İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/1246 K.2024/1206

Taraflar arasındaki delil tespiti talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle talebin reddine dair verilen karara karşı, talep eden vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Delil tespiti talep eden vekili, talep dilekçesinde özetle; müvekkili ... Tic. LTD. ŞTİ.'nin ... şirketine 16/01/2024 tarihinde 637 ton kırmızı mercimek yükünü 589.225,00 USD karşılığında sattığını, yükün ...

IMO numaralı ... gemisi ile Mersin Limanı/Türkiye'den, Sudan Limanı/Sudan'a taşınması hususunda anlaştıklarını, 1 numaralı karşı taraf ... firmasının taşımada akdi taşıyan sıfatıyla hareket ettiğini, yükün satış sözleşmesine istinaden 12/02/2024 tarihli ... numaralı konşimento tahtında yük taşınmak üzere gemiye tam ve hasarsız olarak yüklendiğini, 2 numaralı karşı tarafın mezkur taşımayı fiili taşıyan sıfatıyla üstlendiğini, 27.02.2024 tarihli ihtarnamesinde ikrar ettiği üzere 1 numaralı karşı taraf ...'in aynı zamanda geminin acentesi sıfatıyla da hareket ettiğinden resmi makamlar nezdinde başvuruları yaptığını,

müvekkili firmaya ait yüklerin Mersin-Sudan seferi yapan ... gemisinin 14.02.2024 tarihinde batması sonucu tamamen zayi olduğunu, yaşanan olay nedeniyle gerekli önlemleri almayan 1 ve 2 numaralı taşıyanların hasardan bizzat sorumlu olmasına rağmen batma hadisesiyle ilgili olarak müvekkili ile hiçbir bilgi paylaşılmadığını, müvekkilinin geminin ve yükün akıbeti hakkında bilgi ve belge talebine yönelik tüm ihtarların sonuçsuz kaldığını, karşı taraflarca müvekkilinin bilgi ve belge teminine yönelik taleplerine bir karşılık verilmediği için müvekkilince ne sigortacısından ne de karşı taraflardan zararını karşılayamadığını,

satışın yapıldığı tarihte 589.225,00 USD değeri olan 637 ton kırmızı mercimek yükünün tamamen zayi olduğunu, talebe konu geminin ve müvekkiline ait yükün halihazırda nerede ve durumda olduğu, battıysa nasıl battığı, yaşanan hadiselerden kimlerin sorumlu olduğunun taraflarına bilinmediğini, geminin batmasıyla ilgili bilgi ve belgelerin karşı taraflarca müvekkiline sağlanmadığını, müvekkilinin zararını kendi yük sigortacısından da karşılayamadığını, mahkememizce tayin edilecek bilirkişi heyeti ile gemide ve yükte herhangi bir şekilde hasar mevcut ise bu hasarın oluşma nedeninin tespiti,

gemide ve yükte herhangi bir şekilde hasar mevcut ise hasarın boyutu ve hasar sebebiyle müvekkilimizin zararın miktarının tespiti, geminin denize, yola ve yüke elverişli olup olmadığının tespitini, geminin batma sebebinin tespitini, geminin zorunlu bakımlarının yapılıp yapılmadığının tespitini ile mahkemece nazara alınacak diğer nedenlerle HMK madde 400 ve devamı maddeleri uyarınca delil tespiti yapılması taleplerinin kabulüyle;

öncelikle karşı taraflardan, Mersin Bölge Liman Başkanlığı ile Mersin Gümrük Müdürlüğü'nden, sigortacıların, klas ve bayrak devletinin Türkiye temsilcilerinden dilekçemizde belirtilen bilgi ve belgelerin celbedilerek dosya arasına alınmasını, 12/02/2024 tarih ve ... numaralı konişmento kapsamında ...

IMO numaralı ... gemisinde taşınan 637 ton kırmızı mercimek yüküne ilişkin olarak Sayın Mahkeme tarafından re’sen takdir edilerek atanacak uzakyol kaptanı, gemi inşa mühendisi ve gıda mühendisinden oluşacak bilirkişi heyeti vasıtasıyla yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde delil tespiti yapılmasına karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk derece mahkemesi, delil tespiti talebini değerlendirdiği 03.06.2024 tarihli Değişik İş kararıyla; "...6100 sayılı HMK'nun 401/1 maddesi "Henüz dava açılmamış olan hâllerde delil tespiti, esas hakkındaki davaya bakacak olan mahkemeden veya üzerinde keşif yahut bilirkişi incelemesi yapılacak olan şeyin bulunduğu veya tanık olarak dinlenilecek kişinin oturduğu yer sulh mahkemesinden istenir." hükmü açıktır.

Talepte bulunan şirketin Mersin'de mukim olduğu, talebe konu geminin Mersin Limanı'ndan ayrıldığı, aleyhine tespit talebinde bulunulan taraf adreslerinin de Mersin olduğu, geminin yahut yükün mahkememiz yetki sahasında bulunduğuna ilişkin talepte bulunan vekilince herhangi bir beyan yahut belge sunulmadığı, halihazırda geminin ve talebe konu yükün nerede bulunduğunun belirli olmadığı,

talebe konu evrakların da Mersin adreslerinden celbinin talep edildiği dikkate alınarak neticede bu nedenle HMK 401 maddesi ışığında mahkememizin yetkili olduğu hususu ispatlanamamış, delil tespiti talep eden tarafça da mahkememizin yetkili olduğuna dair delil sunulmaması karşısında HMK 401/1. madde yasal koşulları oluşmadığından Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle talebin reddine karar verilmiştir..." gerekçesiyle, delil tespiti talebinin reddine, karar vermiştir.Bu karara karşı, delil tespit talep eden vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Talep eden vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle. Müvekkili şirketin Myasım Şirketine 16.01.2024 tarihinde 637 ton kırmızı mercimek yükünü sattığını, söz konusu yükün ...

