Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi E.2022/1889 K.2024/1808

Taraflar arasında görülen menfi tespit davasına ilişkin olarak yapılan açık yargılama sonucunda verilen karara karşı, yasal süresi içerisinde istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine HMK 353. madde uyarınca dosya üzerinden inceleme yapıldı.

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 08/02/2018 tarihinde ... Ltd. Şti'ye ticari mal karşılığı ...Türk Bankasına ait 10/09/2018 tarih ve ... çek nolu 34.500 TL çeki verdiğini, sözleşmeye konu malların teslim edilmemesi nedeniyle Erzurum Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/...D.İş, 2018/...sayılı kararı ile ihtiyati tedbir talebinde bulunduğunu, mallar teslim edilmediği için davacının ... Ltd.

Şti'ye borcun bulunmadığını, Erzurum Asliye Ticaret Mahkemesinin 2018/...D.İş sayılı kararı ile çekin davalı ... Ltd. Şti tarafından ibrazı halinde ödenmemesine, üçüncü kişiler yönünden tedbir talebinin reddine karar verildiğini, dava konusu çekin takas merkezine yazıldığını, çekte müracaat hakkı yetkili ciroya ait olduğu ....Ltd.

Şti tarafından çekin ciro edilerek davalı bankaya verildiğini, ilk ibraz edilen çek görüntüsünde davalı bankaya ait ciro bulunmadığını, davalı ....Ltd. Şti'nin aldığı çekleri bankalara vererek BHC kredi kullandığını, bu nedenle yetkili hamilin davalı banka olmadığını beyanla müvekkilinin davalılara ...Türk Bankası ...

Şubesi hesabına ait 10/09/2018 tarih ve ... çek numaralı çeke dayalı olarak borçlu olmadığının tespitine, dava konusu çekin ihtiyati tedbire teminatsız olarak icra takibine konu edilmemesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir. -

CEVAP

Davalı ... Bankası ... vekili cevap dilekçesinde özetle.

Yargıtay 19. Hukuk Dairesi'nin 2015/15984 E. 2016/6796 K. Sayıllı kararı doğrultusunda ciro silsilesinde şekli bir eksiklik bulunmayan dava konusu çeki temlik cirosuyla elinde bulunduran müvekkili bankanın iyi niyetli hamil olduğunu, çekin üzerinde rehin veya tahsil amacıyla devrolunduğuna dair bir kaydın bulunmamasından bu durumun açıkça anlaşıldığını, Yargıtay kararlarına göre müvekkili bankanın çekten doğan tüm hakları kullanabileceğini, davacı ile müvekili bankadan kredi kullanan diğer davalı ....Ltd.

Şti arasında ne gibi bir ticari veya akdi ilişki olduğu ve keşidecinin diğer davalıya ne saikle senet tanzim ettiği hususunu müvekkili bankanın kanunen veya fiilen bilme yükümlülüğünün bulunmadığını, senedin sebepten mücerret olduğu ilkeside dikkate alınması gerektiğini beyanla davalı banka yönünden davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece yapılan yargılama sonucunda; "...Tüm deliller birlikte değerlendirildiğinde; davacı vekilince dosyaya sunulan 08/02/2018 tarihli sözleşme uyarınca ...Türk Bankasına ait 10/09/2018 tarih ve ... çek nolu 34.500 TL çeke karşılık sözleşmeye konu malların teslim edildiğini davalı ... Ltd.

Şti'nin ispatlayamadığı, her ne kadar davalı Bankanın yetkili hamil olmadığı, davaya konu çekin teminat amaçlı olarak alındığı belirtilmiş ise davalı banka tarafından sunulan çek senet teslim tutanağı incelendiğinde '...temlik cirosuyla devir ve teslim ettiğim /ettiğimiz çeklerin bedelleri Banka tarafından...' denilmekle, davaya konu çekin davalı bankaya temlik cirosuyla devredildiğinin anlaşıldığı, ayrıca çek üzerinde teminat olarak devredildiğine ilişkin bir kayda rastlanmadığı, (Erzurum BAM 3.Hukuk Dairesi Esas 2017/...Karar 2018/...), Samsun Bölge Adliye Mahkemesi 4. Hukuk Dairesi 2019/..

