İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi E.2025/935 K.2025/1008

Taraflar arasındaki itirazın iptali davasının ilk derece mahkemesince yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerle davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine dair verilen karara karşı, davacı vekili tarafından istinaf yoluna başvurulması üzerine Dairemize gönderilmiş olan dava dosyası incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ Davacı vekili, dava dilekçesinde özetle; davaya konu emtiaların müvekkili şirketin acentesi olduğunu armatör ...tarafından İzmit Limanından Tema Limanına ... nolu konşimento tahtında konteynerler ile taşındığını, konteynerlerin 14.11.2021 tarihinde tam ve eksiksiz olarak limana tahliye edildiğini, dava dışı alıcı tarafından emtiaların teslim alınmaması nedeniyle konteynerlerin gümrük antreposunda dolu olarak beklediğini, müvekkilinin demuraj tarifesinin internet sitesinde yer aldığını ve demuraj hesap tablosunda 40'lık konteynerler için ilk 7 gün ücretsiz demuraj süresi bulunduğunu,

sonraki 7 gün için 44 USD, sonraki 7 gün için 70 USD, sonraki günler için 100 USD olduğunu, her bir konteyner için 12.10.2022 tarihine kadar oluşan demuraj masrafının 14.11.2021- 20.11.2021 tarihleri arasında 7 günlük free time dışında 6 adet kırklık konteyner için 191.988 USD demuraj alacağı oluştuğunu, alacağın tahsili amacıyla başlatılan takibe yönelik itirazın haksız olduğunu ileri sürerek, itirazın iptali ile takibin devamına ve icra inkar tazminatına karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; konşimentoda Hamburg mahkemelerinin yetkili olarak belirlendiğini, davacının acente sıfatıyla bu davayı açmaya yetkili olmadığını, müvekkilinin taşıtan olmadığını, davacı ile herhangi bir sözleşmese ilişkisi bulunmadığını, emtia satışının EXW teslim şartıyla yapıldığını, alacağın zamanaşımına uğradığını, konşimentoda demuraj tarifesine ilişkin herhangi bir bildirim bulunmadığını, davacı tarafça bir bildirim yapılmış olsa dahi bunun kanıtlanması gerektiğini, ispat yükünün davacıya ait olduğunu ve talebinin fahiş olduğunu savunarak, davanın reddini ve kötü niyet tazminatına karar verilmesini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARININ ÖZETİ İlk Derece Mahkemesince yapılan yargılama sonucunda; "...Davacı vekili 27.12.2024 tarihli beyan dilekçesinde, davalının Beşiktaş ...Noterliğinden çektiği, 12.04.2022 tarihli ihtarname ile tüm masrafların karşılanmak kaydıyla konşimento kapsamında ürünlerin kendisine teslimini talep ettiğini, bu nedenle TTK'nın 1203.maddesi gereğince davalının demuraj ücretinden dolayı sorumlu olduğunun kabulü gerektiğini ileri sürmüştür.

Dosyaya örneği sunulan Beşiktaş ...Noterliğinin ... yevmiye nolu 12.04.2022 tarihli ihtarname ile davalının, demuraj ücretinde indirim yapılması halinde navlun ve masraflar kendisi tarafından karşılanarak, malın Türkiye'ye geri getirilmesinin davacıdan istendiği, davacı ...un Beyoğlu ...Noterliğinden gönderdiği 29.04.2022 tarihli cevabi ihtarnamesinde de iade için gerekli masraflar derhal yatırılıp, alıcıdan onay alınması halinde yükün geri getirileceğinin bildirildiği görülmektedir.

Davalının yukarıda bahsedilen ihtarname ile yükün geri getirilmesini istemesi, TTK'nın 1203.maddesi anlamında bir teslim talebi değil, yeni bir taşıma talebi niteliğindedir. Bu nedenle davalının Beşiktaş ...Noterliğinden çektiği ihtarname ile TTK'nın 1203.maddesi kapsamında yükün teslimi talep ettiği sonucuna varmak mümkün değildir. Kaldıki yükün Türkiye'ye geri getirilmediği de dosya kapsamından anlaşılmaktadır.

Tüm bu değerlendirmelerin sonucunda, dava ve takibe konu konteyner demuraj alacağından doğan sorumluluğun TTK'nın 1207/1.maddesi gereğince dava dışı taşıtan, ... Şirketi olduğundan davalı yükletenin pasif husumet ehliyetinin bulunmadığı kanaatine varıldığından, bu kanaat ışığında davalı hakkındaki davanın pasif husumet yokluğu..." gerekçesiyle, davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiştir.

Bu karara karşı, davacı vekilince istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ Davacı vekili, istinaf başvuru dilekçesinde özetle.

