İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2021/1163 K.2024/1463

Taraflar arasındaki istirdat davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin hamili bulunduğu keşidecisi ... San ve Tic. Ltd.

Şti olan ... bankası Kavacık /İstanbul Şubesinin 31.10.2020 keşide tarihli 25.505,28 TL meblağlı, ... çek seri numaralı bir adet çekin müvekkilinin rızası dışında elinden çıktğını ve kaybolduğnu belirtilen çeke ilişkin İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2020/510 Esas sayılı dosyasında çek iptali davası açtığını, çekin ödenmemesine ilişkin tedbir kararının ilgili bankaya gönderdiğini, müvekkilinin çekişmeye konu olan ilgili çekin vade tarihi gelmeden önce bir başka şirkete yolladığını göndermiş olduğu çeki ilgili fabrikada kullanamadığı için geri yollamak üzere kargıya verildiğini, çekin dağıtımda bulunduğu ...

Kargo arabası Eyüp Topçular Şubesi personeli dağıtım yaptığı esnada motorlu şahıslar tarafından hırsızlığa uğradığını müvekkilinin çekinin de bulunduğu kargo ile beraber 61 adet kolinin kargo arabasından çalındığını, bu hırsızlık olayına ilişkin 28/09/2020 tarihinde müvekkilinin müşteki olduğu ... soruşturma nolu İstanbul Cumhuriyet Başsavcılğında bulunan şikayet dosyasını ve yarıca ...

Kargo dağtım personeli ...'ın yurt için kargo Eyüpsultan dağıtım arabasına yönelik karakol ifade evrakını ve çekin çalınmasını öğrenmesini takiben İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2020/510 E sayılı dosyasında çek iptali talebinde bulunduğunun delil listesine eklediğini, açılan bu çek iptali talebinden sonra davalı ...

02/11/2020 tarihinde çekin vade tarihinden 3 gün sonra ilgili çeki kullanmaya çalıştığını, davacının elinden rızası hilafında çıkmış olan ve çekin asıl hamili olan müvekkilinin geri dönüşü olmayacak herhangi bir mağduriyete uğramaması için 12. Asliye Ticaret Mahkemesinin tedbir talebinin devamını, davalı nezdinde bulunan keşidecisi ... San. Ve Tic. Ltd. Şti.

Olan ... bankası Kavacık / İstanbul Şubesinin 31.10.2020 keşide tarihli , 25.505,28 TL meblağlı, ... çek seri numaralı, çekin davacıya iadesini aksi halde bedelinin lehine tahsilini, yargılama giderleri ve vekalet ücretinin davalı taraf üzerine bırakılmasına karar verilmesini talep etmiştir. Davalı vekili, savunmasında özetle; mahkememiz dosyasındaki istirdat davası, müvekkilinin alacaklısı ve hamili olduğu, ... Bankası, Kavacık/İst.

Şubesi, 31.10.2020 keşide tarihli, ... seri numaralı 25.505.28-TL’lik, hesap sahibi ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. tarafından keşide edilen çek ile ilgili olduğunu, bu çek hakkında ödeme yasağı-ihtiyati tedbir kararı verildiğini, Müvekkilinin belirtilen çekin iyiniyetli meşru hamili olduğunu, çeki nakit para alacağına karşılık çekin arkasında cirosu olan ... San. Ve Tic. Ltd. Şti.’ den ciroyla aldığını, Çekte, ilk cironun ... sonraki cironun ..., sonraki cironun ... Tur. İnş. San.

Tic.ltd.şti. sonraki ciro ... San. Ve Tic. Ltd. Şti. onlardan sonra müvekkilinin cirosunun bulunmaktadığını, Müvekkilinin çekin kayıp olduğu iddiası ile ilgili hiçbir bilgisi ve sorumluluğunun olmadığını, müvekkilinin ticari defter tutma yükümlülüğünün de olmadığını, Davacının, suçlayıcı ifadelerini kabul etmediklerini.

Davacının işbu çek hakkında, İstanbul 12. Asliye Ticaret Mh.nin 2020 / 510 E. s.lı dosyası ile çek iptali davasını açtığını, çekin tarafında olduğunu belirterek çek iptali davasına ihbarda bulunduğunu ve verilen ödemeden men yasağının aynı mahkemece kaldırıldığını, mahkemece verilen ödeme yasağı-ihtiyati tedbir nedeniyle banka tarafından çek ödenmediğini; müvekkilinin mağdur olduğunu, müvekkilinin iyi niyetli meşru hamil olduğunu, davacının kötüniyetinden işbu istirdat davasının reddine karar verilmesini ve ödemeden men yasağı-ihtiyati tedbir kararının kaldırılmasını talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "... Eldeki davada davacı tarafça davalının çeki iktisap ederken ağır kusurlu ya da kötü niyetli olduğunun ispatlanması gerekir. Zira çek ticari hayatta çok hızlı el değiştirebilen bir ödeme aracıdır. Ticari hayattaki güven ortamının korunabilmesi adına da gerek kanunen gerekse içtihat mercii olan Yargıtay tarafından bir çok düzenleme getirilmiştir.

