay 17. HD'nin 2016/17379 E., 2019/9538 K., 2009/2470 E., 2009/6249 K., ile Yargıtay 11. HD'nin 2007/7216 E., 2008/9122 K. sayılı kararları).

Öte yandan, taraflar arasındaki poliçelerin atıf yaptığı ve hasar tarihinde yürürlükte bulunan 2021 yılı Devlet Destekli Köy Bazlı Kuraklık Verim Sigortası Genel Şartlarının C.2.1. hükmünde "Tarım Sigortaları Havuzu bu sigortayı, sigorta ettirenin/sigortalının ön bilgi formunda ve eklerinde yazılı beyanı ile sigortalının ÇKS bilgilerine dayanarak yapar." hükmü yer almaktadır.

Yukarıda yapılan açıklama kapsamında davacının, ........ numaralı poliçeler ile sigortalanan.......... parsel sayılı taşınmazlardaki ürünlerin sigortalanmasında korunmaya değer bir menfaatinin bulunduğunu ispatlaması gerekmektedir. Bu itibarla davacının, sigortalanan taşınmazlardaki ürünler üzerinde bir menfaati bulunduğunu ispat edemez ise o malı fiilen sigorta ettirmiş olsa dahi riziko halinde sigorta şirketinden tazminat istemesi mümkün olmadığından davacının, davalıdan sigorta tazminatını talep hakkı (aktif husumeti=sıfatı) bulunmayacaktır. Husumet (sıfat) durumu da bir def'i olmayıp itiraz niteliğinde olduğundan, hâkim diğer itirazlar gibi taraf sıfatını (husumeti) da dava dosyasından anlayabildiği sürece kendiliğinden nazara alır.

Açıklanan nedenlerle, İlk Derece Mahkemesince; Bismil Tarım ve Orman İlçe Müdürülüğünden davacı ...'a ait 2020 ve 2021 yıllarını kapsayan ÇKS belgelerinin dosyaya celp edilerek, davacının ....parsel sayılı taşınmazlardaki ürünlerin sigortalanmasında ve hasar tazminatını talep etmesinde menfaati olup olmadığı konusunda araştırma yapılması gerekirken, bu hususlar hakkında araştırma yapılmaksızın eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olmuştur.

2-) Kabule göre de;

Somut olayda; her ne kadar davalı TARSİM vekili tarafından 2021 üretim yılında ....... mercimek (kırmızı) ürününde gerçekleşen verim değerlerinin eşik verim değerinden yüksek olduğu tespit edilmesi sebebiyle davacının tazminata hak kazanamadığı, ekimden hasada referans parsellerde yapılan eksper incelemeleri neticesinde davacıların adına düzenlenen poliçelere konu Işıklar köyünde gerçekleşen verim değeri 106 kg/da olarak tespit edildiği, poliçe üzerine kaydedilen eşik verim değerinin (105 kg/da) olduğu,

gerçekleşen verim değerinin, eşik verim değerinden yüksek olduğundan sigorta tazminatı tahakkuk etmediği ileri sürülmüşse de, Bismil Kaymakamlığı İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından dosyaya sunulan ...... sayılı müzekkere cevabında, ........ köyünde yapılan hasar tespit çalışmaları neticesinde mercimek ürününde %72 verim kaybı yaşandığı, yaşanan bu verim kaybı oranın sonucunda üreticinin üretim yapmış olduğu taşınmazlarda mercimek ürününün dekara verim ortalamasının 50 kg/da olarak belirlendiği ve ayrıca ilçede 2021 yılına ilişkin mercimek ürün satış fiyatlarının kg başına 8,00 TL olduğu konusunda bilgi verildiği,

davalı TARSİM tarafından görevlendirilen eksper tarafından hazırlanan raporda Işıklar köyünde mercimek ürünü için dekar başına 106 kg verim değerinin hangi kriter ya da veriye göre belirlendiğinin anlaşılamadığı, İlk Derece Mahkemesince sadece davalı tarafından dosyaya sunulan eksper raporundaki tespitlere dayanılarak uyuşmazlık hakkında eksik inceleme ile karar verildiği anlaşılmaktadır.

O halde İlk Derece Mahkemesince; (i) Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ile Tarım ve Orman Bakanlığına müzekkere yazılarak 2021 yılında .......

Köyünde yetiştirilen kırmızı mercimek ürünü ile ilgili olarak "köy ortalama veriminin", "köy eşik veriminin" ve "tespit edilen verimin" dekar başına kilogram cinsinden ne kadar olduğuna ilişkin resmi kayıtların celp edilerek davalı TARSİM tarafından Işıklar köyünde gerçekleşen verim değerinin 106 kg/da olduğuna ilişkin iddiaların araştırılması;

(ii) dosyaya gelen yazı cevaplarına göre davacının mercimek ürünlerinin ekimi yapılan ........köyünde gerçekleşen verim değerinin dekar başına 105 kg/da ve üzerinde (köy eşik veriminin üzerinde) olduğunun tespiti halinde dosya üzerinden yapılacak inceleme ile poliçe ve Genel Şartların yukarıda anılan hükümlerine göre bir karar verilmesi;

(iii) Işıklar Köyünde gerçekleşen verim değerinin dekar başına 105 kg/da'nin altında (köy eşik değerinden düşük) olduğunun tespiti halinde ise, davacının tazminat almaya hak kazanacağı da gözetilerek davacının uğradığı gerçek zararın tespiti konusunda bilirkişi incelemesi yaptırılmak suretiyle hasıl olacak sonuca göre esas hakkında bir karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazılı şekilde karar verilmesi doğru görülmemiştir.

Yukarıda anılan gerekçelerle, 7251 sayılı Kanun'un 35. maddesi ile değişik 6100 sayılı HMK'nın 353 maddesi gereğince, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek ölçüde önemli delillerin toplanmamış olması nedeniyle, davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile; İlk Derece Mahkemesi kararının 6100 sayılı HMK'nın m. 353(1)-a-4-6 ve 355 hükümleri uyarınca davacı tarafın istinafına atfen ve Dairemizce kamu düzeni ilkesi yönünden re'sen kaldırılmasına, yukarıda belirtildiği şekilde araştırma ve inceleme yapılması sonucuna göre karar verilmek üzere dosyanın Mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.