İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi E.2024/1072 K.2024/1258

DAVA Tazminat (Sözleşmeden Kaynaklanan)

KARAR TARİHİ: 12/07/2024

İlk derece Mahkemesinde yapılan inceleme sonucunda verilen karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuş olmakla dava dosyası incelendi:

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMASININ ÖZETİ

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, sözleşmenin haksız feshinden kaynaklı tazminat alacağının 4.518.949,90-TL üzerinden ıslah tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte kabulüne, alacağı temin altına alabilmek için davalının taşınır ve taşınmaz mallarıyla üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarını ihtiyaten haczine, bilirkişi kurulu raporunun lehe hususlarının hükme esas alınmasına, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı üzerinde bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesi 27/05/2024 (Ara Karar Tarihi) tarihi ve 2020/784 Esas (Derdest Dava Dosyası) sayılı kararında. "Davacı vekili ıslah dilekçesi ile ihtiyati haciz kararı verilmesini talep etmiştir.Somut olayda, davacı vekili bilirkişi incelemesi yapıldığını, muaccel alacağın varlığının bilirkişi raporu ile belirlendiğini ileri sürerek ihtiyati haciz kararı verilmesini talep etmiştir.

HMK 382(1) maddesi uyarınca "hakim bilirkişinin oy ve görüşünü diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir."denilmektedir. Buna göre bilirkişi raporu kesin delil olmayıp takdiri delildir. Elde ki dava sözleşmenin feshi nedenine dayalı tazminat, kar mahrumiyeti ve cezai şart istemine ilişkindir. Hüküm aşamasında bilirkişi raporu toplanan tüm delillerle birlikte değerlendirecektir.

Mahkememizce 23.05.2024 tarihli celsede cezai şartın davalının ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı, mahsup defi ve diğer itirazlar yönünden bilirkişi heyetinden ek rapor alınmasına karar verilmiştir. Ek rapor alınmasına karar verilmiş olmakla davacının haklılığı yaklaşık ispat ölçüsünde değildir.

Talep olunan alacak davalının kabulünde de olmadığından, alacağın yapılacak tahkikat neticesinde belirleneceği sonuç ve kanaatine varılmakla ihtiyati haciz talebinin reddine karar verilmiştir."gerekçesi ile, davacı vekilinin ihtiyati haciz talebinin reddine, karar verilmiş ve karara karşı davacı vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle, İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/784 esas sayılı dosyası ile açılmış olan bayilik sözleşmesi kaynaklı tazminat davasında bilirkişi kurulu tarafından yapılan değerlendirmeler sonucunda dosyaya sunulan Bilirkişi Kurulu Raporunda davalı tarafından bayilik sözleşmesinin haksız nedenle feshedilmiş olduğu ve müvekkili şirketin kar mahrumiyeti, cezai şart ve geç teslimden kaynaklanan tüm bedellerini talep edebileceğinin tespit edildiğini; bunun üzerine taraflarca dava talep miktarının ıslah edilmiş olup ıslah ile birlikte ihtiyati haciz talep edildiğini;

ihtiyati haciz taleplerinin reddedilmesi üzerine ara karara ilişkin istinaf yoluna başvurma zaruriyetinin doğduğunu, İhtiyati haciz taleplerinin müvekkili şirketin haklılığının yaklaşık ispat seviyesinde ispatlanamadığı gerekçesiyle reddolduğunu; bu kararın oldukça hatalı olup müvekkili şirketi mağdur etmekte olduğunu; müvekkili şirketin iyi niyetli olarak ve takdiri delil niteliğinde olan bilirkişi raporuyla ortaya çıkmış olan alacak hakkını korumak amacıyla talep ettiğini, Dosyanın ilerleyişini özetlemek gerekirse;

davanın 29.12.2020 tarihinde açıldığını, 19.04.2022 tarihinde gerçekleşen duruşmanın 2 numaralı ara kararıyla dosyanın bilirkişiye tevdiine karar verildiğini, 17.10.2022 tarihinde dosyanın bilirkişi heyetine teslim edildiğini, Bilirkişi Kurulu Raporunun 30.01.2024 tarihinde dosyaya sunulduğunu, tarafların bilirkişi raporuna itiraz ve beyan dilekçelerini sunmasından sonra 27.02.2024 tarihli duruşmada davalı itirazları reddedilerek taraflarına talep miktarının ıslahı için süre verildiğini, süresi içerisinde sunulan ıslah dilekçesinde aynı zamanda ihtiyati tedbir talep edildiğini, ıslahtan sonra dosyanın heyete tevdi edildiğini,

heyet tarafından ihtiyati haciz taleplerinin celse öncesi veya 23.05.2024 tarihinde gerçekleşen celsede değerlendirilmeyip 27.05.2024 tarihli ara karar ile reddedildiğini, 23.05.2024 tarihli celsede "cezai şartın davalının ekonomik mahvına sebep olup olmayacağı, mahsup defi ve diğer itirazlar yönünden incelenmesi" için bilirkişi ek raporu alınmasına karar verildiğini, dosyaya yalnızca ilk bilirkişi raporunun sunulmasının 1 yıl 3 ay sürdüğünü;