Bu kapsamda davacının çek üzerinde kendisinden sonra ciranta olarak görünen ... ile arasında bir ticari ilişki bulunmaması, davalının da kendisinden önce cirosu bulunan ... Motor şirketi ile arasında bir ticari ilişki bulunmaması davalıyı kötü niyetli ya da ağır kusurlu hale getirmeyecektir.

Kanun ve Yargıtayın bu dava türündeki katı şekil şartlarını arıyor olması aslında ticari hayattaki güven ortamının tesisi amaçlanmış çekin bir ödeme aracı olarak piyasada güvenle tedavül edebilmesi sağlanmıştır. İspat yükü davacı yanda olmakla davalı ...'ın sadece çekin kargo şirketi nezdinde çalınması neticesinde iktisapta ağır kusurlu ya da kötü niyetli olduğunu ispatlayamamıştır.

Dava dışı kargo şirketinin ise yaşanan hırsızlık olayı neticesinde hak kaybına uğradığı iddia olunan davacıya karşı sorumlu olup olmayacağı ise apayrı bir yargılamanın konusunu teşkil etmekle birlikte davalının sorumluluğundan söz edilemeyecektir. İzah olunan gerekçeler ile davacının davasının ispatlanamaması..." gerekçesiyle, davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle. Müvekkilin dava tarihinden önce hamili olarak zilyetliğini elinde bulundurduğu, keşidecisinin ... SAN. VE TİC. LTD. ŞTİ. olan; - ...

Bankası Kavacık/İstanbul Şubesi'nin 31.10.2020 keşide tarihli, 25.505.28-TL meblağlı, ... çek seri numaralı, bir adet çeki müvekkilin rızası dışında elinden çıktığını ve kaybolduğunu, söz konusu çekin vade tarihi gelmeden müvekkilinin tarafından başka bir şirkete yollanmış olup kendisine kargo ile geri yollanan çekin bulunduğu kargonun müvekkiline dağıtımı esnasında ...

Kargo arabası Eyüp Topçular Şubesi personeli dağıtım yaptığı esnada hırsızlığa uğradığını, müvekkilinin çekininde bulunduğu kargo ile beraber 61 adet kargonun çalındığını, iş bu hırsızlık olayına ilişkin 28/09/2020 tarihinde müvekkilinin müşteki olduğu 2020/134928 soruşturma nolu İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı'nda bulunan şikayet dosyası ve ayrıca ... Dağıtım Personeli ...'ın ...

Kargo Eyüpsultan dağıtım arabasına yönelik hırsızlık fiiline istinaden vermiş olduğu karakol ifade evrakı somut dava dosyasında bulunduğunu, müvekkilinin takip eden süreçte İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesinde açmış olduğu 2020/510 E. Sayılı çek iptaline ilişkin dosyası devam ederken somut dosyadaki davalı yan ...

(TCKN: ...) ilgili çeki mahkemeye ibraz ederek davaya müdahil olduğunu ve İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesinin muhtırası üzerine iş bu çek istirdat davası ilk derece mahkemesinde açıldığını, Somut dosyada çek istirdat talebinin kabulüne yönelik ilk unsur olan müvekkilinin çekin yetkili hamili olduğu hususu açıkça belli olduğunu, davaya konu çek fotokopisinin mahkeme dosyasında bulunduğunu, çekin hırsızlığa uğradığının açık olduğunu, somut hırsızlık olayına ilişkin İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yürütülen 2020/134928 nolu soruşturma dosyası bulunduğunu,

İlk derece mahkemesinin ilk celsede acele bir şekilde tahkikat aşamasını çok kısıtlı tutarak yaptığı inceleme ve gerekçenin eksik ve yetersiz olduğunu, 18/11/2020 tarihli dava dilekçede belirttikleri bilirkişi incelemesinin yapılmadığını ve tanık olarak dilenmesini talep ettikleri 1.ciranta olarak görülen ... (T.C. ...), ... (T.C. ...) ve ...

