İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 16. Hukuk Dairesi E.2023/1166 K.2025/521

İstinaf incelemesi için dairemize gönderilen dosyanın ilk incelemesi tamamlanmış olmakla, HMK 353. Maddesi gereğince dosya içeriğine göre duruşma yapılmasına gerek görülmeden dosya üzerinde yapılan inceleme sonucu;

GEREĞİ DÜŞÜNÜLDÜ

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı karşı davalı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkilinin 30 yıldan uzun süredir ayakkabı imalatı ve malzeme temini ile iştigal ettiğini, dava konusu davalıya ait ayyakkabı taban pompası ve ayakkabı taban pompası kapağı olup nihai kullanıcınını normal kullanımı esnasında görmesi mümkün olmayan, görünen yerleri ile koruma elde edemeyen ve tasarım hukuku kapsamında tescile konu edilmesi mümkün olmayan ürünler olduğunu, davalının tasarımının yenilik ve ayırt edicilik özelliğinin bulunmadığını belirterek, ... numara ile tescilli tasarımın hükümsüzlüğüne ve sicilden terkinine karar verilmesini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirketi adına tescil edilen tasarım ve faydalı model olarak bilinen sistemin davacının belirttiği sistemden tamamen farklı olarak yay sisteminin kaldırılması ve bilye valfler ile çalışan bir sistem olduğunu, tescili sağlanan sisteminin 2012 yılından önce müracat edildiği şeklindeki iddiaların gerçek olmadığını, davacı tarafın müvekkili adına tescilli faydalı model ve tasarımı haksız ve onay almadan kullandığını, müvekkilini zarara uğrattığını belirterek asıl davanın reddini, karşı dava yönünden 10.000,00 TL maddi tazminatın davacıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiş,

mahkemenin ara kararına istinaden talebin karşı dava niteliğinde olduğunu belirterek tasarıma tecavüzün ve haksız rekabetin tespiti meni refi ve maddi tazminat istemine ilişkin olduğunu açıklamıştır.

İLK DERECE MAHKEMESİNİN KARARI

".... dava konusu ... numaralı tasarımın ayakkabı pompası ve ayakkabı taban pompası kapağının kullanım sırasında görünme durumunun söz konusu olmaması nedeni ile tasarım korumasından yararlanamayacağı ancak şartları oluşması halinde faydalı model korumasından faydalanabileceği, somut olay bakımından SMK md. 56/1-a bendinde SMK md. 56'ya aykırı tasarımların hükümsüzlüğünün talep edilebileceği dikkate alındığında hükümsüzlük koşullarının oluştuğu kanaatine varılmıştır. ...

Sektör bilirkişisi tarafından yapılan değerlendirmeye göre. Ayakkabının imalatı veya onarımı gibi süreçlerde müdahil olan üreticiler, tamirciler normal kullanımın dışında olduğu için bu dava alanında bilgilenmiş kullanıcı tanımının dışında kalmaktadır. Ayrıca dava konusu tasarım üretim veya onarım süreci ile ilgili bir işlevden ziyade giyildikten sonra kullanımı ile ilgili bir işlev özelliği bulunmaktadır.

Bu nedenlerle dava konusu tasarımın bilgilenmiş kullanıcısı; ayakkabının hareket ederek hava sirkülasyonunun sağlandığı normal kullanım anındaki son kullanıcısı olduğu sonucuna varılmış, bu nedenle itirazlar yerinde görülmemiştir. ... dava konusu tescilli tasarımda bulunan ürün adlarında da belirtilen bir ayakkabı (tabanı) ile birleştirildiğinde normal kullanımını karşılayabileceği, başka bir deyişle, bir ayakkabı dava konusu tasarımdan bağımsız olarak kullanılabilir ise de dava konusu tasarımın ayakkabı ile birleşik ürün oluşturmak durumunda kalacağı dolayısı ile dava konusu tasarımın ayakkabı ile birleşik ürün olduğu,

itirazların bu bakımdan yerinde olmadığı kanaatine varılmıştır.Davalı/ karşı davacı tarafça bir diğer itiraz konusu tasarımın görünürlüğüne ve şeffaf ayakkabı ile birleşik ürün oluşturma ihtimaline ilişkindir.