dava açıldığında ihtiyati haciz talep edilmemiş olup dava sürecinde haricen yapılan araştırmalardan davalının menkul ve gayrimenkullerini kaçırmak amacıyla üçüncü kişilere devretme ve alacaklı müvekkili şirketten mal kaçırma hazırlıklarına başlamış olduğunun öğrenildiğini; dava kapsamında talep edilen ve belirlenen alacak kalemlerinin ise herhangi bir teminata bağlanmadığını; dolayısıyla davalının üzerine kayıtlı olan mallarını devretmesi halinde alacağın tahsili imkanının kalmayacağını;

alacaklarının teminat altına alınması için ve olası mal kaçırmalar ve hak kayıplarının önüne geçmek için kanunun öngördüğü koşulların mevcudiyeti ışığında davalının taşınır ve taşınmaz mallarıyla üçüncü kişilerdeki hak ve alacakları için ihtiyati haciz kararı isteme zorunluluğunun hasıl olduğunu;

iyi niyetli olarak bu talebin 30.01.2024 tarihli bilirkişi raporuyla davalının bayilik sözleşmesini haksız nedenle feshetmiş olduğu kanaatine varılması ve müvekkili şirketin kar mahrumiyeti, cezai şart ve geç teslimden kaynaklanan tüm alacakları talep edebileceğinin tespit edilmesi üzerine istendiğini, Her ne kadar bilirkişi takdiri delil statüsünde olsa da ihtiyati hacizde yaklaşık ispatın yeterli olarak kabul gördüğünü.

Bilirkişi Kurulunun; mali müşavir, sektör uzmanı ve medeni ve borçlar hukuku ABD öğretim üyesinden oluşmakta olup yaklaşık ispat konusunda yeterli inceleme ve değerlendirmeleri içermekte olduğunu; dava konusu taleplerin sözleşmenin haksız feshi konusunda toplanmakta olup bilirkişi raporunda yapılan sektörel inceleme kapsamında davalının fesih sebebinin sektörel gerçekler açısından uygun görülmediğini; tüplü LPG kullanımının azalması bir gerçek olsa da bu durumun ticari olarak olumsuzlukları sadece bayileri etkilemediği, çünkü her dağıtım şirketinin belki yüzlerce bayisinin bulunduğu,

yüzlerce bayide gerçekleşecek satış düşüşü bir dağıtım şirketinin kar/zarar dengesini çok daha fazla etkilediği değerlendirmeleri yapıldığını; ayrıca davalının kendisine ve diğer bayilere farklı destekler ve koşullar sağlandığı ve bunun kendi çalışmasını zorlaştırdığı, başka firmalara daha iyi imkanlar sağlandığını haklı fesih sebebi olarak sunmuş olmasının da bilirkişiler tarafından değerlendirildiğini ve davacının haksız olduğu sonucuna varıldığını;

bunun sonucunda da müvekkili şirketin tüplerin iade edilmemesinden kaynaklı tazminat, sözleşmeden kaynaklı cezai şart ve kar mahrumiyeti alacaklarının hesaplandığını, İhtiyati haciz İİK md. 257'de düzenlendiği üzere; rehinle temin edilmediğini ve vadesi gelmiş borçtan dolayı borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadıyla mallarını gizlemeye, kaçırmaya veya kendisi kaçmaya hazırlanır veya bu maksatla alacaklının haklarını ihlal eden hileli işlemlerde bulunursa borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklarıyla diğer haklarını ihtiyaten haczettirebileceğini;

asıl hukuki korumanın zaman alması ve işin aciliyeti gibi nedenlerden dolayı ihtiyati haciz kararı oldukça önemli olduğunu; hızlı müdahalede bulunmadığı takdirde davanın sonuçlanmasının anlamsızlaşacağını; yaklaşık ispatta hâkimin, ispat edilmek istenen olayı muhtemel görmesi gerektiğini; diğer bir ifadeyle, iddia edilen olayın doğru olma ihtimali, doğru olmama ihtimaline göre ağır basması gerektiğini; tamamen müvekkili şirketin haklılığını belgelendiren bilirkişi raporu ve raporda yapılan yüksek tazminat ve cezai şart hesaplamalarından sonra davalının mal kaçırma hazırlıklarına başlaması beklenebilecek yüksek bir ihtimal olduğunu;

haricen yapılan araştırmalarının da bu yönde olduğunu, Davalı vekili tarafından her seferinde başka bir konuda haksız itirazlarda bulunarak dava sürecinin kötü niyetli olarak uzatılmaya çalışmakta olduğunu; bir sonraki duruşmanın 24/10/2024 tarihinde gerçekleşecek olduğunu ve davalının haksız yeni itirazlarına devam edeceğinin düşünüldüğünü, dava sonuçlanıncaya kadar teminat altında olmayan müvekkili şirket alacaklarının tahsil kuvvetinin kalmayacağının izahtan vareste olduğunu;

bu sebeple müvekkili şirket alacaklarının temin altına alınabilmesi için davalının taşınır ve taşınmaz mallarıyla üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarını ihtiyaten haczine karar verilmesini talep ettiklerini (Yargıtay 1. HD., E. 2012/11124 K. 2012/9822 T.

