İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi E.2024/12 K.2025/1061

Davanın kısmen kabul, kısmen reddine ilişkin kararın davacı vekili tarafından istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

DAVA

Davacı vekili; davalı ...Ltd Şti ile müvekkili arasında iplik alımı konusunda sözleşme imzalandığını, davalı ...Ltd Şti'ne dava konusu çeklerin verildiğini, ancak davalı ...Ltd Şti'nin sözleşmede kararlaştırılan edimini yerine getirmemesi nedeniyle çeklerin bedelsiz kaldığını, diğer davalının da bu durumu bilerek çekleri davalı ...Ltd Şti'nden aldığını, çeklerin davalı ...

Ltd Şti'ne ciro edildiğinin diğer davalı yetkilisinden öğrenilmesi üzerine dava konusu olmayan 3 adet çekin bu firma tarafından müvekkiline iade edildiğini, ancak dava konusu çeklerin bedelsiz kaldığını bildiği halde davalı ... ...Ltd Şti tarafından kendi ellerinde tutulduğunu belirterek davaya konu ...

Bankası Soğanlı Bahçelievler Şubesine ait, ... iban nolu, 20/11/2021 tarih, ... nolu, 100.000 USD bedelli çek, 25/12/2021 tarih, ... nolu, 126.000 USD bedelli çek, 19/03/2022 tarih ve ... nolu 100.000 USD bedelli çek, ... iban nolu, 11/12/2021 tarih ve ... nolu 912.000-TL bedelli çekler nedeniyle müvekkilinin davalılara borçlu olmadığının tespitine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... ...Ltd.

Şti. vekili; müvekkilinin 11/12/2021 tarihli 912.000-TL bedelli çek haricindeki diğer çekleri diğer davalı ile aralarındaki cari hesap ilişkisi çerçevesinde borca karşılık aldığını, müvekkilinin 912.000-TL bedelli çekle ilgisinin bulunmadığını, müvekkilinin ciro edilerek kendisine verilen çekler yönünden iyiniyetli üçüncü kişi konumunda olduğunu, müvekkili şirketin bu çekleri mal karşılığında aldığını, müvekkilinin kötüniyetli olduğuna dair bir delil bulunmadığı gibi bu yönde bir iddia da ileri sürülmediğini, müvekkilinin davacı ile diğer davalı şirket arasındaki ilişkiye yabancı olduğunu,

müvekkiline husumet yöneltilmesinin mümkün olmadığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

Davalı ...Ltd Şti vekili; müvekkilinin davacıya iplik satışına ilişkin aralarındaki sözleşmeden kaynaklanan edimini yerine getirdiğini, taraflar arasında imza altına alınan ön ödemeli sözleşmeye göre anlaşma tarihinden itibaren 3 gün içerisinde davacı tarafından 184.000 kg ipliğe karşılık 826.000-USD tutarında çek verileceğini, her ne kadar anlaşma uyarınca çeklerin 3 gün içerisinde teslim edileceği kararlaştırılmışsa da süresi içerisinde yalnızca 326.000-USD tutarında çek verildiğini, müvekkilinin işbu çek ve yapılan nakit ödeme karşılığı malı teslim ettiğini,

sözleşme imzalandıktan yaklaşık 1 ay sonra davacı tarafından kalan tutarlı çekler teslim edilmişse de müvekkilinin artık eski fiyatların geçerli olmadığından, ipliğin kilo fiyatında artış olduğundan, yeni fiyatın kabul edilmemesi halinde anlaşma olmayacağı belirterek sonradan teslim edilen 500.000-USD tutarlı çeklerin davacıya iade edildiğini, buna ek olarak bahsi geçen sözleşmedeki anlaşma tutarlarının yalnızca USD üzerinden kararlaştırıldığını, TL üzerinden bir anlaşma söz konusu olmadığını, dava dilekçesiyle sunulan 912.000-TL tutarındaki çekin, taraflar arasındaki başkaca bir ticari ilişkiye dayandığını,

dava dilekçesinin aksine davacının sözleşmeye aykırı davranarak müvekkilini büyük bir zarara uğrattığını belirterek davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEME KARARI

