Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesi E.2023/886 K.2024/81

Taraflar arasında görülen davada yerel mahkemece verilen karar davalı vekilince istinaf edilmekle, dosyadaki tüm belgeler okunup, incelendikten sonra işin gereği görüşülüp, düşünüldü:

DAVA

Davacı vekili, ticaretle uğraşan müvekkilinin davalı banka uhdesinde çek hesabı açtırarak çek koçanı aldığını, çeklerin bir kısmının ödeme gününde ibraz edildiğini ve karşılıksız işlemi yapıldığını, müvekkilinin çekleri ellerinde bulunduran şahıslara harici ödemeler yaptığını ve çeklerin bir kısmının teslim aldığını, bir kısmının ise ödeme yapılan kişilerde kaldığını, çek tarihlerinden de anlaşılacağı üzere çek keşide ve ibraz tarihleri üzerinden yaklaşık 12-14 yıl geçtiğini, hem müvekkilinin hem de ödeme yaptığı kişilerce çeklerin tüm aramalara rağmen bulunamadığını,

bankaya başvurulmuşsa da çek hesabında bulunan ekli çeklerin iade edilmemesi nedeniyle hesabın kapatılamadığının bildirildiğini, müvekkili bu kez yazılı olarak davalı bankaya başvurarak ........ tarihli talebinde 5941 Sayılı Kanunun 3/9 maddesi uyarınca davalının sorumluluğunun kalktığını ve aynı kanunun geçici 3/4 maddesi uyarınca da belirlenmiş olan sürenin de geçtiğini belirterek çek hesabının kapatılmasını talep etmişse de 19/07/2022 tarihli davalının verdiği cevabı yazı da işlem yapılamayacağının müvekkiline bildirdiğini, banka yönünden sorumluğun ortadan kalktığını belirterek çek hesabının kapatılmasını dava ve talep etmiştir.

SAVUNMA

Davalı vekili, davacı tarafından müvekkilinin bankadan almış olduğu çek karnesindeki yapraklardan bazılarının asıllarının, müvekkili bankaya iade edilmediğini, kabul anlamına gelmemek üzere davacının çek yaprakları nedeniyle banka uhdesinde davacının riski kalmasa bile çek yapraklarının bazılarının halen kocanda göründüğünü, davacının müvekkili bankaya iade etmediği çek asılları bulunduğunu, müvekkili bankaya ibraz edilmeyen çek asılları, piyasada dolaşımda bulunduğunu, davacıya verilen çek karnelerine ait çeklerin müvekkili bankaya iade edilmeden hesabın kapatılmasının mümkün olmadığını savunarak davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

Mahkemece, davacı yazılı olarak davalı bankanın ......... tarihinde başvurusuna rağmen bankanın .......... tarihli cevabi yazısı uyarınca hesabı kapatmadığı, davalı bankanın bu tutumunun Kanuna aykırı olduğu, davacının talebi üzerine çek hesabının kapatılması gerektiği, şayet çek hesabı kapatıldıktan sonra bazı çekler üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içerisinde davalı muhatap bankaya ibraz edilirse bankaya düşen iş çeklere karşılıksızdır şerhinin vurulması olduğu, bu işlemin hukuki ve cezai sonucuna katlanacak olanın ise, çek hesap sahibi davacı olduğu,

boş ya da iade edilmeyen çeklerin ileride bankaya ibrazı ve bankaca yasal sorumluluk sınırları içerisinde kalan tutarların hamiline ödenmesi halinde, davalı bankanın her halükârda davacı hesap sahibine başvuru hakkı bulunduğu gerekçeleriyle davanın kabulüne karar verilmiştir.

İSTİNAF GEREKÇELERİ

Davalı vekili, çek hesabının kapatılması için çeklerin bankaya iadesi gerektiğini, davaya konu çekler ise halen tedavülde olup bankaya ibraz edilmediğini, mahkemenin ise çek hesabını kapatılarak kanuni ibraz süresinde sunulan çeklere karşılıksız işlemi yapılmasını belirttiğini, sorumluluğun ise çek hesabı davacıya ait olacağı belirtildiğini, ancak çek hesabı kapatıldığında davacının herhangi bir teminatı da banka nezdinde bulunmadığından herhangi bir sorumluluk durumunda davacıya yöneltebileceği bir teminatı bulunmadığını,

