İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2021/2292 K.2024/791

Davanın reddine ilişkin kararın, davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, müvekkili şirket ile dava dışı ... A.Ş. arasında yapılan sözleşme gereğince müvekkilinin tüm edimlerini yerine getirdiği halde belirtilen şirketin borcunu ödemediğini, sözleşme kapsamında ...

A.Ş.'den teminat mektubu istendiğini ve davalı banka tarafından muhatabı müvekkili olan 200.000-USD bedelli kesin teminat mektubu düzenlendiğini, teminat mektubuna konu 200.000-USD'nin tahsilinin talep edilmesine rağmen teminat mektubunun geçersiz olduğundan bahisle davalının ödeme yapmadığını, davalının kendi kusuruna dayanarak teminat mektubunun geçersizliğini savunarak ödeme yapmamasının haksız olduğunu ileri sürerek, 18/07/2018 tarihli teminat mektubu bedeli olan 200.000-USD'nin tazmin talep tarihi olan 30/07/2018den itibaren işleyecek ticari faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili, davacı tarafın dava açmakta hukuki yararı bulunmadığını, teminat mektubunun 4734 sayılı ve 4735 sayılı İhale Kanununu kapsamında yapılacak işlere münhasır olmak üzere düzenlendiğini, oysaki davacı ile dava dışı ... A.Ş. arasında İhale Kanununa göre yapılan herhangi bir sözleşme ve işin söz konusu olmadığını ve teminat mektubunun kendileri açısından geçersiz olduğunu belirterek, davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, davacı ile dava dışı ... A.Ş. arasında elektrik panosu alım satımıyla ilgili yapılan sözleşmenin 4734 sayılı İhale Kanunu'na tabi olmadığı, alacağın dayanağını teşkil eden teminat mektubunun ise açıkça İhale Kanunu'na tabi iş için verildiği, davalı bankanın teminat mektubu ile ilgili şekli manada inceleme yaparak kendisiyle ilgili şahsi def'ileri ileri sürebileceği, ayrıca teminat mektubunun ne için verilmiş ise sadece o amaç için geçerli olacağı, İhale Kanunu kapsamında düzenlenen teminat mektubunun İhale Kanunu'na tabi olmayan sözleşme için geçerli kabul edilemeyeceği gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, davalının, müvekkilinin bir şirket olduğunu bilmesine rağmen Kamu İhale Kanunu'na tabi bir Devlet kurumu olarak kabul edip teminat mektubu düzenleyip teslim ettiğini, müvekkili şirketin temsilcisinin hukukçu olmadığını, teminat mektubundaki ifadelerin bankacılık mevzuatından kaynaklı matbu ve zorunlu ifadeler olduğunu düşünerek teslim aldığını, mektubun tazmin edilmemesi sebebiyle müvekkilinin zarara uğradığını; mahkemenin ön inceleme duruşmasıyla tahkikat duruşmasını birleştirerek karar vermesinin hatalı olduğunu ve hiç bir inceleme yapılmadan karar verildiğini;

ilk talepte ödeme kaydı içeren kesin teminat mektubunun ödenmesi gerektiğini ve davalının kötüniyetli olarak ödeme yapmadığını; müvekkilinin, dava dışı ...

A.Ş. ile 7 adet 'DG Panel Sytem' kompanzasyon panoları imalatı, teslimi, test ve devreye alınması konusunda toplam 412.474,83 USD +KDV tutarında anlaşma yapıldığını, müvekkilinin tüm edimlerini yerine getirmesine rağmen dava dışı şirketin ödeme yapmadığını; sözleşmede dava dışı şirketin bedelin tamamı için teminat mektubu vereceği kararlaştırılmasına rağmen davaya konu mektubun verildiğini ve kalan kısım için de başvuruların yapıldığını, bankadan sonuç beklendiği söylenerek müvekkilinin oyalandığını, taahhütler yerine gelmeyince 18/07/2018 tarihli teminat mektubunun tazminin 30/07/2018 tarihinde talep edildiğini.

Yargıtay kararlarına göre garanti verenin yükümlülüğünün, başka bir borcun varlığına bağlı olmadığını; davalı vekilinin cevap dilekçesinde dava konusu teminat mektubunun mevzuata aykırı olarak düzenlendiğini açıkça ikrar ettiğini, davalı bankanın aslında sorumluğu olduğunu açıkça bildiğini fakat kendi iç işleyişinde kişilerin sorumluluğunun doğmaması için sürecin yargı yoluyla ilerlemesini tercih ettiğini gösterdiğini; teminat mektubu düzenlenirken muhatabın kamu kurumu olmadığı ve yüklenicinin ihale ile taahhüt altına girmediğinin açıkça belli olduğunu;