Bilirkişi heyeti içerisinde bulunan tasarım uzmanı ve sektör bilirkişisi tarafından ortak olarak SMK md. 55/1 ve 56/2 hükümleri uyarınca yapılan tespit ve değerlendirmeler sonucunda; dava konusu ayakkabı taban pompası ve kapağının, ayakkabıyla birleştirildiğinde, ayakkabının saya ve taban bölümlerinin içine monte edildiğinden dolayı dava konusu tasarımın normal kullanımda (Ayakkabı giyilip hareket edildiğinde) görünür durumda olmadığı,

bu nedenle bilgilenmiş kullanıcının ayakkabı ile hareket ettiğinde dava konusu tasarımın taban ve ayakkabı içerisinde görünemeyeceği, dava konusu tasarımın ayakkabı ile birleştirildiği normal kullanım esnasında görünür durumda olamayacağı ayrıca şeffaf ayakkabı ile birleşik ürün oluşturma ihtimali bakımından yapılan değerlendirmede de, davalı/karşı davacının sunduğu ve internette resen yapılan şeffaf tabanlı ayakkabı görsellerinde yandan görünümün bulunmadığı,

karşılaştırmada dava konusu tasarımların şeffaf tabanlı ayakkabı tasarımında birleşik olarak kullanılması ihtimalinde dahi üst görünümde saya bölümünün tamamen altında, yandan görünümde şeffaf malzemenin geçirgenlik seviyesi ve dava konusu ürünün yan görünümündeki ince görünümü nedeniyle tescilli hali görülmeyecek ayakkabı bileşeninin içinde görülmeyen gizli bir parça olarak bulunacağı, dava konusu birleşik tasarımın dış yüzeyinde algılanabilir net görüleceği tek bölümünün valf çıkış deliği olacağı,

bu nedenle dava konusu tasarımların normal kullanımda bir kullanıcı tarafından görülmeyeceği,Tasarım tescili görünümü koruduğu için davalı/karşı davacı tarafa ait 04.08.2012 başvuru tarihli ...-1,2 numaralı ayakkabı taban pompası ve ayakkabı taban pompası kapağı tasarım tescili her durumda normal kullanımda bilgilenmiş kullanıcı tarafından görülemeyeceği sonucuna varılmıştır. ...Somut olaya dönüldüğünde, karşı davaya ilişkin tazminat isteminde bulunulmuş ise de, bu hususta deliller sunulmamıştır.

Ayrıca davalı/ karşı davacıya ait ... numaralı tasarımın ayakkabı pompası ve ayakkabı taban pompası kapağının kullanım sırasında görünme durumunun söz konusu olmaması nedeni ile tasarım korumasından yararlanamayacağı SMK md. 56/1-a bendi uyarınca hükümsüzlük koşullarının oluştuğuna dair yukarıda yapılan tespit ve değerlendirmeler ışığında hükümsüzlük kararının tescil başvuru anından itibaren sonuç doğuracağı ve tasarım tescilinin hiç doğmamış gibi kabul edileceği,

bu nedenle tasarım hakkına tecavüz ve buna bağlı tazminat talepleri koşullarının da somut olay bakımından oluşmadığı kanaatine varılmıştır." gerekçeleri ile 1-Asıl davanın KABULÜ İLE; davalı karşı davacı adına TPMK nezdinde ... numara ile tescilli tasarımın hükümsüzlüğünü ve sicilden terkinine, 2-Karşı dava yönünden davanın REDDİNE, " Şeklinde karar vermiştir.