(Küçükköy V.D. ...) huzurda dinlenmediğini, delil listesinde sunmuş oldukları tanıkların dinlenmemesinin çeki son ciranta olarak elinde bulunduran davalı yan ...'ın çeki kötüniyetle iktisap etmiş olduğunu veya iktisapta ağır kusurlu bulunduğunun kanıtlanması açısından büyük önem arz ettiğini, ilk derece mahkemesinin bu delilleri dikkate almadığını, iş bu sebeple verilen karar usule ve yasaya aykırı olduğunu, keşideci ile müvekkili arasındaki faturalaşmaların dikkate alınmaması da ilgili kararın bir başka bozma sebebi olduğunu,

Davalı tarafın 25/11/2020 tarihli cevap dilekçesinde kıymetli evrakın mücerretlik ilkesi dışında çekin iktisabında davalının iyi niyetli olduğuna dair hiçbir destekleyici beyanı ve delili bulunmadığını, Somut dosyada ilk derece mahkemesi,

dava dilekçemizde bilirkişi incelemesi talep etmelerine rağmen bu talebin yerine getirmeden karar verdiğini, davalı ...'ın vekillerine vermiş olduğu ... yevmiye numaralı 01/09/2020 tarihli Gaziantep ...Noterliği'nde imzalamış olduğu vekaletname ve hırsızlığa konu olan çekin arka yüzündeki isminin altında kullanmış olduğu imzaların açıkça birbirinden farklı olduğunu,

Davalı taraf her ne kadar müvekkilinin ticari defter tutma zorunluluğundan olmadığını bahsetse bile biz bu beyanlarının gerekli müzekkereler yazılarak araştırılması ve akabinde davalı tarafın yapılacak araştırma sonucunda 4721 Sayılı Türk Ticaret Kanunu ilgili hükümlerince tacir ve tacir gibi sorumlu olan kişilerden olması sonucunda var olan ticari defterlerinin araştırılarak hırsızlığa konu çeklerin kötü niyetle iktisap edildiğinin ispatlanacağını, Emsal nitelikteki Yargıtay 11. Hukuk Dairesi E. 2016/5701 - K. 2018/30 ve İstanbul Bam 12. Hukuk Dairesi E. 2018/1227 - K. 2020/321 - T.

12.3.2020, emsal kararlardan da görüleceği üzere somut dosya ile birebir şekilde aynı olan kargodan çalınıp hırsızlığa konu olan çekin davalıdan istirdadına ilişkin istinaf dairesinin davacı lehine karar oluşturduğunu ve çekin istirdadına karar verdiğini, ilgili kararda davalı taraf hakkında yapılan UYAP araştırması sonucunda birden fazla hırsızlık suçlarına konu çok sayıda çeki elinde bulundurması nedeniyle başlatılan ceza soruşturmalarının ve ceza davasının olduğu görülerek ilgili bölge adliye mahkemesi vermiş olduğu kararda davalının hırsızlığa konu çekin iktisabına yönelik kötü niyetini tespit ettiğini,

fakat somut dosyada mahkemenin bu sorgulamayı dahi yapmadığını, Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne, karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, TTK'nın 792. maddesi uyarıncan çek istirdadı istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzenine aykırılık yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Davacı, keşidecisi ... San ve Tic. Ltd.

Şti olan çekin ticari ilişki kapsamında ... bankası Kavacık /İstanbul Şubesinin 31.10.2020 keşide tarihli 25.505,28 TL meblağlı, ... çek seri numaralı bir adet çekin müvekkiline keşide edildiğini, çekin kargoda çalındığını, çekin istirdadını istemiş; davalı ise iyiniyetli hamil olduğunu, ciro silsilesinde kopuluk olmadığını savunmuştur. TTK'nın 792. maddesi.

“Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa, ister hamile yazılı, ister ciro yoluyla devredilebilen bir çek söz konusu olup da hamil hakkını 790. maddeye göre ispat etsin, çek eline geçmiş bulunan yeni hamil ancak çeki kötü niyetle iktisap etmiş olduğu veya iktisapta ağır bir kusuru bulunduğu takdirde o çeki geri vermekle yükümlüdür.” hükmünü haiz olup anılan kanunî hüküm bağlamında iyi niyetli hamilin hak sahibi olmayan kimselerden elde ettiği kazanımlar korunmaktadır.

