İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2024/373 K.2024/483

Taraflar arasındaki çek iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın kısmen kabul kısmen reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin ... Bankası Yeditepe Kurumsal Şubesine ait, ... seri numaralı, 5.457,50-TL bedelli, 08.05.2023 keşide tarihli, keşidecisi ... AŞ, lehdarı müvekkili yani yeni ünvanı ... AŞ, eski unvanı ...Tic. Ltd. Şti.olan çekin, ... Bankası Aksaray Şubesine ait, ... seri numaralı 75.000,00-TL bedelli, 11.02.2023 keşide tarihli, keşidecisi müvekkili ...Tic. Ltd. Şti. olan çek ile ...

Fındıkzade Şubesine ait, ... seri numaralı, 389.000,00-TL bedelli, 28.02.2023 keşide tarihli, keşidecisi yine müvekkili ... Tic. Ltd.

Şti.olan çekleri kaybettiğini, ... ve ... seri numaralı çeklerin bedelinin müvekkilince ilgili hamile ödendiğini, "karşılıksızdır" işleminin yapıldığını, bu işlem yapıldığı andaki hamilin tanıklığı ve ticari defter ve kayıtları ile de bu iddialarının doğrulanacağını, bu iki çek bedelinin müvekkilince hamile ödenmesi sonrasında müvekkiline iade edildiğini, çekin iade edilmesinden sonra yani çekin hamili/zilyedi müvekkili iken çekin kaybolduğunu, kaybolması sebebiyle de müvekkilince çekin bankaya iade edilemediğini ileri sürerek, çeklerin iptaline karar verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; " ... Dava zayii nedeniyle çek iptali davasıdır. Mahkememizce ... Bankası Aksaray Şubesine ait, ... İban numaralı, ... seri numaralı 75.000,00-TL bedelli, 11.02.2023 keşide tarihli, keşidecisi ... Tic. Ltd. Şti. olan çek ile ... Fındıkzade Şubesine ait ... İban numaralı, ... seri numaralı, 389.000,00-TL bedelli, 28.02.2023 keşide tarihli, keşidecisi ... Tic. Ltd.

Şti. olan çekler yönünden, talep edenin keşideci olduğu, bu talepte hukuki menfaati bulunmadığı anlaşıldığından ödeme yasağı kararı verilmesi yönündeki ihtiyati tedbir talebinin reddine karar verildiği anlaşıldı. ...Bankası Yeditepe Kurumsal Şubesine ait ... İban numaralı, ... seri numaralı, çek yönünden. 5.457,50-TL bedelli, 08.05.2023 keşide tarihli, keşidecisi ...A.Ş., lehdarı (yeni ünvan: ... A.Ş.- eski ünvanı: ... Tic. Ltd.

Şti) olan çeke ait ilanlar yapılmış ve ilana ait gazeteler dosyaya ibraz edilmiştir. 3 aylık sürenin dolduğu ve bu süre içerisinde çekin ibraz edilmediği gibi itiraz edenin de bulunmadığı anlaşılmış olup işbu çek yönünden davanın kabulüne karar vermek gerekmiştir. ... Bankası Aksaray Şubesine ait, ... seri numaralı 75.000,00-TL bedelli ve ...

Fındıkzade Şubesine ait ... seri numaralı, 389.000,00-TL bedelli çekler yönünden; kıymetli evrakta hakkın çeke bağlı olması nedeniyle, çekin zayi edildiği durumlarda, çeke bağlı hakkın çeksiz de ileri sürülebilmesi için TTK'nın 651. ve 652. maddelerinde hamile iptal davası açma hakkı getirilmiştir. İptal kararı alan hamil, hakkını çek olmadan ileri sürebilecek ya da borçludan yeni bir senet tanzim edilmesini isteyebilecektir. Bu davayı açma hakkı hamile aittir.

Çek keşidecisinin ve bu bağlamda çek hesabı sahibinin zayi nedeniyle iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle, davacının eldeki davayı açmakta hukuki yararı yoktur. Ayrıca, çek yapraklarının imzasız olarak kaybedilmesi nedeniyle de, çek yaprağının kıymetli evrak niteliğini kazanmamış olması nedeniyle de iptal talep etmekte hukuki yarar bulunmamaktadır.

Davacı, ileride çeke dayalı alacak talep eden olursa, onlara karşı menfi tespit davası açma hakkına sahiptir.( İstanbul BAM 14. HD'nin 2023/1636 esas ve 2023/1374 karar sayılı ilamı) Yukarıda yapılan açıklamalar ve yargılama kapsamında yapılan değerlendirme sonucunda.

TTK'nın 651. maddesindeki genel hüküm ve özel hüküm niteliğindeki TTK'nın 818/s maddesi yollamasıyla aynı Kanunun 757. maddesi uyarınca zayi nedeniyle çek iptal davası açma hakkının yalnızca hamile ait olup somut olayda olduğu üzere keşideci olan davacının dava açma (aktif husumet) ehliyetini haiz olmadığı, HMK'nın 114/e maddesi uyarınca davacının dava takip yetkisinin bulunmasının dava şartı olduğu, ancak işbu davada davacı keşidecinin (hesap sahibinin), hamil adına bu davayı açma yetkisinin, dolayısıyla dava takip yetkisinin bulunmadığı anlaşılmıştır.