Esas, 2019/...karar nolu ilamından da anlaşılacağı üzere, "Her ne kadar davalı banka cevabında takibe konu çekleri borçlu ... Ltd.

Şti tarafından kredinin teminatı olmak üzere verildiğini bildirmiş ise de; teminat ilişkisi sadece bu iddianın tarafları arasında ileri sürülebilmekte olup, kural olarak teminat ilişkisinin tarafı olmayan diğer kişilere karşı veya diğer kişiler tarafından ileri sürülemiyeceğinden davalının bu beyanının davacı keşideci yönünden sonuç doğurması da mümkün değildir.

(Yargıtay 12.H.D.nin 20.11.2018 gün 2017/7875 esas 2018/11864 karar sayılı kararı) "gerekçesiyle "davacının davasının davalı ....kozmetik Medikal Gıda İnş. Taah. Tic.Ltd.Şti. Yönünden kabulü, davalı ... Bankası ... yönünden davanın reddine karar verilmiş ve aşağıdaki gibi hüküm kurulmuştur.

HÜKÜM

Ayrıntısı ve gerekçesi yukarıda açıklandığı üzere; 1-Davacının davasının Davalı ....Kozmetik Medikal Gıda İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. Yönünden kabulü ile; ...Türk Bankası ... Şubesine hesabına ait 10/09/2018 tarih ve ... çek numaralı 34.500,00.-TL bedelli çek nedeniyle davalıya borçlu olmadığının tespitine; 2-Davalı ... Bankası ... yönünden davanın REDDİNE..." şeklinde karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; mahkeme çekin temlik cirosuyla temlik edildiğinden davanın reddine karar verildiğini, ancak diğer davalı ...Itriyatın piyasada alacaklı olduğu firmalardan aldığı çekleri davalı bankaya tahsil cirosuyla verdiğini fakat verilen kıymetli evrakların BCH'a aktarılarak kredi kullandırıldığını, iddiaları doğrulayacak şekilde dava konusu çekin, Bankalar Arası Takas Odası Merkezine yetkili hamil olarak diğer davalı ... olarak sunulduğunu,

çekin ödenmesine tedbir konulmuş olması nedeniyle ikinci kez ibraza sunularak yetkili hamilin diğer davalı banka olarak gösterilerek çekin tahsilinin sağlanmaya çalışıldığını, şarta bağlı ciroların yok hükmünde olduğu hususunun yerleşik Yargıtay içtihatlarında sabit olduğunu, BCH kredileri ile teminata alınan evraklar ile müşterilerine kredi tanımlandığına göre müşterilerin kredilerini süresi içerisinde ödemesi halinde evrak iadelerinin sağlandığını, şayet süresi içerisinde ödenmez ise kıymetli evrakların tahsiline gidildiğini, hal böyle olunca bahse konu çekin rehin/ teminat olarak verildiğinin kabulünün gerektiğini,

Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarında; çekte rehin cirosu olmayacağını, rehin veya bu sonucu elde etmeye yönelik teminat amacıyla çekin ciro edilmesi halinde çeki devralan kişinin çeke dayalı hakları kullanamayacağının açıkça vurgulandığını, dolayısıyla davalı bankanın dava konusu çekte yetkili hamil olmadığını, gizli rehin cirosuyla çeki elinde bulunduran bankanın yetkili hamil olamayacağını ve çeke dayalı hakları kullanamayacağını, davanın haklı olduğunu ve ispatlanmış olmasına rağmen davanın reddine karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek kararın kaldırılması istemi ile istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

DELİLLERİN TARTIŞILMASI, HUKUKİ SEBEP VE GEREKÇE

Dava; menfi tespit istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yazılı gerekçeyle davanın davalı .... ... Ltd. Şti yönünden kabul, diğer davalı ... Bankası .... hakkındaki istemin reddine karar verilmiş, davacı vekilince ret kararı verilen davalı banka yönünden kararın kaldırılması istemiyle istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İstinaf kanun yolu başvurusuna konu edilen karar hakkında; 6100 sayılı HMK'nın 355. maddesindeki düzenleme gereğince, istinaf dilekçesinde belirtilen nedenler ve kamu düzenine aykırılık bulunup bulunmadığı hususlarıyla sınırlı olarak inceleme sonucunda;

