İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2023/510 K.2025/1863

Davanın kısmen kabulü-reddine ilişkin kararın davalı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili. 20.07.2016 tarih ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hâl kapsamında yürürlüğe konulan 668 sayılı KHK ile ... Basım..

AŞ. nin kapatılarak tüm malvarlığının Hazineye devrolduğunu, şirketin adresinde 21.08.2020 tarihinde İstanbul Valiliği Defterdarlık KHK İşlemleri İl Bürosu tespit memurlarınca yapılan sayım çalışmaları esnasında keşidecisi ... olan, 15.000-TL bedelli, 31.10.2016 keşide tarihli, Tokat keşide yerli, ...nolu, ... ... Bankası AŞ Tokat Şubesince verilen çek tespit edildiğini, çeke dayalı Bakırköy 12. İcra Dairesinin...

Esas sayılı dosyasında davalı aleyhine icra takibi başlatıldığını, davalının takibe itiraz ettiğini, çek nedeniyle sebepsiz zenginleşmediğinin davalı tarafından ispatlanması gerektiğini ileri sürerek itirazın iptaline, davalı borçlu hakkında alacağın % 20'sinden az olmamak üzere icra inkâr tazminatına hükmedilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili; davacı görünen idareye müvekkilinin borcu olmadığını, müvekkilinin, davacı ile herhangi bir şekilde ticareti olmadığını, müvekkilinin dava konusu çeki ... Basın..AŞ.'nin yapacakları ticaretlerine ön ödeme, yani bağlantı çeki olarak verdiğini, dava konusu çek karşılığı olarak müvekkiline mal ve hizmet verilmediğini, müvekkilinin almadığı bir malın ödemesini yapmaya zorlandığını, yeni sezonda basılacak yeni ürünlerin bağlantısı olmak üzere dava konusu çekin keşide edildiğini, dava konusu çeklerin zaman aşımına uğradığını, TTKnın 732. maddesinde belirtilen 1 yıllık sürenin dolduğunu, bu çekle ilgili alacağını davacının ispatlaması gerektiğini belirterek davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; çek dolayısıyla sebepsiz zenginleşmediğini ispat yükü davalı üzerinde olup, davalı tarafça ispat edilemediğinden, davacının çek kadar davalıdan alacaklı olduğu gerekçesiyle; davanın kısmen kabulü ile 15.000-TL asıl alacak yönünden davalının itirazının asıl alacak 15.000-TL için iptaline; asıl alacağa takip tarihinden itibaren yıllık %9 ve değişen oranlarda yasal faiz işletilmesine, işlemiş faize ilişkin talebin reddine,%20 oranda hesaplanan icra inkar tazminatının davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı vekili; davalının iş yerinin 2017 yılında kapatıldığını, mali defterlerin Tokat'ta bulunduğunu, defterlerin incelenmesi için Tokat Mahkemelerine talimat yazılarak incelenmesinin mümkün olduğunu, mahkemece bu hususta işlem yapılmadığını,bilirkişi raporunda davacı kayıtlarının incelenmesi sonucu 01.01.2018 – 30.09.2019 tarihlerinde, davalı tarafından ...

Bas...AŞ adına düzenlenen 31.10.2016 keşide tarihli, B-8659498 numaralı 15.000-TL tutarlı takibe konu çekin, 101 Alınan Çekler Hesabında “portföyde karşılıksız” açıklaması ile kayıtlı olduğu, ... Bas..AŞ’nin davalı taraftan 15.000-TL alacaklı olduğu, 120 Alıcılar Hesabında ayrıca ...

Bas..AŞ.’den davalı tarafın 3.524,80-TL alacaklı olduğu tespitinin yer aldığını, bu tespite göre müvekkili şirketin çek nedeniyle davacı görünen şirkete borcu olmadığını,müvekkili şirketin alacaklı olduğunu, çekin bağlantı çeki olarak verildiğini, mahkemece icra inkar tazminatına hükmedilmesine rağmen kararın gerekçesinin açıklanmadığını belirterek kararın kaldırılarak davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, bir adet ibraz edilmeyen çeke dayalı sebebsiz zenginleşmeye dayalı icra takibine vaki itirazın iptali talebine ilişkindir.Hazineye devir edilen şirket lehine davalı tarafından düzenlenen bir adet çeke dayalı olarak davalı aleyhine takip başlatıldığı ,davacı vekili taleplerinin TTK nın 732 maddeye dayalı oldğunu açıklamış ise de ;el konulan şirket ile keşideci arasında temel ilişki bulunduğu anlaşılmaktadır.HMKnın 33’maddesine göre, hakim Türk hukukunu resen uygular.

Bunun anlamı, mahkeme önüne gelen bir davada dava ve cevap dilekçesindeki taraf beyanlarını yorumlayarak davanın hukuki nitelendirmesinin hakim tarafından yapılacak olmasıdır.Davacı sebebsiz zenginleşme hukuki nedenine dayanarak ispat yükünün davalıda olduğunu ileri sürerek davalının sebebsiz zenginleşmediğini kanıtlaması gerektiğini ileri sürmüş ise de ;süresinde ibraz edilmeyen çek yazılı delil başlangıcı niteliğinde olup alacaklı olduğunu ispat yükü ibraz edilmeyen çeke dayanan davacıdadır.