Mahkemece; davacı ile davalı ...Ltd Şti arasında 10.08.2021 tarihli sözleşme imzalandığı, toplam 6 adet 826.000-USD tutarında ve ... numaralı 11.12.2021 tarihli 912.000-TL tutarlı çeki davalı ...Ltd Şti'ne verildiği, davalı ...Ltd Şti tarafından davacı şirkete 02.08.2021, 09.08.2021, 10.09.2021 tarihli toplam 57.981,13 kg ipliğe ilişkin 207.757,20-USD tutarında fatura düzenlenerek ürün teslimi yapıldığı, davacı şirketin ise bu faturalar karşılığında davalı ...Ltd Şti'ne banka yolu ile 215.000-USD ödeme yaptığı, bu ticaretten kaynaklı olarak davacı şirketin 7.242,80-USD tutarında fazla ödeme gerçekleştirdiği,

davacı şirketin sözleşme kapsamı doğrultusunda yaptığı 826.000-USD ve 912.000-TL tutarındaki çek ödemelerinin sipariş ön avansı olarak kabul edilebileceğinden çeklerin sözleşme maddeleri kapsamında verildiği, davalı ...Ltd.

Şti'nin sözleşme kapsamında ürün teslimine dair edimlerini ve yükümlülüklerini yerine getirmediği, bahsi geçen çeklerin bedelsiz kaldığı, rapor içeriğinde de tespit edildiği üzere ... nolu 19.03.2022 keşide tarihli 100.000-USD, ... nolu 29.01.2022 keşide tarihli 200.000-USD, ... nolu 26.02.2022 keşide tarihli 200.000-USD olmak üzere toplam 500.000-USD tutarındaki çeklerin davalı ...Ltd Şti tarafından değil de davalı ... ...Ltd Şti tarafından davacıya göre teslim edildiği, bahsi geçen çeklerin sözleşmenin avansı olarak verildiği hususunun davalı ...Ltd Şti'nin de kabulünde olduğu, davanın ...Ltd.Şti bakımından haklı olduğu,

davalı ... ...Ltd.Şti yönünden yapılan değerlendirmede ise davacı ile davalı ... arasında doğrudan ticari ilişki bulunmasına rağmen davalı ... şirketi ile doğrudan ticari ilişkisinin bulunmadığı, davalı ... şirketi ile diğer davalı ... arasında ticari ilişkinin mevcut olduğu, davalı ... şirketinin diğer davalı ile birlikte hareket ettiğine ya da çeklerin bedelsiz olduğunu bilerek iktisap ettiğine ve bile bile davacının zararına hareket ettiğine dair bir delil bulunmadığı, davacının bu davalı yönünden haklılığını ispatlayamadığı,

14/04/2023 tarihli ara karar ile İİK'nun 72/3 maddesi gereğince ihtiyati tedbir kararı verildiğinden İİK 72/4.maddesi gereğince %20 oranında tazminatın koşullarının oluştuğu gerekçesiyle davanın ... San. Ve Tic.

Ltd.Şti bakımından kabulü ile dava konusu yapılan 20.11.2021 tarih ... nolu "100.000 USD" meblağlı, 25.12.2021 tarih ve ... nolu "126.000 USD" meblağlı, 19.03.2022 tarih ve ... nolu "100.000-USD" meblağlı, 11.12.2021 tarih ve ... nolu "912.000,00 TL" meblağlı çekler bakımından davacının borçlu olmadığının tespitine, çek iptali taleplerinin reddine, davalı ... San. ve Tic. Ltd.Şti yönünden davanın reddine, İİK 72/4.maddesi uyarınca %20 tazminatın davacıdan alınarak davalı ...

San. ve Tic. Ltd.Şti'ne ödenmesine karar verilmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili; bilirkişi raporuna olan itirazlarının incelenmeden ve değerlendirilmeden karar verilmesinin doğru olmadığını, hukukçu bilirkişi görevlendirilmesinin mevzuata uygun olmadığını, rapor içerisinde yer alan tespitlerde davalıların birlikte hareket ettiği, taraflar arasındaki hukuki ilişkinin hayatın olağan akışına uygun olmadığı,