Taşımanın EXW kaydına göre yapıldığı, konşimentoda yer alan "... +..." kaydı uyarınca, konşimento kapsamında navlun ve demuraj ücreti gibi ek masrafların gönderilen tarafından ödeneceği, davalının, dava konusu taşımaya ilişkin malların tüm masrafların kendisi tarafından ödenmek suretiyle geri getirilmesi talebinin yeni bir taşıma talebi olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar verildiğini, Demuraj masrafından konşimentodaki "..." klozu uyarınca, davalının sorumlu olmadığına ilişkin kararın yasaya aykırı olduğunu, konşimento kapsamında taşınan malların 14.11.2021 tarihinde tam ve eksiksiz şekilde, Tema Limanına tahliye edildiğini,

ancak malların dava dışı alıcı tarafından teslim alınmadığını, TTK'nın 1207. maddesi uyarınca konşimento kapsamındaki taşımadan oluşan demuraj ücretinden davalının sorumlu olduğunu, "..." kaydının geçerli olması için, gönderilen firmanın eşyayı teslim alma hakkını kullanmış olması gerektiğini, oysa gönderilenin eşyayı teslim almadığını ve teslimini dahi talep etmediğini, anılan kaydın TTK'nın 1207.maddesi uyarınca, gönderilenin eşyanın teslimi talebi ve/ veya teslim koşuluna bağlı olduğundan mahkeme kararının kaldırılması gerektiğini, Taşımanın EXW olması nedeniyle dava dışı gönderilenin sorumlu olduğuna ilişkin kabulün hatalı olduğunu,

teslim şekli ve şartlarının alıcı ile satıcı arasında, başka bir anlatımla yükleyen/taşıtan ile gönderilen arasında hüküm ifade edeceğini, teslim şeklinin, tarafların TTK hükümleri kapsamında düzenlenen sorumluluklarını ortadan kaldırmadığını, kaydı ki davalının gönderdiği Beşiktaş ...

Noterliği, 12.04.2022 tarihli ihtarı ile müvekkil şirketin Türkiye acentesiyle irtibatta olduğunu, dava dışı alıcı firmayla olan sorunlar nedeniyle yükün çekilemediği ikrar ettiğini, davacının alıcı firmayla yaşadığı sorunlar nedeniyle taşımayı eksiksiz yapan müvekkiline ödemede bulunmamasının hukuka aykırı olduğunu, Davalının gönderdiği ihtar ile yüküm alıcı ile olan sorunlar nedeniyle çekilmediğini kabul ettiğini, malın getirtilerek tesliminin yeni bir taşıma olduğuna ilişkin kabulün yerinde olmadığını, ihtarnamede açıkça yükün tesliminin istendiğini, tüm masrafların davacıya ait olmak üzere mahrece iade talebinde bulunulduğunu,

ödemelerin yapılmaması nedeniyle malların mahrece iade edilmediğini Bu nedenlerle ilk derece mahkemesinin istinafa konu kararının usul ve yasaya aykırı olduğunu belirterek, kararın kaldırılmasına ve davanın kabulüne karar verilmesini istemiştir.

İNCELEME VE GEREKÇE Dava, deniz taşımasından kullanılan konteynerlerin zamanında iade edilmemesi nedeniyle oluşan gecikme bedelinin (konteyner demurajı alacağının) tahsili istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince yapılan yargılama sonucunda davanın pasif husumet nedeniyle reddine, karar verilmiş; bu karara karşı, davacı vekilince, yasal süresi içinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi uyarınca, ileri sürülmüş olan istinaf nedenleriyle ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.

Taraflar arasında, navlun sözleşmesi ile taşınan altı konteyner emtianın gönderilene teslim edilmeden önce serbest süre aşılarak tahliyesinin gecikmesi ve bu nedenle konteynerlerin ticari faaliyette kullanılamaması nedeniyle davacının, gecikme tazminatı talep edip edemeyeceği hususunda ihtilaf bulunmaktadır.Dava dosyasında bulunan denizyolu taşıma senedinden, davacı ... şirketinin fiili taşıyan, navlun faturası düzenleyen dava dışı ...

Ltd ŞTi'nin akdi taşıyan, dava dışı deniz aşrı alıcı dava dışı ... Şirketinin taşıtan ve gönderilen, davalının ise yükleten olduğu anlaşılmıştır. Yani taşıma sözleşmesi davacı ve gönderilen arasında kurulmuştur. Davalının taşıma sözleşmesinde yeri bulunmamaktadır. Dosya içinde bulunan 06.10.2021 tarih ve ... sayılı ihracat beyannamesinden, ... Ltd Şirketi ile davalı şirketin arasında ... teslim şekline göre satış yapıldığı anlaşılmaktadır.

Satım sözleşmesinin tarafı ve satıcısı olan ve taşıma ilişkisinde gönderen olarak yer alan davalı, taşıma sözleşmesi ile bundan kaynaklanan tüm masrafların alıcıya ait olmasını sağlama üzere dava dışı alıcı ile ... teslim şeklinde anlaşmıştır. Bu satımda satıcı malları, kendi fabrika, depo ya da işyerinde alıcının tasarrufuna bırakarak alıcıya teslim eder. Satıcının malları herhangi bir taşıma aracına yükleme zorunluluğu bulunmamaktadır.

