İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2022/2122 K.2025/1982

Davanın reddine ilişkin kararın davacılar vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacılar vekili; müvekkilleri ile davalı şirket arasında 01/09/2016 tarihli komisyon sözleşmesi imzalandığını, sözleşmede davalı şirkete hangi şartlar altında ve hangi miktarda komisyon ödemesi yapılacağının ayrıntılı olarak düzenlendiğini, buna göre yapılacak ödemelerin bayinin bayilik anlaşması ve eklerini ihlal etmemesi şartına bağlandığını, müvekkilleri ile dava dışı ... şirketi arasında, müvekkillerine ait marka ve logo altında istasyonda bayilik yapması için 01/01/2017 tarihli bayilik sözleşmesi imzalandığını, akabinde bu sözleşmelerin devir mutabakatı ile müvekkili ...'e devredildiğini,

bayi Atakum'un taahhüt ettiği miktarda ürünü müvekkillerinden almayarak bayilik sözleşmelerini ihlal ettiğini, müvekkillerince davalının düzenlediği faturalara istinaden 01/09/2016 tarihli sözleşmenin 4. maddesinde öngörülen ödemelerin yapıldığını, bayi Atakum'un taahhüt ettiği miktarda ürün alımı gerçekleştirmeyerek bayilik sözleşmelerini ihlal ettiğini, bu durumda 01.09.2016 tarihli sözleşmenin 4. maddesindeki olumsuz şart gerçekleştiğinden, davalıya yapılan ödemelerin müvekkillerine iadesi gerektiğini belirterek, müvekkili ... tarafından fazla ödenen 379.193,85-TL, ... ... tarafından fazla ödenen 3.956,045,78-TL,...

Gaz tarafından fazla ödenen 333.607,11-TLnin temerrüt tarihinden itibaren avans faizi işletilerek davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; müvekkili ile davacılar arasında imzalanan 01/09/2016 tarihli komisyon sözleşmesi gereğince, müvekkili şirketin davacılara ... ve LPG satımı için bayi bulmayı, davacıların da bulunan bayiler karşılığında müvekkili şirkete komisyon ödemeyi üstlendiklerini, komisyon şartlarının sözleşmede belirlendiğini, sözleşme kapsamında müvekkili şirket tarafından davacılara bayi olarak ... şirketinin bulunduğunu, bayi Atakum ile davacılar arasında bayilik sözleşmeleri imzalandığını, müvekkilinin bayinin fiilen satışa başlamasından bayilik ilişkisinin sonuna kadar sabit aylık komisyona hak kazandığını,

sözleşme kapsamında davacılar tarafından yapılan satışların hesaplanarak müvekkiline bildirilmesi sonucu düzenlediği faturalara istinaden yapıldığını, müvekkilinin hak ettiği ve davacılarca ödenmeyen bir kısım komisyon bedellerine ilişkin olarak müvekkilince davacılara karşı İstanbul 10. ATMnin 2021/856 ve İstanbul 15. ATMnin 2021/846 esas sayılı dosyalarında açılan davaların derdest olduğunu, müvekkilince düzenlenmiş olan faturaları kabul ederek ödeme yapmış olan davacıların, bu ödemelerin iadesini talep edemeyeceğini, dava dışı bayi yükümlülüklerine uygun davranmış olup,

davacıların bayilik sözleşmesini feshetmemiş olmasının da bunu gösterdiğini, bayinin imzaladığı alım taahhütlerinin sözleşme eki niteliğinde olmadığını, bayi taahhüde aykırı davranmış olsa dahi bu durumun sözleşmenin nispiliği gereği müvekkiline karşı ileri sürülemeyeceğini belirterek, davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; taraflar arasındaki 01.09.2016 tarihli komisyon sözleşmesi hükümlerine göre; davalıya ait taşınmaz üzerindeki istasyonda belirli bir dönem için davacı ile ... bayilik sözleşmesi yapacak ve davacının ... ve LPG ürünlerini satacak bayi adayının bulunması karşılığında, davacı tarafça davalıya komisyon ödemesinin, şeklinin ve miktarının kararlaştırıldığı,

buna göre aylık sabit bir ödeme yanında her ay yapılacak satış ve sözleşmede kararlaştırılan oran üzerinden, davacı tarafça hesaplanarak davalıya bildirilecek komisyon bedeline ilişkin davalı tarafça kesilecek faturanın davacıya tebliği sonrası, 30 gün içinde davacı tarafça komisyon ödemesi yapılacağı, görüldüğü üzere komisyon bedeli hesaplamasının davacı tarafça yapılıp davalıya bildirileceği, davalının da bildirilen komisyon bedeline ilişkin fatura kesip davacıya tebliğ edileceği, sonrasında davacı tarafça ödeme yapılacağı,