Somut olaya emsal Yargıtay ilamında "Dava konusu çekin zamanaşımına uğradığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, kambiyo hukukundan kaynaklanan haklar yitirilmiş olur. Böyle bir belgeye dayanan taraf ile diğer taraf arasında temel ilişki bulunması halinde belgenin yazılı delil başlangıcı olarak kabulü gerekir. Bu halde, alacaklı alacağını tanık dahil her türlü delille kanıtlayabilir. TTKnın 644. maddesine dayanılması taraflar arasında temel ilişki bulunmaması halinde olanaklıdır.

Somut olayda, davacı temel ilişkiye dayanmış ve dava konusu çekin prim alacağına karşılık düzenlenip kendisine verildiğini iddia etmiş, ancak ispat külfetinin TTKnın 644. maddesi uyarınca davalıya ait olduğunu bildirmiştir. HUMK.nun 76. maddesi uyarınca olayların açıklanması taraflara, hukuki nitelendirilmesi hakime ait bir görevdir.

Bu durumda mahkemece ispat külfetinin davacıda olduğu gözetilerek, davacıya alacağını kanıtlama olanağı tanınıp, deliller toplandıktan sonra birlikte değerlendirilmek suretiyle uygun sonuç dairesinde bir karar verilmesi gerekirken, ispat külfetinin tayininde yanılgıya düşülerek, yazılı şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

(Yargıtay kapatılan 19 HD nin 11.12.2006 tarihli ,2006/5594 esas-11930 karar sayılı kararı,aynı Dairenin 2017/3477 esas 2018/3970 karar sayılı 10.09.2018 tarihli ilamı)denilmiştir.Buna göre ispat yükü davacı alacaklıdadır. Davacı sebebsiz zenginleşme huhuki nedenine ancak temel ilişki bulunmaması halinde dayanabileceğinden mahkemece uyuşmazlıkta TTK nın 732 maddeye dayanılamayacağının gözetilmemesi doğru olmamıştır. Hükme esas alınan bilirkişi raporunda; ... Basım...

AŞ.'nin ticari defter ve kayıtlarında 01.01.2018 - 30.09.2019 tarihlerinde, davalı tarafından ... Bas...AŞ. adına düzenlenen 31.10.2016 keşide tarihli, B-8659498 numaralı, 15.000-TL tutarlı takibe olan çekin, 101 Alınan Çekler Hesabında “portföyde karşılıksız" açıklaması ile 15.000- TL tutar olarak kayıtlı olduğu, ... Bas...AŞ nin davalıdan 15.000-TL alacaklı olduğu,120 Alıcılar Hesabında ayrıca ... Bas. Yay. Reklam.

Ve Eğitim Araçları A.Ş.'nin davalı taraftan 3.524,80- TL alacaklı olduğu tespit edilmiştir.Açıklanan nedenlerle ; süresinde ibraz edilmeyen çeke dayalı olarak elkonulan şirketin ticari defterlerinin incelenmesi nedeniyle hazırlanan alacak listesinde 609.sırada davalıdan 3.524,80-TL alacağı bulunduğu tesbit edildiği,alacağın ancak bu miktar kadar ispatlandığının kabulü gerektiği halde davalının keşidecisi olduğu süresinde ibraz edilmeyen çekten dolayı alacaklı olduğunun elkonulan şirketin kayıtlarında mevcut olduğu ,davalının sebebsiz zenginleşmediğini kanıtlayamadığı gerekçesiyle borç ikrarı olmaktan çıkmış çeke dayalı olarak çek bedeli

kadar sorumlu tutulması doğru olmamıştır.Davalının çek kabulünde olup,çek nedeniyle bir borcu olmadığını ileri sürmekte ise de cari hesabında ne miktar borç olduğunu bilebilecek durumdadır.Alacak likit olup ;likit alacağa haksız itiraz icra inkar tazminatına hükmedilmesi için yeterlidir. Mahkemece ;likit alacağa haksız itiraz nedeniyle icra inkar tazminatına karar verilmesi yerindedir.Açıklanan nedenlerle.

3.524,80-TL alacağın varlığının alacak listesinden tesbit edildiği anlaşılmakla davalı vekilinin bu miktar alacakları bulunduğunun tesbit edildiğine ilişkin beyanı bilirkişi raporunda ki cümle düşüklüğünün ek raporda da düzeltilmemesi olup,elkonulan şirket adına düzenlenen alacak tesbiti listelerinde cari hesap alacağının varlığının tesbit edilmektedir.Yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasını gerektirmediğinden,

davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile kararın kaldırılarak yeniden karar verilerek;3.524,80- TL alacak için itirazın iptaline ,fazla istemin reddine %20 oranda hesaplanan icra inkar tazminatının davalıdan tahsiline karar verilmiştir.