İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2025/1167 K.2025/1655

Zayi belgesi verilmesi talebinin ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle talebin reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; şirketin tasfiyesi neticesinde ticari defter ve kayıtların şirket ortaklarından ...'ın evinde muhafaza altına alındığını, davacıya kusur izafe edilemeyecek olan ve iradesi dışında meydana gelen olaylar sonucu bir kısım belgelerin zayi olduğunu, tacirin belgelerini muhafazada gereken tüm dikkat ve özeni göstermesine rağmen ihtiyaç duyulan defterler ve belgelerin kaybolduğunun anlaşıldığını ileri sürerek, davacı şirketin saklamakla yükümlü olduğu ve zayi olan tüm defter ve belgelerin zayi olması nedeniyle tüm ticari defterler için zayi belgesi verilmesini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ

İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "... Talep edenin ticari defterlerinin güvenliğini sağlamakla yükümlü olup, basiretli bir tacir gibi gerekli güvenlik önlemlerini aldığını ispat etmesi gerekmektedir. Dosya kapsamından ticari defterlerin yangın, hırsızlık, yer sarsıntısı, sel gibi durumlardan ötürü zayi olmadığı, talep edenin kendi kusuruyla defterlerin kaybolduğu, defter kayıtlarının tamamını kapsayacak şekilde ikincil kopyalarının oluşturulmadığı..." gerekçesiyle, davanın reddine, karar verilmiştir. Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle;Zayi belgesi verilmesi talepli davada usul kurallarına uyulmadan ve adil yargılanma hakkı ile hak arama hürriyeti çiğnenerek, herhangi bir delil toplanmadan dilekçede yer alan tanık dinlenmesi talibi dikkate alınmadan ve duruşma açılmadan soyut gerekçe ile talebin reddine karar verildiğini, maddi vakıanın tespiti açısından tüm delillerin toplanıp değerlendirilmesi gerekirken eksik inceleme ile karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, HMK'nın 353/l-a-6 maddesinde,

tarafların davanın esasıyla ilgili olarak gösterdikleri delillerin hiçbiri toplanmadan veya gösterilen deliller hiç değerlendirilmeden karar verilmesinin kararın kaldırılma nedeni olduğunun düzenlendiğini, mahkemece tahkikatın amacına göre, uyuşmazlıkla ilgili tarafların delillerini toplayıp değerlendirdikten sonra uyuşmazlığı çözüp karara bağlanması gerekirken bu hususun dikkate alınmadan karar verilmesinin hatalı olduğunu,Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne, karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE

Dava, hukuki niteliği itibariyle, TTK'nın 82/7. maddesi uyarınca zayi belgesi verilmesi istemine ilişkin bir çekişmesiz yargı işidir.İlk derece mahkemesince, yukarıda açıklanan gerekçeyle davanın reddine karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekili tarafından, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurulmuştur.İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf başvuru nedenleriyle ve kamu düzenine aykırılık yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Davacı şirketin, ortaklar kurulu kararı ile tasfiye sürecine girdiği ve tasfiyesinin tamamlanarak 24.02.2023 tarihinde tasfiyesinin sona erdiği anlaşılmıştır.

Bu davanın açılması için Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesinin 2025/196-304 E.K.sayılı kararı ile şirketin ihyasına karar verilmiştir. Davacının talebi, TTK'nın 82/7. maddesi uyarınca açılmış, zayi belgesi verilmesi talebi olup, maddede sayılan veya benzeri nedenlerle tacirin saklamakla yükümlü olduğu ticari belgelerin zayi olması halinde zayi belgesi verilebileceği düzenlenmiştir.

Mahkemece, davanın süresinde açıldığı kabul edilmiş, ancak dava konusu defterin muhafazasında özensiz davranıldığı, davacının ticari defterlerini korumak için gerekli önlemleri almadığı kabul edilerek karar verilmiştir.

Dava basit usule tabi olmakla, HMK'nın 320/1. maddesi uyarınca duruşma açılmadan karar verilmesi mümkün ise de, bunun için hukuki dinlenilme hakkının tam olarak sağlanmış olması ve müphem noktaların açıklığa kavuşmuş olması gerekir.Zayi belgesi verilmesi talebi, çekişmesiz yargı işi olup HMK'nın 385/2. maddesi uyarınca resen araştırma ilkesine tabidir. Mahkemenin resen araştırma yapması gerektiği hususu TTK'nın 82/7. maddesinde de açıkça belirtilmiştir.

HMK'nın 27. maddesinde düzenlenen hukuki dinlenilme hakkı, açıklama ve ispat hakkını ve mahkemenin bu açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve karaların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini de kapsar.

Davacıya taleplerini açıklama fırsatı verilmeden sonuca gidilmesi, hukuki dinlenilme hakkını ihlal eder niteliktedir.Davacı vekilli, müvekkilinin, iptali istenen tüm defter ve belgelerinin, tasfiye sonrası saklandığı şirket ortağına ait evde zayi olduğunu, defter ve belgelerin zayi olmaması için tüm özenin gösterildiği ve ticari defterlere ihtiyaç duyulduğunda defterlerin zayi olduğunun anlaşıldığını belirterek dava açmıştır.

Mahkemece, zayi şekli ve bu yönde davacının delilleri sorulup toplanmadan ve hangi belgelerin zayi olduğu ile bunların gerçekte var olup olmadığı ve zayi olduğu belirtilen tüm defter ve belgeler hakkında zayi belgesi verilip verilmeyeceği hususunda hiç bir delil toplanmamış ve davacıya hukuki dinlenilme ve açıklama yapma hakkı tanınmamıştır.Bu durumda mahkemece yapılması gereken, duruşma açılarak, defter ve belgelerin zayi oluş şekli ile ilgili açıklama ve delillerinin sorulması,

yasa maddesinde zayi hallerinin sınırlı olarak sayılmadığı gözetilerek dosyaya sunulan tüm deliller değerlendirilmek ve re'sen araştırma ilkesi doğrultusunda gerekli eksik belge ve deliller toplandıktan sonra, öncelikle talebin süresinde olup olmadığı, sonrasında ise belgelerin yasada öngörülen şekilde zayi olup olmadığı ve davacının muhafaza kusurunun bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Bundan sonra ise davacının bildireceği defter ve belgelerin gerçekte var olup olmadığı ile tasdik bilgilerinin araştırılması ve özellikle belgelerin ne olduğu ile bunlar hakkında zayi belgesi verilip verilmeyeceği de değerlendirilerek, davacının talebinin esası hakkında bir karar verilmesi gerekmektedir.Açıklanan bu gerekçelerle, HMK'nın 353/1.a.6 maddesi uyarınca dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda, ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının kaldırılarak dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesine dair aşağıdaki karar verilmiştir.

KANUN YOLU

HMK'nın 353/1.a maddesi uyarınca karar kesindir.