Davaya konu çek üzerinde, "bedeli teminattır", "bedeli rehindir" ibareleri ya da rehnetmeyi belirten başkaca herhangi bir kayıt bulunmadığı uyuşmazlık konusu değildir. Ancak menfi tespit istemine konu 10.09.2018 tarih 34.500,00 TL'lik çekin davalı .... ... Ltd. Şti'nin kredi borcunun teminatı olmak üzere görünürde temlik cirosu yoluyla devraldığı anlaşılmaktadır. Bu husus yani çekin kredi teminatı olarak olarak alındığı, davalı bankanın kabulünde olup dosyada mübrez teslim tutanağı belgesinden de bu durum açıkça anlaşılır niteliktedir. Bu beyan karşısında dava konusu çekin davalı bankaya rehin cirosu ile devredildiğinin kabulü gerekecektir. (bknz. Yargıtay 11. H.D. 2022/1804 Esas 2023/5522 Karar sayılı ilamı)

Bu itibarla, ilk derece mahkemesince geçersiz ciro ile hamil olan davalı bankanın meşru hamil olmadığı gözetilerek davalı banka hakkındaki menfi tespit isteminin de kabulüne karar verilmesi gerekirken yanılgılı değerlendirmeye dayalı olarak yazılı şekilde karar verilmesi doğru olmamış, kararın bu nedenle kaldırılması gerektirmiştir.

Açıklanan nedenlerle, HMK'nın 355. madde gereğince istinaf dilekçesinde belirtilen sebepler ve kamu düzenine ilişkin hususlarla sınırlı olarak yapılan inceleme neticesinde davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile 6100 sayılı HMK'nın 353-(1)/b-2 maddesi gereğince kararın kaldırılmasına ancak bu durum yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden dairemizce yeniden hüküm kurulmasına dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.

II-KALDIRILIP DÜZELTİLEN HÜKMÜN YERİNE GEÇMEK ÜZERE

''1-Davacının davasının her iki davalı yönünden kabulü ile; ...Türk Bankası ... Şubesi hesabına ait 10/09/2018 tarih ve ... çek numaralı 34.500,00-TL bedelli çek nedeniyle davacının davalılara borçlu olmadığının tespitine;

2-Alınması gerekli 2.356,69TL ilam harcın davacı tarafından peşin olarak yatırılan 589,18 TL'nin mahsubu ile 1.767,51-TL harcın davalılardan alınarak hazineye gelir kaydına,

3-Davacı tarafından yapılan 676,75-TL posta masrafı ile başlangıçta yatırılan 589,18-TL olan karar harcı olmak üzere toplam 1.265,93-TL yargılama giderinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

4-Davacı kendisini vekille temsil ettirdiğinden yürürlükte bulunan AAÜT gereğince 30.000,00-TL vekalet ücretinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

5-Dosyaya yatırılan gider avansından geriye kalan miktarın karar kesinleştiğinde avansı yatıran tarafa iadesine" şeklinde YENİDEN HÜKÜM TESİSİNE,

III-Davacıdan alınan istinaf karar peşin harcının davacıya iadesine,

IV-Davacı tarafından istinaf aşamasında yapılan 220,70-TL başvuru harcı, 206,50-TL posta masrafı olmak üzere toplam 427,20-TL istinaf yargılama giderinin davalılardan alınarak davacıya verilmesine,

V-İstinaf incelemesi duruşmasız yapıldığından vekalet ücretine hükmedilmesine yer olmadığına,

VI-Kararın taraflara tebliği, kesinleştirme, harç ikmali ve gider avansı iadesi işlemlerinin yerel mahkemece yerine getirilmesine,

Dosya üzerinden yapılan inceleme neticesinde HMK'nın 362/(1)-a maddesi uyarınca kesin olmak üzere .... tarihinde oy birliğiyle karar verildi.