İSTİNAF İSTEMİ

Davalı -karşı davacı vekili istinaf isteminde özetle;Bilirkişi raporunun eksik incelemeye dayalı olduğunu, denetlenebilir olmadığını, itirazlara rağmen hükme esas alınmasının yerinde olmadığını,müvekkiline ait tasarımın birleşik ürün olarak nitelendirilemeyeceğini, tasarımın içine yerleştirildiği ayakkabılardan bağımsız kullanılabilmekte ve parçaların işlerliği bakımından başka hiçbir ürüne ihtiyaç duymayacağını, kabul anlamına gelmemekle birlikte birleşik ürün olarak addedilse bile müvekkilinin davaya konu tasarımı son kullanıcı tarafından görülebildiğini, tasarımın son kullanıcısının ayakkabı üreticisi yahut tamircisi olduğunu,

son kullanıcının ayakkabı kullanıcısı olamayacağını, bu tür ürünlerin satışı sırasında ve öncesinde nihai kullanıcıların görebileceği şekilde görseller kullanmak suretiyle bilgilendirme yapılmakta olduğunu, müvekkili tasarımının ayakkabı için zorunlu bir unsur olmadığını, isteyen ayakkabı üreticisinin bu tasarımı ayakkabı üzerinde kullanabileceğini, müvekkili tasarımının ayakkabıya takılan ve sonra sökülen bir ürün niteliğinde olmadığını, tasarımda yer alan “...” ve “...” sökülüp takılmadığını, Aynı şekilde ayakkabıya da takılması veya sonra sökülmesi yoluyla değiştirilmesi mümkün olmadığını,

tasarım incelendiğinde ayakkabıya monte edilebileceği bir unsur barındırmadığı da görüleceğini, tasarımının birleşik ürün olduğu iddia edilse bile bir ürünü oluşturan parçaların tasarımsal olarak korunmasında aykırı bir yön olmadığını,Tasarımın görünür nitelikte olduğunu, şeffaf tabanlı ayakkabılara yerleştirildiği takdirde de ayakkabıyı giyen kişilerce de görünür olacağını, görseller sunduklarını, görünür olma durumunun sürekli olması da gerekmediğini,Karşı yanın kullanımları müvekkilinin tescilli tasarım ve faydalı modellerine yönelik tecavüz teşkil ettiğini belirterek asıl davanın reddini karşı davanın kabulünü talep etmiştir.

GEREKÇE

Asıl dava, endüstriyel tasarımın hükümsüzlüğü; karşı dava ise endüstriyel tasarıma tecavüz ve haksız rekabetin tespiti meni refi, tazminat istemlerine ilişkindir.İlk derece mahkemesince asıl davanın kabulüne, karşı davanın reddine karar verilmiştir. Bu karara karşı davalı-karşı davacı vekili, yasal süresi içinde istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

İstinaf incelemesi, HMK'nın 355. maddesi gereğince, ileri sürülen istinaf başvuru nedenleri ve kamu düzeni yönüyle sınırlı olarak yapılmıştır.Somut uyuşmazlıkta mahkemece alınan bilirkişi raporu yeterli ve hükme elverişli olup raporda davaya konu "..." ve "..." ürün adlı tasarımların kullanım sırasında görünme durumunun söz konusu olmaması nedeni ile tasarım korumasından yararlanamayacağının yerinde olarak tespit edildiği, bilgilenmiş kullanıcının SMK 56/3 hükmüne göre bakım, servis, onarım işleri hariç olmak üzere ayakkabının hareket ederek hava sirkülasyonunun sağlandığı normal kullanım anındaki son kullanıcısı olduğu belirtilerek,

tasarımın ayakkabı ile bileşik ürün niteliğinde olduğuna yer verildiği, ayakkabının saya ve taban bölümlerinin içine monte edilmesi nedeni ile dava konusu tasarımın normal kullanımda görünür durumda olmadığının açıklandığı,tasarımların şeffaf ayakkabıda kullanımılması halinde ise birleşik tasarımın dış yüzeyinde algılanabilir net görüleceği tek bölümün valf çıkışının deliği olacağının açıklandığı, raporun denetlenebilir nitelikte olduğu, bilirkişi heyetinde tasarım uzmanı ve sektör bilirkişisinin de yer aldığı,

davalı-karşı davacı vekilinin itirazlarının ek raporda tek tek karşılandığı dikkate alındığında ilk derece mahkemesince asıl davanın kabulüne, hükümsüzlük geriye etkili olmakla karşı davanın reddine karar verilmesinde usul ve yasaya aykırılık görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle ilk derece mahkemesinin kararında usul ve esas yönünden hukuka aykırılık görülmediğinden davalı-karşı davacı vekilinin istinaf isteminin reddine karar vermek gerekmiştir.