24.9.2012),İleri sürerek, yukarıda detaylı olarak açıklanan ve mahkemece re’sen nazara alınacak sebeplerle, İstanbul 4. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/784 esas sayılı dosyasının 27.05.2024 tarihli ihitiyati hacze ilişkin talebin reddine ilişkin ara kararının kaldırılmasına, müvekkili şirket alacağını temin altına alabilmek için davalının taşınır ve taşınmaz mallarıyla üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklarını ihtiyaten haczine karar verilmesini talep etmiştir.

İSTİNAF SEBEPLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

HMK'nın 355. maddesine göre istinaf incelemesi; istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak ve kamu düzenine aykırılık görüldüğü takdirde ise resen gözetilmek suretiyle yapılmıştır. Talep; taraflar arasındaki bayilik sözleşmesinin haksız olarak feshedilmesi nedeniyle doğduğu iddia olunan cezai şart ve tazminat alacağının tahsili istemi ile açılan derdest davada ihtiyati haciz istemine ilişkindir.

Mahkemece talep reddedilmiş, davacı vekili tarafından bu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurulmuştur. İİK 257/1 maddesine göre "Rehinle temin edilmemiş ve vadesi gelmiş bir para borcunun alacaklısı, borçlunun yedinde veya üçüncü şahısta olan taşınır ve taşınmaz mallarını ve alacaklariyle diğer haklarını ihtiyaten haczettirebilir."İİK'nun 257/2 fıkrası.

"Vadesi gelmemiş borçtan dolayı yalnız aşağıdaki hallerde ihtiyati haciz istenebilir:1 – Borçlunun muayyen yerleşim yeri yoksa. 2 – Borçlu taahhütlerinden kurtulmak maksadiyle mallarını gizlemeğe, kaçırmağa veya kendisi kaçmağa hazırlanır yahut kaçar ya da bu maksatla alacaklının haklarını ihlâl eden hileli işlemlerde bulunursa;" düzenlemesini içermektedir.

Müeccel alacaklar yönünden İİK'nun 257/2 fıkrasının 1 ve 2 nolu bentlerinde sayılan sebepler sınırlı sayıda olup, müeccel alacaklar için başka herhangi bir sebebe dayalı ihtiyati haciz kararı verilemez(Bkz. Kuru/BAKİ, İcra ve İflas Hukuku El Kitabı, ikinci bası, Adalet Yayınevi, Ankara 2013, s. 1039).İİK'nun 258 maddesi uyarınca; ihtiyati haciz talep eden alacaklı alacağı ve icabında haciz sebepleri hakkında mahkemeye kanaat getirecek deliller göstermeğe mecburdur.

Burada aranan ölçü yaklaşık ispat ölçüdür. Somut olayda; ilk derece mahkemesi tarafından taraf delilleri toplanarak kök rapor alınmış, akabinde davacı tarafça netice-i talep ıslah edilmiş olup, dosya ıslah edilen miktar itibariyle heyete tevdii edilmiştir.

İhtiyati haciz karar talebinin reddine karar verilmeden önce dosya ilk derece mahkemesi tarafından, taraf itirazlarının karşılanması, cezai şart tutarının davalı şirketin ekonomik yönden mahvına sebep olup olmayacağı ve takas def'i ile mahsup itirazının değerlendirilmesi için ek rapor alınmak üzere önceki bilirkişi heyetine tevdii edilmiştir.

Davacının varlığını iddia ettiği ve ihtiyati haciz talebine konu ettiği alacaklar bakımından ön koşul olan feshin haksızlığı hususunda bilirkişi heyet raporunda yapılan hukuki değerlendirmeler mahkemeyi bağlamayacaktır. Mahkemece diğer deliller ile birlikte rapordaki teknik ve mali tespitler birlikte değerlendirilerek, feshin haklı olup olmadığı hususunda bir sonuca gidilecektir.

Bu aşamada davacının ıslahla talep ettiği alacak kalemlerinin varlığı ve miktarı hususunda yaklaşık düzeyde ispat koşulunun oluşmadığı anlaşılmıştır. Sonuç itibariyle; mahkemece ihtiyati haciz talebinin reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırı bir yön bulunmadığından, kamu düzenine aykırılık da mevcut olmadığından davacı vekilinin istinaf başvurusunu 6100 Sayılı HMK'nun 353/1-b1 maddesi uyarınca esastan reddine karar vermek gerekmiştir.