davalının kendi düzenlediği teminat mektubunu sonradan kabul etmemesi ve türlü bahanelerle ödeme yükümlülüğünden kaçınmasının korunamayacağını, lehtarın ve muhatap şirketin, bankayla teminat mektubunun düzenlenmesi için yeterli bilgileri paylaştığını, müvekkilinin veya lehtarın da kamu kurumu olduğuna dair beyanları olmadığını, teminat mektubunun geçerliliği için 18/07/2018 tarihinde şube teyit formunun dahi düzenlendiğini;

teminat mektubunda sadece ihale değil, sözleşme hükümlerine göre işin yerine getirilmediği takdirde taahhüt beyanı da bulunduğunu, mektupta açıkça ''kompanzasyon panoları imalatı test ve devreye alınması işi'' şeklinde güvence altına alınan riskin belirlendiğini;

teminat mektubunun tazmini için davalı bankanın Güneşli Şubesi'ne 30/07/2018 tarihi saat 14:25'te müvekkilince gidildiğinde, şube müdürüne teminat mektubunu gösterilir gösterilmez "bu teminat mektubunu ödemeyeceğiz" şeklinde beyanda bulunduğunu, saat 14:30'da tazmin talepli dilekçenin teslim edildiğini ve 01/08/2018 tarihinde talebin reddine dair rapor hazırlandığını, bu hususun tek başına davalının teminat mektubunu ödememe niyetiyle hazırladığını gösterdiğini belirterek, hükmün kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, muhatabı olunan banka teminat mektubu bedelinin tahsili istemine ilişkindir.Hukukumuzda banka teminat mektupları konusunda açık bir düzenleme bulunmamakta, 6098 sayılı TBK’nın 128. maddesinde düzenlenen üçüncü kişinin fiilini üstlenme kapsamında bir tür garanti sözleşmesi olarak değerlendirilmektedir.

Garanti veren banka, muhatabın ödeme talebi halinde ancak zamanaşımı, sahtelik gibi kendisine ait olan def’ileri ileri sürebilir veya teminatın ödenmemesi hususunda mahkemece verilen bir tedbir kararının bulunması halinde ödemekten kaçınabilir. Bu durumların söz konusu olmaması halinde ise, banka ancak ödeme talebinin hakkın kötüye kullanılması mahiyetinde olduğuna dair elinde likit delil bulunması halinde ödeme talebini reddedebilir.

Likit delil ile kastedilen ise, bankanın yorumunu eklemeden ödeme talebinin dürüstlük kuralına aykırılığını ortaya koyan delildir. Banka ödeme talebini aldığında durumu derhal lehdara bildirmelidir ki, lehdar talebin haksızlığına ilişkin kendi elindeki likit delilleri bankaya ibraz edebilsin.

İlk talepte ödeme kaydını içeren teminat mektuplarında ise risk banka üzerinde değil, lehdar üzerinde olduğundan ödeme talebi halinde esasa ilişkin inceleme yapılmaksızın ödeme yapılması gerekir. Somut olayda, davaya konu 18/07/2018 tarihli ve ... nolu kesin teminat mektubu, davalı banka tarafından davacı muhatap için düzenlenmiştir. Teminat mektubunun lehtarı ise dava dışı ... Tic.

A.Ş.'dir.Mektup metni "İdarenizce yapılan ihale sonucunda kompanzasyon panoları imalatı test ve devreye alınması işi işini taahhüt eden yüklenici ...Tic. A.Ş.’nın 4734 sayılı Kanun ve 4735 sayılı Kanun ile ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerini yerine getirmek üzere vermek zorunda olduğu kesin teminat tutarı 200.000.00-USD (y/ikiyüzbin amerikan doları)'nı ...

Bankası A.Ş. garanti ettiğinden, yüklenici; taahhüdünü anılan Kanunlar ile ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine göre kısmen veya tamamen yerine getirmediği taktirde, Protesto çekmeye, hüküm ve adı geçenin iznini almaya gerek kalmaksızın ve ...Tic.

A.Ş. ile idareniz arasında ortaya çıkacak herhangi bir uyuşmazlık ve bunun akıbet ve kanuni sonuçları dikkate alınmaksızın, yukarıda yazılı tutarı ilk yazılı talebiniz üzerine derhal ve gecikmeksizin idarenize nakden ve tamamen, talep tarihinden ödeme tarihine kadar geçen günlere ait kanuni faiziyle birlikte ödeyeceğimizi ... Bankası A.Ş.’nin imza atmaya yetkili temsilcisi ve sorumlusu sıfatıyla ve ...

Bankası A.Ş. ad ve hesabına taahhüt ve beyan ederiz." şeklinde düzenlenmiştir. Ayrıca mektubun geçerlilik süresi de 12/11/2018 olarak belirlenmiştir.Davacı da, 30/07/2018 tarihinde davalı bankaya başvurarak teminat mektubu bedelinin ödenmesini talep etmiştir.