Açıklanan nedenlerle bu iki adet çek yönünden davanın HMK'nın 114/e-h ve 115/2. maddeleri uyarınca usulden reddine, dair aşağıdaki şekilde karar vermek gerekmiştir. " gerekçesiyle, davanın kısmen kabulü ile kısmen reddine, ... Bankası Yeditepe Kurumsal Şubesine ait, ... seri numaralı, 5.457,50-TL bedelli, 08.05.2023 keşide tarihli, keşidecisi ... AŞ, lehdarı (yeni ünvan: ...Ticaret A.Ş.- eski ünvanı:... Tic. Ltd. Şti) olan çekin zayi nedeniyle iptaline, ...

Bankası Aksaray Şubesine ait, ... seri numaralı 75.000,00-TL bedelli, 11.02.2023 keşide tarihli, keşidecisi ... Tic. Ltd. Şti. olan çek ile ... Fındıkzade Şubesine ait ... seri numaralı, 389.000,00-TL bedelli, 28.02.2023 keşide tarihli, keşidecisi ... Tic. Ltd. Şti. olan çekler yönünden keşideci tarafından çek iptali talebinde bulunulamayacağından hukuki yarar yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle;... Bankası Aksaray Şubesine ait, ... seri numaralı 75.000,00-TL bedelli, 11.02.2023 keşide tarihli, keşidecisi müvekkili ... Tic. Ltd. Şti. olan çek ile ... Fındıkzade Şubesine ait, ... seri numaralı, 389.000,00-TL bedelli, 28.02.2023 keşide tarihli, keşidecisi yine müvekkili ... Tic. Ltd.

Şti.olan çekleri kaybettiğini, ... ve ... seri numaralı çeklerin bedelinin müvekkilince ilgili hamile ödendiğini, "karşılıksızdır" işleminin yapıldığını, yerleşik Yargıtay kararlarında her ne kadar keşidecinin işbu davayı açamayacağı belirtilmiş ise de müvekkilinin bu davayı keşideci sıfatı ile değil hamil sıfatı ile açtığını, bu sebeplerle bu davada hukuki menfaatinin olduğunu, bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve tüm çekler için davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, hukuki niteliği itibariyle TTK'nın 818/1.s maddesi atfıyla aynı Kanun'un 757 ve devamı hükümleri uyarınca, zayi nedeniyle çek iptali istemine ilişkindir.

İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır. İlk derece mahkemesince, ... seri numaralı, 5.457,50-TL bedelli, 08.05.2023 keşide tarihli, keşidecisi ...

Ticaret AŞ, lehdarı davacı olan çekin zayi nedeniyle iptaline karar verilmiş, ... Bankası Aksaray Şubesine ait, ... seri numaralı 75.000,00-TL bedelli, 11.02.2023 keşide tarihli çek ile ... Fındıkzade Şubesine ait, ... seri numaralı, 389.000,00-TL bedelli, 28.02.2023 keşide tarihli çeklerin ise keşidecisi davacı olduğundan bu çekler yönünden davanın hukuki yarar yokluğu sebebiyle reddine karar verilmiştir.

Talepte bulunan davacı, ... ve ... seri numaralı çeklerin keşidecisi olup, bu husus ihtilafsızdır.

Dava dilekçesinde davacı vekili, bu iki çekin bedelinin müvekkilince ilgili hamile ödendiğini, "karşılıksızdır" işleminin yapıldığını, yerleşik Yargıtay kararlarında her ne kadar keşidecinin işbu davayı açamayacağı belirtilmiş ise de müvekkilinin bu davayı keşideci sıfatı ile değil hamil sıfatı ile açtığını, bu sebeplerle bu davada hukuki menfaatinin olduğunu iddia ederek zayi olan bu çekler yönünden de çekin iptaline kararı verilmesini talep etmiştir.

Kıymetli evrakta hakkın çeke bağlı olması nedeniyle, çekin zayi edildiği durumlarda, çeke bağlı hakkın çeksiz de ileri sürülebilmesi için TTK'nın 651. ve 652.maddelerinde hamiline iptal davası açma hakkı getirilmiştir. İptal kararı alan hamil hakkını çek olmadan ileri sürebilecek ya da borçludan yeni bir senet tanzim edilmesini isteyebilecektir. Bu davayı açma hakkı hamile aittir.

Çek keşidecisinin (çek karnesi sahibinin) TTK'nın 757 ve 818/s maddesi gereğince iptal davası açma hakkı bulunmamaktadır. Bu nedenle, eldeki davayı açmakta hukuki yararı yoktur.

Kanunda, bu talebin ancak çekin hamili tarafından ileri sürülebileceğini düzenlediği, bu tür bir talebin hiç bir şekilde keşideci tarafından ileri sürülemeyeceği, bu kapsamda keşidecinin zayi nedeniyle talepte bulunmasındaki amaç ve saikinin bir öneminin bulunmadığı anlaşılmakla davacı vekilinin istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.b.1. maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararı usul ve yasaya uygun olup davacı tarafça ileri sürülen istinaf nedenleri yerinde görülmediğinden, istinaf başvurusunun esastan reddine dair aşağıdaki karar verilmiştir.