tarafların şaibeli alışverişte bulunduğu hususlarının açıkça tespit edildiğini, ancak bilirkişilerin sonuç kısmında kendi tespitleri ile bağdaşmayacak kanaat bildirdiklerini, itirazların değerlendirilmediği gibi ek rapor da alınmadığını, davalı ... firmasının boya ve kimyasalları ticari ile uğraştığını, davalıların müvekkilleri ile aynı konumda bulunan birçok kişiyi mağdur ettiğini, ... firmasının çeklerin alındığı tarihte diğer davalıya yüklü ödemeler yaptığını, davalının sadece mal alımı yapmış olması halinde diğer davalıya gönderdiği paraların sebebini izah etmesi gerektiğini,

davalıların hesap hareketleri getirtildiğinde hayatın olağan akışına uygun düşmediğinin görüleceğini, ... yetkilisi ... tarafından çeklerin ödenmesi durumunda iplik teslimini gerçekleştirileceklerini müvekkiline bizzat söylediklerini, tarafların birlikte hareket ettiklerinin ve aralarında organik bağ bulunduğunun muhasebesel kayıtlar ile sabit olduğunu, muvazaa yönünden tanıkların dinlenilmesi gerektiğini, yine bu kapsamda davalıların banka hareketlerinin incelenmesi gerektiğini, müvekkilinin alacaklı konumunda iken haksız bir şekilde 20.000.000-TL ödemek zorunda kaldığını belirterek kararın kaldırılmasını talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, satış sözleşmesi kapsamında keşide edilen senetlerden dolayı bedelsizlik iddiasına dayalı menfi tespit istemine ilişkindir.

Somut olayda davacı ile davalı ...Ltd Şti arasında akdedilen 10.08.2021 tarihli sözleşme kapsamında ... nolu 19.03.2022 tarihli 100.000-USD bedelli, ... nolu 26.03.2021 tarihli 100.000-USD bedelli, ... nolu 25.12.2021 tarihli 126.000-USD bedelli, ... nolu 20.11.2021 tarihli 100.000-USD bedelli, ... nolu 29.01.2022 tarihli 200.000-USD bedelli, ... nolu 26.02.2022 tarihli 200.000-USD bedelli, ... nolu 11.12.2021 tarihli 912.000-TL bedelli çeklerin davacı tarafından keşide edilerek lehtar davalı ...Ltd Şti'ne iplik alımı için verildiği,

bu çeklerden ..., ..., ... nolu toplam 500.000-USD tutarlı çekin davacıya iade edildiği hususu ihtilaf dışı olup, davacı vekili ... nolu 19.03.2022 tarihli 100.000-USD bedelli, ... nolu 25.12.2021 tarihli 126.000-USD bedelli, ... nolu 20.11.2021 tarihli 100.000-USD bedelli, ... nolu 11.12.2021 tarihli 912.000-TL bedelli çekler karşılığında mal teslimi yapılmadığından bahisle bedelsizliğe dayalı olarak menfi tespit isteminde bulunmuştur.

Mahkemece, bahsi geçen çeklerin davalı ...Ltd Şti'ne avans olarak verildiği, karşılığında mal tesliminin ispatlanamadığı gerekçesiyle davalı ... yönünden davanın kabulüne, diğer davalı yönünden çeklerin bedelsizliğinin bilinerek iktisap edildiğinin ispatlanamadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiş, hükme karşı istinaf yasa yoluna davacı tarafça müracaat edilmiştir.

Bu durumda uyuşmazlık; çeklerdeki bedelsizliğin davalı ... firmasına karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği, davalı ...'nın davacı borçlu zararına hareket edip etmediği hususunda toplanmaktadır.Kural olarak kambiyo senetleri soyut borç ikrarını içeren senetlerdir. Kambiyo senetlerinde soyutluk prensibinin en önemli işlevi ispat açısından kendisini gösterir.

Buna göre, bir kambiyo senediyle borç altına giren kimse, borçlu olmadığını iddia ediyor ise bu hususu ispat etmekle yükümlüdür.

TTK'nın 818/1-e maddesi yollamasıyla aynı yasanın 687/1. maddesine göre ise, poliçeden dolayı kendisine başvurulan kişi, düzenleyen veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan def'ileri, hamilin poliçeyi iktisap ederken bile bile borçlunun zararına hareket ettiğini kanıtlamadıkça, başvuran hamile karşı ileri süremez. Bu kapsamda bedelsizlik iddiası da, TTK’nın 687. maddesi anlamında kişisel defidir.