çeklere ilişkin karşılıksızdır işlemi yapılması durumunda yine bankanın kanuni karşılık bedellerini ödeyeceğinden bankanın zararı söz konusu olacağını, çekler iade edilmeden bankanın çek hesabının kapatması hem zararını hem de tedavülde olan çeklere ilişkin sorumluluğunun söz konusu olacağını, davaya konu çek yapraklarının bir kısmının ......... tarihinden önceki yıllara ait olduğunu, dava dosyasında mübrez davacının müvekkil bankadan teslim aldığı çeklerin bilgilerini gösteren listeye bakıldığında görüleceği üzere davacının başvurarak bankadan teslim aldığı çeklerin bir kısmı 2008 ve 2009 yıllarına ait olduğunu,

yani 5941 sayılı Çek Kanunu'nun 3. maddesinin 9. bent maddesi hükmü huzurdaki davada uygulanma olanağı bulunmadığını, cevap dilekçelerinde de arz ettikleri üzere davacının karşılıksız işlemi yapılmış çekleri olduğunu, ancak henüz çeklerin hamilleri tarafından zorunlu karşılık tutarı talep edilmediğini, karşılıksız yazılı olan çekler ile ilgili çeklerin hamilleri tarafından müvekkili bankadan çek başına çek yaprağı kanuni karşılık zorunlu tutarın ödenmesi talep edildiğinde, müvekkili banka karşılıksız olan çek başına ödeme yapmak zorunda kalacağını,

müvekkili bankanın davacıdan alacakları ve riski olduğu veya olacağı dikkate alındığında takas, mahsup ve rücu haklarını kullanabilmek için çek hesabının kapatılmamasında müvekkili bankanın hukuki yararı bulunmadığını ileri sürerek yerel mahkeme kararının kaldırılması talebi ile istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava hukuki niteliği itibariyle, davalı banka nezdindeki çek hesabının kapatılması istemine ilişkin olup, inceleme, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, istinaf nedenleri ve kamu düzeniyle sınırlı olarak yapılmıştır.

3167 sayılı Çek Kanunu'nun yürürlükte olduğu dönemde davalı banka nezdinde davacı adına çek hesapları açıldığı ve davacıya çek karneleri teslim edildiği tarafların kabulündedir.

Davacı, bu çeklerden kullanılmayan boş çeklerin kaybedilmiş olması ve davalı bankanın bu çeklere ilişkin sorumluluk bedeli ödeme yükümlülüğü sona ermiş olmasına rağmen, söz konusu çek hesaplarının kapatılması taleplerinin reddedildiğini ve bu çeklerin yasal sorumluluk bedellerinin depo edilmesinin talep edildiğini ileri sürmüş, davalı ise çeklere ilişkin yasal sorumluluk bedelleri ödeme yükümlülüğü sona ermiş olsa da çeklerin hukuken geçerliliğinin devam ettiğini, ibrazı halinde gerekli yasal işlemlerin yapılması gerektiğini, dolayısıyla boş çeklerin tamamı iade edilmeden çek hesaplarının kapatılmayacağını savunmuştur.

İlk derece mahkemesince yukarıda açıklanan gerekçelerle davanın kabulüne karar verilmiştir.

5941 sayılı Çek Kanunu'nun 2/10 maddesi “Çek hesabı, ancak sahibinin veya yasal temsilcisinin yazılı talebi üzerine kapatılabilir. Çek hesabı kapatıldıktan sonra, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde ibraz edilen çekler karşılıksızdır işlemine tabi tutulur.” şeklinde, aynı Kanun'un Geçici 3. maddesi ise “(3) Bu kanunun bu maddenin yayımı tarihinden önce yürürlükte bulunan hükümleri ile mülga 3167 sayılı kanun hükümleri gereğince düzenlenmiş olan eski çeklerin hukuki geçerliliği devam eder. (4) Bankaların müşterilerine verdikleri eski çek defterleriyle ilgili olarak, muhatap bankanın 3. maddenin üçüncü fıkrasına göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğu ........ tarihinde sona erer.” şeklinde düzenlenmiştir.

Somut olayda, dava konusu bir kısım boş çek yapraklarının 3167 Sayılı Kanun döneminde teslim edilen çek karnesine ilişkin çekler olduğu uyuşmazlık konusu olmadığına göre, yukarıda belirtilen yasa hükmü uyarınca iş bu dava açılmadan önce ....... tarihi itibariyle davalı bankanın çek yaprakları sorumluluk bedellerine ilişkin ödeme yükümlülüğünün sona erdiği açık olup, bankanın çek hesaplarını açık tutmakta hukuki yararı kalmamıştır. Çeklerin hukuken geçerliliklerinin devam etmesi nedeniyle, ileride bankaya ibrazları söz konusu olsa da, açık yasa hükmü uyarınca çek hesaplarının kapatılmış olması, çeklere ilişkin karşılıksız işlemi yapılmasına engel teşkil etmeyecektir.

Hal böyleyken yerel mahkemesince, kullanılmayan boş çeklerle ilgili olarak davalı bankanın yasal sorumluluk bedeli ödeme yükümlüğünün ve davacı müşterinin teminat gösterme yükümlülüğünün kalmadığı gözetilerek çek hesaplarının kapatılmasına karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı herhangi bir yön görülmediğinden davalı banka vekilinin vaki olmuş istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1-b-2 maddesi gereğince esastan reddine karar vermek gerekmiştir.

NOT

BU BELGE ELEKTRONİK İMZA İLE İMZALANMIŞ OLUP AYRICA ISLAK İMZA UYGULANMAYACAKTIR. "5070 Sayılı Yasanın 5. ve 22. maddeleri gereğince elektronik imza ile oluşturulan belgeler elle atılan ıslak imza ile aynı hukuki sonucu doğurur."