sözleşme kapsamında davalı tarafça bayi olarak ... şirketi bulunarak davacı ile dava dışı bu şirket arasında ... bayilik ilişkisinin kurulduğu, bayilik ilişkisinin sözleşmede öngörüldüğü gibi 01/01/2017 tarihinde başladığı ve 01/09/2021 tarihinde sonlandığı,sözleşme süresince, satılan ürünler üzerinden davalıya ödenecek komisyon bedelinin, davacı tarafça hesaplanarak ihtirazi kayıtsız olarak davalıya ödendiği,

taraflar arasındaki 01/09/2016 tarihli sözleşme ile bu sözleşmeye istinaden davacı ile Atakum şirketi arasındaki bayilik sözleşmelerinin sürdüğü dönemde ve eldeki davanın açıldığı tarihe kadar bayinin eksik ürün alımı nedeniyle hiç bir girişimde bulunmadığı bayiye karşı açtığı İstanbul 20. ATM'nin 2022/333 sayılı dosyasında açılan davanın eldeki davadan sonraki tarihte 26/05/2022 tarihinde açıldığı, davalı tarafın,bayilik sözleşmesinin imzalanmasını ve sözleşme süresince devamını sağlayarak yükümlülüklerini yerine getirdiği,

hesabını kendisi yaparak ihtirazi kayıt koymadan davalıya komisyon ödemesi yapan davacıların, bu ilişkiler sona erdikten sonra fazla komisyon ödemesi yaptığı yönündeki iddiasının basiretli tacirin özenli davranma yükümlülüğüne aykırı düştüğü gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF NEDENLERİ

Davacılar vekili; taraflar arasında imzalanan 01/09/2016 tarihli sözleşmenin 4. maddesinde, davalı şirkete hangi şartlar altında ve hangi miktarda komisyon ödemesi yapılacağının ayrıntılı olarak düzenlendiğini, buna göre yapılacak ödemelerin bayinin bayilik anlaşması ve eklerini ihlal etmemesi şartına bağlandığını, bayinin taahhüt ettiği miktarda ürün almayarak bayilik sözleşmelerini ihlal ettiğini, bayilik ilişkisinin 01.09.2021 tarihinde sona erdiğini, müvekkillerince davalının düzenlediği faturalara istinaden ödemeler yapıldığını, bayinin alım taahhüdünü ihlal etmesinin bayilik sözleşmesinin de ihlali niteliğinde olduğunu,

ancak bayinin taahhüt ettiği miktarda ürün alımı gerçekleştirmeyerek bayilik sözleşmelerini ihlal ettiğini, bu hususun bayinin müvekkiline karşı İstanbul 13. ATMnin 2021/654 esas sayılı dosyada alınan bilirkişi raporu ile tespit edildiğini, bayiye karşı eksik alımdan kaynaklanan cezai şart istemiyle İstanbul 20. ATMnin 2022/333 esas sayılı dosyasında dava açıldığını, bayinin alım taahhüdüne uymayarak sözleşmeleri ihlal etmesi nedeniyle davalının kendisine ödenen komisyonları iade etmesi gerektiğini, komisyon ödemeleri aylık olarak yapılmış olup,

ürün alım taahhüdünün ise yıllık bazda ve 5 yıllık bayilik süresi sonunda tespiti mümkün olduğunu,müvekkillerinin davalının komisyona hak kazanıp kazanmadığını ancak sözleşmelerin her bir yılının ve nihayetinde tüm sözleşme süresinin sonunda görebildiklerini, mahkemece hiç bir delil toplanmadan, komisyon ödeme şartlarının yerine getirilip getirilmediği araştırılmadan karar verildiğini belirterek, kararın kaldırılarak davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, taraflar arasındaki 01/09/2016 tarihli sözleşme kapsamında davacılar tarafından davalıya ödenen komisyon bedellerinin iadesi istemine ilişkindir.