Bu nedenle bedelsizlik iddiası, düzenleyen tarafından kural olarak ancak senet lehtarına karşı ileri sürülebilir. Ancak borçlu, hamilin senedi bilerek kendi zararına devraldığını kanıtlamak şartıyla hamile karşı da bedelsizlik defini ileri sürebilir.

Eldeki davada davacı ile davalı ... arasında doğrudan bir ticari ilişki bulunmamakta olup, davacının verdiği siparişteki ürünleri teslim borcu da bu davalı üzerinde olmayıp, davacıdan avans olarak çekleri alan davalı ...Ltd Şti üzerindedir. Davalı ...'nın diğer davalı ile birlikte hareket ettiğine ya da çekleri bedelsiz olduğunu bilerek iktisap ettiğine ya da borçlu zararına hareket ettiğine dair dosyada bir delil bulunmamaktadır.

Davacı tarafça, dava konusu olmayan diğer çeklerin müvekkiline ... tarafından iade edildiği ileri sürülmüş ise de bu yönde delil bulunmamakla birlikte doğru kabul edilse dahi bu hususun davalı ...'nın iade edilmeyen çekler yönünden bedelsizlik olgusunu bildiğini kabule yeterli değildir.

Açıklanan nedenlerle, davalı ...'nın bile bile davacı zararına hareket ettiğine, çekleri bedelsizlik olgusunu bilerek devraldığına, diğer davalı ile birlikte hareket ettiğine dair iddiasının ispatlanamadığı anlaşılmakla davacı vekilinin aksi yöndeki istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir. Bunun dışında dava konusu çeklerle ilgili icra takipleri başlatılmış olup, borcun ödenmesi nedeniyle istirdat kararı verilmesi gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.

Yargıtay 11. HD güncel bir kararında "Dosya içeriği ile dava konusu çekin keşidesine esas sözleşmeye konu malın davalı şirket tarafından teslim edilmediği, davacı çek keşidecisinin davalı çek lehdarı şirkete borçlu olmadığı sabittir.

Davalı şirketin dava konusu çeki, birleştirilen dosyanın davalısı Banka'ya ciro ettiği ve çek bedelinin davacıdan tahsil edildiğinin sabit bulunmasına göre davalı çek lehdarı davacı aleyhine sebepsiz zenginleşmiştir.Bu halde asıl davada, davalı şirket aleyhinde istirdat hükmü kurulması gerekirken, yazılı şekilde bu hususun göz ardı edilerek, hüküm tesisi doğru görülmemiştir. (Yargıtay 11 HD'nin 2020/4522 esas, 2022/4209 karar sayılı ilamı).

Yine 19. Hukuk Dairesinin bir kararında "Davacı tarafından menfi tespit davası açıldıktan sonra, dava konusu çek ciro edildiği dava dışı üçüncü kişi tarafından icra takibine konu edilmiş ve davacı da çek bedelini işbu icra dosyasına ödemiştir.

Davacının, dava konusu çek bedelinin icra dosyasına ödendiğini, davaya istirdat davası olarak devam edilmesi gerektiğini belirtmesine rağmen istirdat talebinin red edilerek davanın menfi tesbit davası olarak görülüp sonuçlandırılması isabetli görülmemiştir." (Yargıtay 19 HD' nin 2014/6582 esas, 2014/9883 karar sayılı ilamı ) şeklinde karar verilmiştir.Somut olayda dava konusu ..., ..., ... nolu çeklere dayalı olarak davalı ... tarafından, ... nolu çeke dayalı olarak ise dava dışı ...

Bankası tarafından icra takibi başlatılmıştır. ... nolu 19.03.2022 tarihli 100.000-USD bedelli çeke dayalı olarak davalı ... tarafından başlatılan Bakırköy ... İcra Dairesi'nin ... sayılı takip dosyasında dosya borcu 3.677.295,31-TL olarak 14/11/2023 tarihinde, ... nolu 25.12.2021 tarihli 126.000-USD bedelli çeke dayalı olarak davalı ... tarafından başlatılan Bakırköy ...

İcra Dairesi'nin ... sayılı takip dosyasında dosya borcu 5.010.326,13-TL olarak 16/11/2023 tarihinde, 7204 nolu 20.11.2021 tarihli 100.000-USD bedelli çeke dayalı olarak davalı ... tarafından başlatılan Bakırköy ... İcra Dairesi'nin ... sayılı takip dosyasında dosya borcu 2.498.880,44-TL olarak 14/11/2022 tarihinde, ... nolu 11.12.2021 tarihli 912.000-TL bedelli çeke davalı olarak dava dışı ... Bankası tarafından başlatılan İstanbul ...

