İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2022/920 K.2025/517

Davanın kabulüne ilişkin kararın davalı .... Şti. vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili, müvekkilinin adresinde 25/12/2020 tarihinde vuku bulan hırsızlık olayında kasasındaki imzalı-imzasız 50 adet kadar müşteri çekinin, paranın ve ziynet eşyalarının çalındığını, olayla ilgili olarak Bakırköy CBS'de 2020/111766 sayılı soruşturmanın açıldığını ve halen devam ettiğini; dava konusu çekin Bakırköy 5. ATM'nin 2021/7 esas sayılı dosyasından iptal davasına konu edildiğini, keşidecisi dava dışı... Ltd.

Şti.'den ticaret karşılığında teslim alınan ...Bank ... şubesine ait ... numaralı 30/04/2021 tarihli 42.739-TL bedelli çek için ödemeden men kararı istenildiğini, çekin davalı ... Ltd. Şti. Tarafından bankaya ibraz edildiğini;... Ltd. Şti. ile ibraz eden davalı arasında bir ticari ilişki olmadığını, davalı... Ltd.

Şti.'nin İkitelli ...'de gerçekleştirilen başka bir hırsızlık sonucu çalınan çekin yetkili hamili olarak ortaya çıktığını, müvekkilinin çalınan tüm çeklerinin de davalı... Ltd. Şti.'nin elinde çıktığını, diğer davalılar yoluyla eline geçtiğini, adı geçen davalının ağır kusurlu hamil olduğunu. 05/05/2021 tarihinde Covid-19 kapsamında çek ibrazının durdurulduğunu, çekin kambiyo vasfını kaybettiğini; müvekkilinin davalılar ... ve ... Ltd. Şti.

İle de ticaretinin olmadığını, bu firmaların çeke cirosu alınan göstermelik firmalar olduğunu ileri sürerek, çekin müvekkili lehine davalıdan istirdadına, ödenmişse parasının istirdadına; müvekkilinin davalılara borçlu olmadığının tespitine ve kötüniyet tazminatına karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı... Ltd. Şti. vekili, davacının hırsızlık hususunda savcılık şikayetinden başka belge sunmadığını, davacının ağır kusurlu davranışıyla oluşan zarardan sorumlu olduğunu ve davacı tarafından çekin kötü niyetle iktisap edildiğin ispat yükü altında olduğunu belirterek, davanın reddine ve tazminata karar verilmesini istemiştir.Diğer davalılar, davaya cevap verilmemiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece, çekin davacının rızası hilafına elden çıktığının savcılık dosyasından anlaşıldığı; bilirkişinin defterlerini ibraz etmeyen davalılar ... ve... Ltd. Şti.'nin kayıtlarını inceleyemediği, davacı ve davalı ... Ltd.

Şti.'nin defterlerinin incelendiği, davacının kayıtlarına göre çekin yetkili hamili olduğunun ispat edildiği; davacı davalılar aleyhine menfi tespit ve istirdat istemli olarak bir çok davanın olduğunu belirttiğinden bilgileri verilen bir kısım dosyaların celp edildiği.

UYAP'ta yapılan sorgulamada davalılar hakkında menfi tespit ve istirdat istemli olarak bir çok davanın açıldığının tespit edildiği; davacı tarafından davalılar aleyhine Bakırköy 6. ATM'nin 2021/515, 7. ATM'nin 2021/387, 2. ATM'nin 2021/487, 1. ATM'nin 2021/492, 3. ATM'nin 2021/520, 2021/746, 2021/767 ve 2. ATM'nin 2021/554 esas sayılı dosyalarında menfi tespit ve istirdat istemli davalar açıldığı, davalara konu çeklerin aynı veya benzer nitelikte ciro silsileleriyle davalı ...

Ltd. Şti.'ye geçtiğinin tespit edildiği; yine UYAP'ta davalılar aleyhine farklı davacılar tarafından farklı hırsızlık olaylarına dayanılarak menfi tespit ve istirdat davalarının açıldığının görüldüğü; bu davadan daha önce davalı... aleyhine Bakırköy 3. ATM'nin 2020/592 ve 4. ATM'nin 2020/457 esas sayılı dosyalarındaki çeklerde de benzer ciro silsilelerinin yer aldığı;

buna göre her ne kadar davalı ... tarafından çekin meşru hamili olduğu iddia edilmiş ise de, Yargıtay 11. HD'nin ve İstanbul BAM 12. HD'nin kararlarında belirtildiği üzere, davanın davalılarının, farklı hırsızlık olayları yoluyla elden çıkan çekleri benzer cirantalardan ciro yoluyla devralarak son hamil olarak farklı kişiler/firmalar aleyhine icra takiplerine konu ettiği;

bu durumda bir tacir olarak basiretli davranması gereken davalının, keşidecileri ve lehdar-cirantaları farklı olan çok sayıda hırsızlık iddiasına konu çeki yeterli araştırmayı yapmadan iktisabında ağır kusurlu olduğu ve Her ne kadar davacı tarafından tüm davalılar bakımından çekin istirdatı talep edilmiş ise de istirdat davasının çeki elinde bulunduran kişiye karşı açılmasının gerektiği gerekçesiyle, menfi tespit talebi yönünden davanın kabulü ile davacı ...'ın davaya konu çek nedeniyle davalılar...