Taraflar arasında, davalıya ait taşınmaz üzerinde davacılar ile bayilik ilişkisi yürütecek bayi adayının davalı tarafça bulunması ve bayilik ilişkisinin 01.09.2021 tarihine kadar devam etmesi koşuluyla, davacılar tarafından davalıya ödenecek komisyon bedeline ilişkin olarak 01.09.2016 tarihli sözleşmenin akdedildiği, bu sözleşme doğrultusunda davalı tarafça bayi olarak bulunan ... şirketi ile davacılar arasında 01.01.2017 tarihli ... ve otogaz bayilik sözleşmelerinin akdedildiği, ayrıca bayi tarafından otogaz ve ... için ayrı ayrı ürün alım taahhütnameleri imzalandığı,

bayilik ilişkisinin sözleşmelerin süre sonu olan 01.09.2021 tarihinde sona erdiği, ilişkinin devamı süresince 01.09.2016 tarihli sözleşme hükümleri gereği her ay davacılar tarafından hesaplanıp davalıya bildirilen komisyon bedeline ilişkin olarak davalı tarafından düzenlenen komisyon faturaları doğrultusunda davalıya komisyon ödemeleri yapıldığı,sözleşmelerin süre sonunda ise davacılar tarafından dava dışı bayinin ürün alım taahhüdüne uymayarak sözleşmeleri ihlal ettiği, davalıya komisyon ödeme şartının gerçekleşmediği ileri sürülerek,

daha önce ödenmiş olan komisyon bedellerinin davalıdan tahsili amacıyla işbu dava açılmıştır.Komisyon sözleşmesinin 4. maddesinde; ...' (davacı), ile ...'un (davalı) bulacağı bayi adayı ile sözleşme imzalanması, bayinin ... markası altında 01.09.2021 tarihine kadar ... satışı yapılması,bayinin bayilik anlaşması ve ekleri ile mevzuat hükümlerini ihlal etmemesi ve bayilik süresince münhasıran ... ürünlerini satması şartıyla, bayinin fiilen başlamasını müteakip ...'a aylık 21.750-USD+KDVödeyeceği, buna ilaveten bayinin münhasıran her bir sözleşme ayında 233 metreküp miktarı üzerinde ... alımı yapması halinde,

bu miktar üzerindeki alımları üzerinden, bayi ile ... arasındaki kar paylaşımı oranı ile ... ile anlaşılmış kar paylaşımı oranı arasındaki farka tekabül eden tutarın komisyon bedeli olarak ...'a ödeneceği, ...'in, bayi ve ...'un %50-50 kar paylaşımı koşullarındaki 233 metreküp beyaz ürün taahhüdünün dışında kalması koşulu ile bayinin toptan koşullarında alıp, istasyonda pompadan sattığı beyaz ürünlerde ...'a 100-TL/metreküp+KDV tutarı komisyon bedeli olarak ödeyeceği;...

Gaz'ın bayilik sözleşmesi imzalaması halinde, bayinin istasyonda ... Gaz markası altında 01.09.2021 tarihine kadar LPG/otogaz satışı yapması, bayinin fiilen satışa başlaması, bayinin bayilik anlaşması ve ekleri ile mevzuat hükümlerini ihlal etmemesi, bayilik süresince münhasıran ... Gaz ürünlerini satması şartıyla, bayinin münhasıran her bir ayda 60 ton miktarında lpg/otogaz alımı gerçekleştirmesi kaydıyla, bu miktar için bayi ile ...

Gaz arasındaki kar paylaşımı oranı ile ... ile anlaşılmış kar paylaşımı oranı arasındaki farka tekabül eden tutarın ... Gaz tarafından komisyon bedeli olarak ...'a ödeneceği, bayinin aylık 60 ton miktarı üzerindeki lpg/otogaz alımları için, bayi ile ... Gaz arasındaki kar paylaşımı oranı ile aylık 60 ton ve üzeri için ... ile anlaşılmış kar paylaşımı oranı arasındaki farka tekabül eden tutarın ...

Gaz tarafından komisyon bedeli olarak ...'a ödeneceği, yukarıda belirtilen ödemelere esas hesaplamaların, istasyonda faaliyet gösterecek bayi adayının ilk ... ve lpg/otogaz alım tarihinden itibaren 1 (bir) aylık dönemlerde yapılacağı,hesaplamanın münhasıran ... ve ... Gaz tarafından yapılarak ...'a bildirileceği ve ... tarafından bir sonraki takvim ayının ilk günü ... ve ... Gaz için ayrı ayrı olmak üzere tanzim edilecek komisyon faturasının ... ve ...