Bu kapsamda bir kimsenin muntazam bir ciro zinciriyle çeki iktisabı, kendisine ancak şeklî anlamda meşru hamil sıfatını kazandıracak olup maddi hukuk anlamında hak sahipliğinin mevcudiyeti için devralanın çeki iktisabında kötü niyetinin yahut ağır kusurunun bulunmaması gerekmektedir. Aksi takdirde TTK’nın 792. maddesi uyarınca açılacak istirdat davası sonucu çeki iadeye mecbur kalır.

Bu davada, davacının çekin rızası hilafına elinden çıktığını ve çeki elinde bulunduran şahsın kötü niyetli veya iktisabında ağır kusurlu olduğunu ispat etmesi gerekir. TTK'nın 792. maddesinde belirtilen kötü niyetten maksat, senedin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıktığını bilmek veya bilebilecek durumda bulunmaktır. Ağır kusur ise senedin iktisabında olağan özenin gösterilmemesini ifade eder.

Yine, TTK’nın 792. maddesindeki “Çek, herhangi bir suretle hamilin elinden çıkmış bulunursa...” ibaresi, çekin önceki hamilin elinden rızası hilafına çıkmış olmasını, yani çalınmasını, tehdit ya da hile ile alınmasını, kaybedilmesini veya rıza ile fakat devri sakatlayan hukuki olgularla elden çıkmasını ifade etmektedir.

Ancak çeki çalan veya hile ile hamilinden alan ya da bulan kişinin senedi ciro ile devretmesi hâlinde, bunu bilmeyen ve bilebilecek durumda da olmayan, başka bir deyişle kötü niyetli ve ağır kusurlu bulunmayan yeni hâmil korunur.

Bu tür davalarda, çekin önceki hâmilin elinden rızası hilafına çıkarak yeni hâmil tarafından kötü niyet veya ağır kusur ile iktisap edildiği iddiasını ispat külfeti davacıya ait olup anılan olgular tanık dâhil her türlü delile kanıtlanabilir (Yargıtay HGK'nın 06/04/2021, E. 2017/11-159, K. 2021/417 tarih ve sayılı kararı).

Bu bilgilere göre davacı, dava konusu edilen çekin hamili iken rızası dışında elinden çıktığını ve davalının çeki iktisabında kötüniyetli veya ağır kusurlu bulunduğunu kanıtlamakla yükümlüdür. Dava konusu ... bankası Kavacık /İstanbul Şubesinin 31.10.2020 keşide tarihli 25.505,28 TL meblağlı, ... çek seri numaralı çekin keşidecisinin ... San ve Tic. Ltd. Şti olduğu, lehtarının davacı olduğu, davacının birinci ciranta olup, çekin ardından ..., ... Ltd. Şti, ... Ltd.

Şti ye ciro edilip, son olarak davacıya ciro edildiği, davalının da 02.11.2020 tarihinde çeki ibraz ettiği, çekteki ödeme yasağı kararı uyarınca ödeme yapılmadığı, ciro zincirinde kopukluk bulunmadığı anlaşılmaktadır.

Somut olayda dava konusu çekte ciro silsilesinde bir kopukluk olmadığı anlaşılmakla çekin borçtan mücerret olma niteliği karşısında, davacının ticari defterlerine göre diğer cirantalarla ticari ilişkisinin bulunmaması, cirantaların farklı şehirlerde olması, davalının, yargılama aşamasında kendisinden önceki cirantayla ticari ilişkisine istinaden çeki iktisap ettiğini belirtip, savcılık soruşturmasında, bundan bahsetmemesi, çeki eniştesi ... aldığını beyan etmesi davalı tarafın çeki kötü niyetli ve ağır kusurlu olarak iktisap etmiş olduğu anlamına gelmez.

Kaldı ki, çekteki birinci ciranta ... ve diğer kişilerin tanık olarak dinlenmemesi, tanık olarak bildirilen ...ün çekte davacıdan çeki ciro yolu ile iktisap eden kişi olduğu, daha sonrasında çekin bu kişinin cirosu ile ...Ltd. Şti ye verildiği de gözetildiğinde tanık olarak dinlenmemiş olması sonuca etkili değildir. Bu nedenle, davacı vekilinin eksik inceleme ile hüküm kurulduğu yönündeki istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.

Dosya kapsamına göre davacı, davalının dava konusu çeki kötü niyetle iktisap ettiği, iktisabında ağır kusurlu olduğuna dair iddiasını kanıtlayamamıştır. Mahkemece davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırılık görülmemiştir. Bu nedenle davacı vekilinin istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1.maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan istinaf incelemesi sonucunda, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki hüküm kurulmuştur.

KANUN YOLU

HMK'nın 362/1.a maddesi uyarınca, dava konusunun değerine göre karar kesindir.