Ltd. Şti,... Ltd. Şti. ve ...'a borçlu olmadığının tespitine; istirdat talebi yönünden, açılan davanın davalı... Ltd. Şti. bakımından kabulü ile dava konusu çekin bu davalıdan istirdatına, açılan davanın davalılar... Ltd. Şti. ve ... bakımından pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı... Ltd. Şti. vekili, müvekkilinin yetkili hamil olduğunu; mahkemece CBS dosyasının akıbetinin araştırılmadığını; çekin çalındığının ispatlanamadığını; bilirkişi raporunun hatalı olduğunu ve itirazlarının değerlendirilmediğini; davacının müvekkilini çeki iktisabının kötü niyetle ve ağır kusurla olduğunu ispatlayamadığını ve aksinin kabulü kıymetli evrakın mücerretlik ilkesini ortadan kaldıracağını belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın reddine karar verilmesini istemiştir.

GEREKÇE

Dava, menfi tespit ve TTK'nın 792. maddesine dayanılarak açılmış çekin istirdadı istemine ilişkindir.Somut olayda, dava konusu ...bank... Şubesi'ne ait 30/04/2021 keşide tarihli, ... nolu, 42.730-TL bedelli, keşidecisi... Ltd. Şti., lehtarı davacı olan çekin, davacının elindeyken işyerinde meydana gelen hırsızlık kapsamında (50 adet çekin) çalındığı, çek cirantalarının sırasıyla davacı, davalı ..., davalı... Ltd. Şti. ve son hamilin davalı ... Ltd.

Şti. olarak göründüğü, çekin 05/05/2021 tarihinde ibraz edildiği, çeke Bakırköy CBS'nin 2020/111766 sayılı soruşturması kapsamında el konulduğu; davacı tarafından çekin (ve diğer 47 çekle birlikte) zayi nedeniyle iptali istemiyle dava açıldığı; çekin davalı... Ltd. Şti. tarafından İstanbul ....

İcra Dairesi'nin ... sayılı dosyasında davacı ve diğer cirantalar aleyhinde icra takibine konu edildiği anlaşılmaktadır.Davacının şikayeti üzerine başlatılmış Bakırköy CBS'nin 2020/111766 soruşturma sayılı dosyasının bulunduğu anlaşılmaktadır.TTK’nın 792. maddesine göre, "Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790'ıncı maddeye göre ispat etsin,

çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.'' TTK'nın 790. maddesinde ise, "cirosu kabil bir çeki elinde bulunduran kişi, son ciro beyaz ciro olsa bile,

kendi hakkı müteselsil ve birbirine bağlı cirolardan anlaşıldığı takdirde yetkili hamil sayılır" hükmü düzenlenmiştir.Çek istirdatı davalarında davacı çekin yetkili hamili olduğunu, çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve davalının çeki kötüniyetle iktisap etmiş veya çeki iktisapta ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlanmalıdır.Çeki elinde bulunduran davalının çeki edinme nedenini açıklama mecburiyeti bulunmamaktadır, aksi düşüncenin kabulü çekin “mücerretlik” vasfını ortadan kaldırır.

İspat yükü üzerinde bulunan davacı, yukarıda da açıklandığı üzere öncelikle çekin yetkili hamili olduğunu ve çekin rızası dışında elinden çıktığını, sonrasında ise davalının çeki iktisapta kötüniyetli veya ağır kusurlu olduğunu kanıtlamak zorundadır.Dosya kapsamı incelendiğinde, çekin davacının uhdesindeyken hırsızlık sonucu elinden çıktığı, davacının taraf olduğu ve dava konusu edilmeyen farklı çeklerin de benzer ciro silsileleriyle aynı davalıya geçtiği ve davalı... Ltd.

Şti. tarafından bankaya ibraz edildiği görülmüş, bunun üzerine UYAP’ta yapılan tespitler itibariyle, davalının farklı çok sayıda olayda, hırsızlık yoluyla elden çıkan çekleri benzer cirantalardan ciro yoluyla devralıp, bir çoğunu son hamil olarak farklı kişiler/firmalar aleyhine icra takiplerine konu ettiği sabittir. Ayrıca davaya konu olayın şekliyle çok benzer şekilde hırsızlık veya kaybolma olayları kapsamında davalı... Ltd.

Şti.'nin eline geçmesi nedeniyle anılan davalıya karşı açılmış çok sayıda menfi tespit ve/veya çekten kaynaklanan davalarda kararlar verildiği ticari hayatın gerekleriyle uyuşmayan bu durum UYAP'tan yapılan incelemede belirlenmiştir. Bu durumda bir tacir olarak basiretli davranması gereken davalı... Ltd.

Şti.nin, hem davaya konu olaya ilişkin hırsızlık kapsamında çalınmış çekleri aynı ciro silsilesiyle hem de lehdar-cirantaları farklı olan çok sayıda hırsızlık iddiasına konu çeki yeterli araştırmayı yapmadan iktisabında ağır kusurlu olduğunun hırsızlık olayı ve sonrasında yapılan ciroların bir organizasyon içinde yapıldığının kabulü gerekir. Söz konusu çekin davalı... Ltd.

Şti.'nin kayıtlarında yer alması ve davalı vekilinin istinaf dilekçesinde belirttiği hususların araştırılması da sonuca etkili değildir. Açıklanan nedenlerle, mahkemece menfi tespit isteminin tüm davalılar, çekin istirdatı isteminin ise sadece davalı... Ltd. Şti. açısından kabulüne dair verilen kararda isabetsizlik bulunmadığından, davalı... Ltd. Şti. vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.