Ancak davalı bankanın 01/08/2018 tarihli cevabi yazısıyla TMK'nın 2. maddesindeki iyiniyet kuralına dayanarak, gerçekte bir ihale olmamasına rağmen muhatabı kamu kurumu olan idarelere yönelik düzenlenen teminat mektubunun, kamu kurumu olmamasına karşın adına düzenlettirmiş olunması; alacağı, hukuka aykırı bir şekilde almak amacıyla gerçekte olmayan ve hiçbir zamanda yapılmayan ihale nedeniyle teminat mektubu vasıtasıyla almaya çalışılması;

teminat mektubunda hata, hile ve ikrah gibi irade beyanını sakatlayan nedenlerin bulunması ve mektup içeriğinde belirtilen ihale ve şartlarının hiç gerçekleşmemiş olması nedenleriyle teminat mektubunun geçersiz olduğu, geçersiz bir teminat mektubunun tazminini talep edilmesinin de dürüstlük kuralına aykırı hakkın kötüye kullanılması niteliğinde olduğundan tazmin talebinin yerine getirilmediği belirtilmiştir.Davaya konu teminat mektubunu hazırlayan yani içeriğini kendisi oluşturmuş davalı banka, söz konusu yazısıyla teminat mektubunun ödenmesini kabul etmemişse de,

yazının içeriğinde ve eldeki davada dayandığı ödeme talebi ret gerekçelerinin tamamı mektubu hazırlayan olarak kendisinden sadır olmuştur.Davalı banka, kesin teminat mektubunu hazırladığı sırada teminat mektubunun tarafları olan davacı muhatap ve dava dışı lehtarın unvanları itibariyle kamu kurumu olmadığı belli olup ve dolayısıyla aralarında da bir kamu ihalesi olmadığını bilmektedir.

Buna rağmen kendisi ilk talepte ödeme kaydını içeren, teminat mektubunu 18/07/2018 tarihinde hazırlayıp davacı muhataba vermiştir. Aynı tarihte yine davacının ve lehtarın unvan ile teminat mektubunun bilgilerini içeren "teminat mektubu şube teyit formu" başlıklı imzalı belgeyi de davacıya teslim etmiştir. Fakat teminat mektubunun düzenlenmesinden 12 gün sonra davacı tarafından kendisine yapılan tazmin başvurusunu 01/08/2018 tarihinde reddetmiştir.

Davalı teminat mektubunun kendisi tarafından hazırlanması aşamasında hata, hile ve ikrah gibi iradesini sakatlayan nedenlerin bulunması halinde, teminat mektubunun geçersiz olacağını savunmuştur.

Ancak davalı, davacının kendisine uyguladığı hata, hile veya ikrah teşkil edecek nasıl bir eylem gerçekleştirdiğini, özellikle teminat mektubunun kamu ihalesi kapsamında verilmesinin istenildiği ve taraf şirketlerin kamu kurumu oldukları hususunda iradesinin hangi surette sakatlandığını yani mektubun içeriğinin kendisine nasıl düzenlettirildiğini gösteren her hangi bir bilgi veya belge dosyaya sunmamıştır.Buna göre davalı, teminat mektubuna konu taahhüt edilen işin lehtar tarafından gerçekleştirilecek kompanzasyon panoları imalatı test ve devreye alınması işi olduğu,

her hangi bir husus dikkate alınmaksızın yüklenici lehtarın taahhüdünü yerine getirmediği takdirde 200.000-USD kesin teminat tutarının davacı muhatabın ilk yazılı talebi üzerine derhal ödemeyi taahhüt etmiştir. Davacı da, lehtarın söz konusu iş kapsamında taahhütlerini yerine getirmediğini belirterek tazmin talebinde bulunmuştur.

Yukarıda açıklandığı şekilde davalı bankanın artık kendi hazırladığı mektup içeriğine yani kendi sorumluluk alanında bulunan hususlara dayanarak, ödeme talebini reddetmiş olmasının TMK 2'de düzenlenmiş iyiniyet ilkesiyle bağdaşmadığı ve teminat mektubu bedelini ödeme borcunu haksız olarak yerine getirmediği sonucuna varılmıştır.

Bu nedenle mahkemece, davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken davalının savunmalarını kabul ederek davanın reddine karar verilmesi yerinde bulunmamıştır.Açıklanan nedenlerle, davanın kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde reddine karar verilmesi doğru değil ise de, yapılan hata/eksiklik yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden,

davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak yeniden karar erilmek suretiyle davanın kabulü ile 200.000-USD'nin teminat mektubunun tazminin talep edildiği 30/07/2018 tarihinden itibaren 3095 sayılı Kanunun 4/a maddesine göre işleyecek faiziyle davalından tahsili ile davacıya verilmesine karar verilmiştir.