İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2022/1685 K.2025/866

Davanın kabulüne ilişkin kararın davalılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; müvekkili şirket ile davalı şirket arasındaki ticari ilişki kapsamında müvekkilinin davalılara ... Bankası A.Ş., 30.09.2019 tarihli, ... nolu 81.676,67-TL bedelli çeki cirolandığı, ancak davalılar tarafından müvekkiline mal teslimi yapılmadığını, çekin vade tarihinde keşideci tarafından ödendiğini, müvekkili şirketin yükümlülüklerini yerine getirmesine rağmen davalı tarafın mal teslim yükümlülüğünü yerine getirmediğini, fatura kesilmeden ödenen çekin bedelini de müvekkiline iade etmediklerini belirterek 81.676,67-TL çek bedelinin ödeme tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalılar davaya cevap vermemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davalının yeminli beyanına göre davacının çeki davalılara teslim ettiğini ispatladığı, her ne kadar davacının ticari defterlerinde çekin davalılara verildiğine dair kayıt bulunmasa da davalı şirket yetkilisi ve diğer davalı olan ...'nın beyanında çekin kendilerince teslim alındığının kabul edildiği, kesin delillerden olan yeminin eda edilmemesi nedeniyle bu çek karşılığı davalılarca davacıya mal teslimi yapılmadığının kabul edildiği, davalıların bilirkişi incelemesine usulüne uygun ihtar yapılmasına rağmen katılmadığı ve delillerini sunmadığı,

davacının sebepsiz zenginleşme hükümleri kapsamında davalılardan alacağının bulunduğu gerekçesiyle davanın kabulü ile. 81.676,67- TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalılardan alınarak davacıya ödenmesine karar verilmiştir.

Mahkemece 14/06/2022 tarihli ek kararla davalı tarafın istinaf başvurusunun yapılmamış sayılmasına karar verilmiş olup, ek kararın istinafı üzerine Dairemizin 03/10/2022 tarihli ara kararıyla davalı tarafın ek karara yönelik istinaf başvurusu kabul edilerek ek kararın kaldırılmasına karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalılar vekili; çekin avans olarak verildiği hususunu davacının ispatlaması gerektiğini, çekin avans olarak verildiği ispatlanamadığı sürece teslim alınan mallar karşılığında verildiğini kabul etmek gerektiğini, müvekkili tarafından emtia teslim edilmiş olmasına rağmen müvekkilinin bilirkişi tarafından borçlu gösterildiğini, müvekkilinin ticari defterlerinin incelenmediğini, davacının defterlerinin kapanış tasdikinin bulunmadığını, bilirkişi raporunun hakim bakımından bağlayıcı olmadığını, müvekkili ile davacı arasında birçok ilişki bulunmuş ise de bilirkişi tarafından bu hususlara değinilmediğini, hatta davacının defterlerinde çekin ...

Tekstil isimi firmaya verildiğinin tespit edilmesine ve müvekkile verildiğine dair bir kayıt olmamasına rağmen müvekkilinin aleyhine hüküm verildiğini, Müvekkiline teklif edilen yeminin kötüniyetli olduğunu, müvekkilinin çeki alıp almadığına dair yemin teklif edilmiş ise de takibi müvekkilinin başlatması nedeniyle çekin müvekkilinin elinde olduğunun zaten belli olduğunu, ispat yükünün davacı üzerinde olduğunu, çekin bir ödeme vasıtası olduğunun bilirkişiler tarafından dikkat edilmediğini,

ticari defterlerle ilgili defter kayıtlarının aksinin senet ve diğer kesin delillerle ispatlanmamış olması gerektiğinin düzenlendiğini belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, ticari satım sözleşmesi kapsamında teslim edilecek malın avansı olarak verildiği ileri sürülen çeke karşılık mal teslimi yapılmadığı halde tahsil edilen çek bedelinin istirdatı istemine ilişkindir.İstinaf dilekçesinin başlığında davalı olarak sadece davalı şirketin unvanına yer verilmiş ise de anlatım kısmında yemine ilişkin istinaf nedenlerine de yer verildiği, yeminin davalı Hüseyin tarafından kendi adına eda edildiği dikkate alındığında davalılar vekili tarafından sunulan istinaf dilekçesinin her iki müvekkilini de kapsadığı kabul edilmiş, istinaf incelemesi her iki davalı yönünden yapılmıştır.

TBK'nın 207. maddesi, “Satış sözleşmesi, ... sözleşme ile aksi kararlaştırılmadıkça veya aksine bir âdet bulunmadıkça, satıcı ve alıcı borçlarını aynı anda ifa etmekle yükümlüdürler." hükmünü haizdir. Hükümden anlaşılacağı üzere, aksi kararlaştırılmadıkça satış sözleşmelerinde alıcı ile satıcının edimlerini aynı anda eda etmeleri esastır. O halde, alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya avans ödemesi yaptığını iddia eden davacı, bu iddiasını ispat yükü altındadır.

Satış sözleşmesinde aksine bir anlaşma olmadığı takdirde, tarafların edimlerini aynı anda ifa etmeleri kural olduğundan, peşin satış karinesi uyarınca davacının davalıya avans niteliğinde ödeme yaptığını ve karşılığında mal teslim edilmediğini yazılı delillerle kanıtlaması gerekir. Alım satım akdine konu malı teslim almadan satıcıya çeki verdiğini iddia eden davacı, aslın hilafını iddia ettiğinden bu iddiasını ispat yükü altındadır.

Kural olarak çek bir ödeme aracı olup, mevcut bir borcun tasfiyesi amacıyla verilmektedir. Çekin ödeme dışında başka bir amaçla (örneğin avans olarak) verildiğini iddiasının davacı tarafça (HMK’nın 200. maddesi gözetilerek) ispatlanması gerekmektedir. Somut olayda; taraflar arasında yazılı bir sözleşme bulunmamaktadır. Davacı tarafından davalılara sipariş verildiğine ilişkin bir belge sunulmamıştır.

Mahkemece davalı Hüseyin'in yeminli beyanlarında çeki aldığını kabul ettiğinden hareketle ispat yükünün davalıların üzerinde olduğu değerlendirilmiş ise de davalı Hüseyin'in yemin sırasında verdiği beyanlarda peşin satış karinesine aykırı bir ifade bulunmamaktadır.

Davaya konu çekte davacının cirosundan sonra ... cirosu olup ,davacıdan sonra davalılar ciro silsilesinde hiç görünmemektedir.Ancak davalılar çekin alındığı kabul etmişlerdir.Ancak çekin alındığının kabul edilmesi çekin ödeme aracı olduğu ,peşin satış karinesi gereği çekin avans olarak verildiğini kabule yeterli değildir.Yine davalı tarafa teklif edilen yemin metninde de peşin satış karinesinin aksini ispat edebilecek bir olgu ileri sürülmemiştir.

Davacı tarafça sunulan yemin metni, çekin davalılara avans olarak verildiğini kanıtlamaya elverişli değildir. Davacı çekin avans olarak verildiğini ispat yükü altında olup bahsi geçen çeki davalılara avans olarak verdiğine ve malların davacıya teslim edilmediğine ilişkin bir delil ibraz etmemiştir.Bu halde; karinenin aksini ileri süren davacı olduğu halde ispat yükü davalıya yüklenerek davanın kabulüne karar verilmesi doğru olmamıştır.

Açıklanan nedenlerle ;mahkemece davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulü yönünde karar verilmesi doğru olmadığından, davalılar vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından yeniden karar verilerek davanın reddine karar verilmiştir.

29/05/2025