İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/1894 K.2024/1827

Zayi nedeniyle çek iptali talebinin ilk derece mahkemesice yapılan yargılaması sonucunda talebin reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvrulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dosya incelendi, gereği düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkili ... Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi tarafından dava dışı ... İnşaat Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi adına düzenlenen ... Sultanbeyli ... Şubesine ait ... Seri Numaralı 15.03.2025 keşide tarihli, 200.000,00 TL bedelli çekin müvekkili tarafından dava dışı şirkete ulaştırılmak üzere kargoya verildiğini, kargo poşeti bantlı şekilde dava dışı şirkete teslim edilmiş ise de içerisinde çekin bulunamadığını, bu nedenle söz konusu çekin, lehtar şirket eline ulaşmayarak müvekkili şirketin bilgisi dışında kaybolduğunu beyanla, çekin iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk derece mahkemesince yapılan dosya üzerinden yargılama sonucunda. "Dava, TTK'nın 818/s atfıyla uygulanması gereken 757-764. madde hükümlerine göre açılmış zayi nedeniyle çek iptali isteğine ilişkindir. TTK.'nın 757-764. maddelerinde yer alan yasal düzenlemelere göre, çek keşidecisinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır.

Zayi nedeniyle kıymetli evrakın iptalini isteme hakkı TTK.'nın 651/2. maddesi uyarınca senet üzerinde hak sahibi bulunan hamile aittir. Kıymetli evrakta hakkın senede bağlı olması nedeniyle, senedin zayi olması halinde hak sahibi hamile iptal kararı alarak, hakkını senetsiz olarak ileri sürme ya da yeni bir kıymetli evrak tanzimini isteme olanağı tanınmak istenmiştir. (TTK.652. madde) Keşidecinin, muhatap bankayı ödemeden men yetkisi bulunmamaktadır.

Çek ibraz edildiği takdirde, hak talep eden hamile karşı İİK'nın 72. maddesi uyarınca olumsuz tespit davası açma imkanı da mevcuttur. Yine TTK'nın 651/2. maddesi uyarınca iptal davasını açmakta hukuki menfaati olan kişi, senede bağlı alacak hakkı olan hamildir. Somut olayda davacı, çeklerin hamili değil, çeklerin bağlı olduğu hesabın sahibidir. Bu nedenle çek hesabı sahibi olan davacının işbu davayı açmakta hukuki yararı bulunmamaktadır.

Hukuki yararının bulunması ise HMK.114/h maddesi uyarınca dava şartı olup, mahkemece kendiliğinden gözetilmek zorundadır. Diğer yandan zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı çek hamiline tanınmış bir hak olup, keşidecinin işbu davayı açma hakkı bulunmadığından, davacının aktif husumet ehliyeti de yoktur..." gerekçesiyle, HMK'nın 114/1-h ve 115/2 maddeleri gereğince hukuki yarar yokluğu sebebiyle davanın usulden reddine, karar verilmiştir.

Bu karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF NEDENLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle; davaya konu çekin, müvekkili tarafından keşide edilip, lehtar ...AŞ'ye gönderilmek üzere kargoya verildiğini, çekin lehtara ulaşmadan kargoda kaybolduğunu, bunun üzerine,

lehtar ...AŞ tarafından zayi nedeniyle iptal talebinde bulunulduğunu, İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilen 20.11.2024 tarihli, 2024/858 E- 2024/841 K sayılı kararla, lehtarın hamil sıfatını kazanmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar verildiğini, bunun üzerine müvekkili tarafından eldeki davanın açıldığını, müvekkilinin davayı açmakta hukuki yararının bulunduğunu, buna karşın hem keşideci hem de lehtar tarafından açılan davaların reddedilmiş olduğunu, ilk derece mahkemesi kararını gerekçesiz olduğunu, bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usule ve yasaya aykırı olduğunu belirterek,

kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini talep etmiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Talep, hukuki niteliği itibariyle, TTK'nın 818/s atfıyla uygulanması gereken 757-764. madde hükümlerine göre açılmış zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda talebin reddine verilmiş; bu karara karşı, davacı vekili tarfından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355.maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. Davacının, davaya konu çekin keşidecisi olduğu ihtilafsızdır. Davacı, bu çekİn, dava dışı lehtar adına keşide edilip kargoya verildiğini, lehtara ulaşmadan kargoda kaybolduğunu belirterek, çekin iptalini istemiştir.

Kıymetli evrakta hakkın çeke bağlı olması nedeniyle, çekin zayi edildiği durumlarda, çeke bağlı hakkın çeksiz de ileri sürülebilmesi için TTK'nın 651. ve 652. maddelerinde hamile, iptal davası açma hakkı getirilmiştir. İptal kararı alan hamil, hakkını çek olmadan ileri sürebilecek ya da borçludan yeni bir senet tanzim edilmesini isteyebilecektir. Yasal düzenlemeye göre bu davayı açma hakkı hamile aittir.

Çek keşidecisinin (çek karnesi sahibinin) TTK'nın 757 ve 818/s maddesi gereğince iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle davacının eldeki davayı açmakta hukuki yararı yoktur.

Kanunda, bu talebin ancak çekin hamili tarafından ileri sürülebileceği düzenmiş olup bu tür bir talebin hiç bir şekilde keşideci tarafından ileri sürülemeyeceği, bu kapsamda keşidecinin zayi nedeniyle talepte bulunmasındaki amaç ve saikinin bir öneminin bulunmadığı anlaşılmakla, davacı vekilinin istinaf nedenleri yerinde görülmemiştir.

Aynı çekle ilgili olarak lehtar tarafından açılan davanın, lehtarın henüz hamil sıfatını kazanmadığı gerekçesiyle reddedilmiş olması, keşideciye eldeki davayı açma hakkı vermez. Zayi nedeniyle iptal davasının koşulları mevcut değilse de davacı, ileride ortaya çıkacak hamillere karşı menfi tespit davası açma ve hukuki korumayı bu yoldan sağlama hakkına sahiptir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, mahkemece verilen karar usul ve yasaya uygun olup davacı vekilinin istinaf sebepleri yerinde görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.