Gemisiyle Mersin Limanı/ Türkiye'den Sudan Limanına taşınması hususunda anlaşma yapıldığını, bir nolu karşı tarafın akdi taşıyan sıfatıyla konşimento tahtında yüklerin gemiye tam ve hasarsız olarak yüklendiğini, müvekkiline ait yüklerin geminin 14.02.2024 tarihinde batması sonucunda tamamen zayi olduğunu, zarardan 1 ve 2 nolu taşıyanların sorumlu olmasına rağmen batma olayıyla ilgili müvekkiline hiçbir bilgi paylaşımında bulunmadıklarını, geminin ve yükünün akıbeti hakkında tüm ihtarların sonuçsuz kaldığını, müvekkilinin ne sigortacısından ne de karşı taraftan zararını karşılayamadığını,

yükün tamamen zayi olduğunu bu sebeplerle ileride doğması muhtemel uyuşmazlıklarda hak kaybının ve mağduriyetinin önlenmesi amacıyla delil tespit talebinde bulunduğunu, mahkemenin yetkisizlik nedeniyle ret kararı verdiğini, HMK'nın 400.maddesinde, delil tespitinin istenebileceği hallerin düzenlendiğini, geminin ve müvekkiline ait yükün nerede ve ne durumda olduğu nasıl battığı, yaşanan hadiselerde kimlerin sorumlu olduğunun müvekkili tarafından bilinmediğini, bilgi ve belgelerin müvekkiline sağlanmadığı,

müvekkilinin delil tespiti istemesinde hukuki yararının olduğunu, delil tespiti isteminin deniz alacaklarından kaynaklanan uyuşmazlığa ilişkin olduğu, HSK tarafından görevlendirilmiş tek mahkemenin 17. Asliye Ticaret Mahkemesi olduğunu, mahkemenin yetkili olduğunu, delil tespitinin esas hakkındaki davaya bakacak mahkemeden istenebildiğini, sonuç olarak tespit talebini inceleme yetkisinin esas hakkındaki davaya bakacak olan mahkemeden başka bir yer mahkemesine verilmesinin doğrudanlık ilkesini ihlal edeceğini,

deniz ihtisas mahkemesi sıfatıyla yetkilendirilmiş olan 17. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından yetkisizlik gerekçesiyle delil tespit isteminin reddedilmesinin usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve delil tespit talebinin kabulüne karar verilmesini istemişir.

İNCELEME VE GEREKÇE Talep, HMK'nın 400 vd. maddeleri uyarınca delil tespiti istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince, mahkemenin yetkisizliği nedeniyle talebin reddine karar verilmiş; bu karara karşı, talep eden vekili tarafından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur. İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzenine aykırılık yönleriyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Dosya kapsamından, talep eden şirket adresinin Midyat, karşı taraf şirketlerin adresinin ise Akdeniz/Mersin olduğu, battığı iddia edilen geminin Mersin Limanında hareket ettiği, talep eden vekili tarafından dava dilekçesinde açıklanmış olduğu anlaşılmıştır.

Talep eden vekilince hasarın oluşma nedeninin, gemide ve yükte herhangi bir hasar mevcut ise hasarın boyutu ve zararın, geminin denize, yüke elverişli olup olmadığının, geminin batma sebebinin geminin zorunlu bakımlarının yapılıp yapılmadığının ve mahkemece resen belirlenen hususların tespitini talep etmiştir.

Delil tespiti HMK'nın 10. kısım 2. bölümünde 400. ve devamı maddelerinde düzenlenen geçici hukuki korumalardan olup, ileride açılacak veya açılmış olan bir dava ile ilgili delillerin bazı şartlar altında zamanından önce toplanıp emniyet altına alınmasını sağlamak için kabul edilmiş bir kurumdur.

HMK'nın 341/1. maddesinde “İlk derece mahkemelerinden verilen nihai kararlar ile ihtiyati tedbir, ihtiyati haciz taleplerinin reddi, yüze karşı verilen ihtiyati haczin kabulü ve reddi ve bu taleplerin tarafların yokluğunda kabulü hâlinde, itiraz üzerine verilecek kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabilir.” hükmüne yer verilmiştir.

Delil tespitine dair verilen kararlar bu kapsamda olmadığı gibi, HMK'nın 400 vd. maddelerinde de delil tespiti talebi hakkında verilen olumlu ya da olumsuz karlara karşı kanun yolunu açan bir düzenlemeye yer verilmemiştir. Sonuç olarak, delil tespitine ilişkin talep nedeniyle mahkemece verilen red veya kabul kararı nihai bir karar niteliğinde olmadığından HMK'nın 341/1. maddesi gereğince istinafı kabil kararlardan değildir.

(Benzer yönde Yargıtay 17. Hukuk Dairesi'nin 2016/9000 E -2017/10853 K, 2016/12497E - 2017/5833 sayılı kararı) Açıklanan nedenlerle, kanun yolu başvurusuna konu edilen ilk derece mahkemesi kararının istinafı kabil bir karar olmaması nedeniyle, talep eden vekilinin istinaf dilekçesinin reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.

KANUN YOLU

HMK'nın 361. maddesi uyarınca karar kesindir.