Malın alıcıya teslim anından itibaren mallarla ilgili bütün masraflar ile riskler alıcıya geçer. EXW teslim şeklinde, satıcı yönünden asgari yükümlülükler getirilmiştir. Nitekim bu sözleşmede de ... teslim ve buna uygun satış sözleşmesi ile uyumlu olarak ... Ltd tarafından dava dışı alıcı ... Ltd'ye 6 konteyner emtianın Gebze Limanından Tema Limanına deniz yolu ile taşınmasına ilişkin olarak 27.04.2022 tarih ve 4.314,00 USD bedelli navlun faturası düzenlemiştir.

Navlun faturasından da taşıma sözleşmesinin dava dışı alıcı ... Ltd Şti. ile yapıldığı anlaşılmaktadır. Bu sözleşme kapsamında, ... Ltd. Şti'nin taşımacı, dava dışı alıcı ... Şirketinin ise, taşıtan sıfatına sahip olduğu anlaşılmaktadır. Davacı tarafından düzenlenen 12.10.2021 tarih ve ... nolu konşimento da ise davacı ... Şirketinin taşıyan, davalı şirketin yükleten ve dava dışı alıcı ... Ltd Şirketinin ise gönderilen sıfatına sahip olduğu anlaşılmaktadır.

Navlun faturası ile konşimento içeriğine göre alıcının aynı zamanda taşıtan/ gönderilen sıfatına sahip olduğu, taşıtana navlun faturası düzenleyen ... Ltd.'nin akdi taşıyan, konişmentoyu düzenleyen davacının ise fiili taşıyan olduğu belirlenmiştir. sıfatına sahip olduğu tespit edilmektedir. Emtianın taşındığı konteynerler davacı yani fiili taşıya tarafından temin edilmiştir.

Emtianın varma limanında konteynerden çıkarılması ve konteynerin boş bir şekilde taşıyana iade edilmesi gerekmektedir.

Taşıyan tarafından temin edilen konteynerlerin taşıyana iade yükümlülüğü kural olarak navlun sözleşmesinin tarafı olan taşıtana ait olmakla birlikte, eşyanın varma limanında taşıtan dışındaki bir üçüncü kişiye yani gönderilene teslim edileceği kararlaştırılmış ve varma limanında eşya gönderilen tarafından teslim alınmışsa, konteynerlerin taşıyana iadesi yükümlülüğü gönderilene ait olur.

Gönderilenin taşınan emtiayı teslim almadığı ve konteynerleri taşıyana iade etme yükümlülüğünün taşıtana ait olduğu, taşıtanın ve gönderilenin dava dışı alıcı şirket olduğu, davalının bu sıfatlarının bulunmadığı, bu nedenle davalının, satımın şekline ve taşıma sözleşmesinin tarafı olmamasına göre husumet ehliyetinin bulunmadığı kabul edilmelidir.

Taşıma sözleşmesindeki teslim şeklinin, taşıma sözleşmesindeki sorumluluğa etkisinin olmadığına ilişkin istinaf başvurusu yerinde değildir. Zira, davacı satım konusu emtiayı kendi depo veya fabrikasında, nakliye masrafları alıcıya ait olmak üzere satmıştır. Bu husus taşmacı tarafından bilinerek taşıma sözleşmesi gönderilen/alıcı ile yapılmıştır.

Diğer yandan taşımacı tarafından düzenlenen konşimentodaki “...” kaydının esasen navlun ve ek masrafların alıcı tarafından ödeneceğine ilişkin kayıt da satımdaki teslim şekli ile taşıma sözleşmesini doğrulamaktadır. Bu kayda göre de ek masraflar ile navlundan alıcı sorumludur.

Emtianın alıcı tarafından teslim alınmaması nedeniyle bu kaydın uygulanamayacağı kabul edilse dahi alıcının esasen taşıtan sıfatına sahip olması nedeniyle bu şart nedeniyle giderlerin alıcıdan talep edilmesi gerekmektedir. Davacının gönderdiği ihtar ile emtianın bedelinin ödenmemesi nedeniyle, demuraj ücretinin doğup artmaması için yükün geri getirilmesini talep etmesi, önceki taşıma sözlemesine katılma anlamına gelmeyecektir.

Zira yükün varma limanına indirilmesi ile taşıma sözleşmesi sona ermiştir. Davalının, yükün yeniden taşınarak teslim edilmesi talebi esasen bir taşıma sözleşmesine icap veya davet niteliğindedir. Amaçlanan bu sözleşme kurulmamış ve emtia mahrecine iade için taşınmamıştır. Talep edilen gecikme bedeli de bu nedenle oluşmamıştır. Belirlilen nedenlerle davacı vekilinin tüm istinaf başvuru nedenleri yerinde görülmeyerek reddine karar vermek gerekmiştir.

Açıklanan bu gerekçelerle, davacı vekilinin istinaf başvuru nedenleri ile sınırlı olarak yapılan inceleme sonucunda, ilk derece mahkemesinin kararında ve gerekçesinde yasaya ve usule aykırılık bulunmadığı gibi kamu düzenine aykırılık da görülmediğinden, davacı vekilinin istinaf başvurusunun HMK'nın 353/1.b.1 maddesi uyarınca esastan reddine dair aşağıdaki hüküm verilmiştir.