İcra Dairesi'nin ... sayılı takip dosyasında dosya borcu 1.161.803,67-TL olarak 01/04/2022 tarihinde ödendiği anlaşılmaktadır. Bu şekilde ödenen icra dosyaları nedeniyle davalı ...Ltd Şti bakımından sebepsiz zenginleşme meydana gelmiştir.

Bu durumda hem ..., ... ve ... nolu çekler nedeniyle hem de davalı ... tarafından ... nolu çeke dayalı başlatılan icra takip borçlarının ödenmesi ile dava kendiliğinden istirdat davasına dönüştüğünden ödenen bedeller yönünden istirdat hükmü kurulması gerekmektedir. Zenginleşme, ödemelerin yapıldığı tarihte gerçekleştiğinden davalı ...Ltd Şti bu ödemelerin yapıldığı tarihten itibaren işleyecek faizi ile birlikte sorumludur.

Diğer taraftan, mahkemece, İİK m.72/4 uyarınca % 20 oranında tazminatın davacıdan alınarak davalı ... ...A.Ş.'ye ödenmesine karar verilmiş ise de dava konusu olup da ihtiyati tedbir kararının uygulanmadığı icra takipleri de bulunmaktadır. Ayrıca kararın gerekçesinde tazminat miktarı 156.298,50-TL olarak belirtilmiş ise de gerekçenin devamında hüküm fıkrasında olduğu gibi % 20 tazminattan bahsedilmiştir.

Bu durumda hükmün davalı ... lehine hükmedilen tazminata ilişkin kısmı infazda tereddüte yol açacak niteliktedir. Dava konu takipte yabancı para cinsinden alacağın tahsili istenildiğinden İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... E. ve İstanbul ... İcra Dairesi'nin ... E. sayılı takiplerine konu alacağın takip tarihindeki Türk Lirası karşılığı üzerinden tazminata karar verilmesi gerekirken infazda tereddüt oluşturacak şekilde hüküm kurulması doğru görülmemiştir.

Bu husus kamu düzeninden olup re'sen dikkate alınmıştır (Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 22/09/2021 tarih, 2020/5717 E. 2021/5646 K. Sayılı içtihadı). Açıklanan nedenlerle; icra dosya borçlarının ödenmesi nedeniyle dava istirdata dönüştüğünden, re'sen dikkate alınan bu durumda nedeniyle davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, kararın kaldırılmasına, yapılan hata nedeniyle yeniden yargılama yapılmasına gerek bulunmadığından,

davanın davalı ...Ltd.Şti bakımından kabulü ile 20.11.2021 tarih ... nolu "100.000-USD" meblağlı, 25.12.2021 tarih ve ... nolu "126.000- USD" meblağlı, 19.03.2022 tarih ve ... nolu "100.000- USD" meblağlı, 11.12.2021 tarih ve ... nolu "912.000-TL" meblağlı çekler bakımından davacının davalı ...Ltd Şti'ye borçlu olmadığının tespitine, 1.161.803,67-TL'nin 01/04/2022 tarihinden itibaren, 5.010.326,13-TL'nin 16/11/2023 tarihinden itibaren, 3.677.295,31-TL'nin 14/11/2023 tarihinden itibaren, 2.498.880,44-TL'nin 14/11/2022 tarihinden itibaren işleyecek avans faiziyle davalı ...Ltd'den istirdadına,

davalı ... ...Ltd.Şti yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

Davacı tarafça mahkemenin 14/04/2023 tarihli ihtiyati tedbir kararı için sunulan 18/04/2023 tarihli 921.000-TL tutarlı teminat mektubunun iadesi talep edilmiş ise de İİK'nın 72/4 maddesinde davanın alacaklı lehine neticelenmesi durumunda ihtiyati tedbir kararının kalkacağı, hükmün kesinleşmesi halinde alacaklının ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alacağı düzenlenmiştir.

Dolayısıyla kararın henüz kesinleşmediği anlaşılmakla teminat mektubunun iadesi koşulları oluşmadığından davacı vekilinin teminat mektubunun iadesi talebinin reddine karar verilmiştir.