Gaz'a tebliğinden itibaren 30 gün içinde ...'un banka hesabına ödeneceği kararlaştırılmıştır.Davacılar ile dava dışı bayi Atakum şirketi arasında imzalanmış olan ... ve otogaz bayilik sözleşmeleri kapsamında dava dışı bayi tarafından ... ve otogaz için ayrı ayrı imzalanmış olan iki ayrı ürün alım taahhütnamesinde;

dava dışı bayinin yıllık asgari 720 ton, anlaşma süresince toplam 3.360 ton otogaz ürünü, yıllık asgari 2.800 metreküp, anlaşma süresince toplam 13.066 metreküp beyaz ürün almayı taahhüt ettiği, taahhüdün her bir yıllık anlaşma dönemine ilişkin olarak yerine getirilememesi halinde anlaşma süresi hitamında veya her bir yıllık anlaşma süresinin sonunda hesaplanacak eksik kalan miktar üzerinden otogazda ton başına 50-USD, beyaz üründe ise eksik kalan miktar üzerinden metreküp başına 80-USD tutarında kar mahrumiyeti ödeneceği, işbu taahhütnameye aykırılığın münakit anlaşmaların da ihlali olarak değerlendirilebileceği belirtilmiştir.

Komisyon sözleşmesi ile ... şirketince imzalanmış olan taahhütnamelerin birlikte değerlendirilmesinde; davacıların davalıya komisyon bedeli ödemesi, diğer koşullar yanında bayinin bayilik anlaşması ve eklerini ihlal etmemesi şartına da bağlanmıştır. ... için bayinin alım miktarı şartı olmaksızın aylık 21.750-USD ödenecek, ilave olarak bayinin alım taahhüdünü aşması halinde ise aşan kısım bakımından sözleşmede kararlaştırılan hesaplama yöntemine göre ayrıca hesaplanacak komisyon ödenecektir.

Otogazda ise bayinin asgari alım miktarını sağlaması koşuluyla sözleşmede belirlenen hesaplama yöntemine göre hesaplanacak komisyon ödenecek, taahhüdü aşan alımlar için de yine ayrıca komisyon hesaplanarak ödenecektir. Dava dışı bayi tarafından düzenlenen her iki ürün alım taahhüdünde de,taahhütnameye aykırılığın taraflar arasındaki bayilik sözleşmelerinin ihlali olacağı bayi tarafından kabul edilmiştir.

Bu durumda bayinin asgari alım taahhüdünü yerine getirememesi sözleşmenin ihlali olarak kabul edilmekle, komisyon sözleşmesi kapsamında bayinin alım taahhüdünü yerine getirememesi halinde ... yönünden aylık 21.750-USD tutarlı komisyon dışındaki komisyon ödeme şartı yerine getirilmemiş olacak, otogaz yönünden ise komisyon ödeme şartı tamamen yerine getirilmemiş olacaktır.

TBK nın 78(1) maddesi uyarınca "borçlanmadığı edimi kendi isteğiyle yerine getiren kimse bunu ancak, kendisini borçlu sanarak yerine getirdiğini ispat ederse geri isteyebilir."Sözleşmede, komisyon hesaplamasının 1 aylık dönemlerde davacılar tarafından yapılarak davalıya bildirileceği ve davalının bu hesaba göre düzenleyeceği komisyon faturasının davacılara tebliğinden itibaren 30 gün içinde davalıya ödeneceği kararlaştırılmıştır.

Sözleşme süresince yukarıda açıklandığı şekilde her ay için davacılar tarafından hesaplanıp davalıya yapılan bildirim üzerine davalı tarafça düzenlenen komisyon faturaları doğrultusunda davacılar tarafından davalıya komisyon ödemesi yapılmıştır.

Davacılar dağıtıcı olarak dava dışı bayinin alım taahhüdünü yerine getirmediğini, eksik alım yaptığını bilebilecek yegane taraftır.Bayinin eksik alım yaptığını bilerek davalıya aylık bazda hesaplar yapılarak davalıya bildirilmiştir.Bayinin asgari alım taahhüdüne uymadığı ileri sürülmesine karşın,sözleşme devam ettiği sürece bayiye ve davalıya herhangi bir ihtarda bulunmayan ve asgari alım taahhüdünün yaptırımı olarak düzenlenen fesih hakkını kullanmayan davacılar, bu davranışları ile koşulları sağlanmamış olsa da aylık bazda ödedikleri komisyon bedellerini kendilerini borçlu sanarak ödemedikleri açıktır.Açıklanan nedenlerle,

bayinin eksik alımlarını bilerek davalıya komisyon bedeli ödeyen davacıların TBK nın 78(1)maddesi uyarınca kendilerini borçlu sanarak ödeme yaptıkları kabul edilemeyeceğinden davanın reddine ilişkin kararda hukuka aykırılık bulunmamış,istinaf nedenleri yerinde olmayan davacılar vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.