İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesi E.2024/3090 K.2025/1678

Taraflar arasındaki davada İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi ile Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemelerince yetkisizlik kararı verilmesi nedeni ile yargı yerinin belirlenmesi için gönderilen dosya içindeki tüm belgeler incelendi, gereği düşünüldü:

KARAR Dava,İtirazın İptali (Ticari Satımdan Kaynaklanan) talebine ilişkindir.Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesince,"... taraflar arasında imza edilen 29/09/2021 tarihli "Tam Otomatik Lastik İmal Makinesi Montaj Ve Devreye Alma Sözleşmesi,"nin 13. Maddesinin "bu sözleşmeden doğan ihtilaflarda İstanbul Merkez Mahkemeleri ve icra daireleri yetkilidir" şeklinde olduğu, eklinde düzenleniş olup, HMK 17. Maddesi uyarınca, tarafların tacir olduğu,

yetki sözleşmesinin usulü şarlara haiz olduğu anlaşılmakla, taraflar arasında imzalanan sözleşme uyarınca uyuşmazlığın çözümünde İstanbul (Çağlayan) Mahkemelerinin yetkili kılınması nedeniyle asıl ve karşı dava bakımından mahkememizin yetkisizliğine..." gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesince,"...

Karşı davacı cevap dilekçesi ile birlikte karşı dava açmış olup, karşı dava da asıl davanın konusu olmayan 29/09/2021 tarihli "Tam otomatik lastik imal makinesi montaj ve devreye alma" sözleşmesi de dava konusu yapılarak maddi tazminat ve manevi tazminat davası açılmıştır.

Davalı asıl davaya karşı vermiş olduğu cevap dilekçesinde, asıl davanın konusu olmayan "Tam otomatik lastik imal makinesi montaj ve devreye alma" sözleşmesinden açıkça bahsederek bu sözleşmede İstanbul Mahkemeleri'nin yetkili kılındığı belirterek ve HMK 17.maddesine dayanarak yetkisizlik itirazında bulunmuştur.

HMK 13, 132, 133, 134, maddelerinde karşı dava düzenlenmiş olup, karşı dava asıl dava açıldıktan sonra cevap dilekçesi ile açılan ve asıl davanın görüldüğü mahkemece bakılması gereken dava türüdür. Karşı davacı taraf , asıl davaya karşı vermiş olduğu cevap dilekçesinde asıl davanın konusu yapılmayan "Tam otomatik lastik imal makinesi montaj ve devreye alma" sözlemesindeki yetki hükmüne dayanarak asıl davaya karşı yetkisizlik itirazında bulunmuştur.

Karşı davacı cevap dilekçesinde sadece sözleşmedeki yetki hükmüne dayanarak yetki itirazında bulunmuş başka sebebe dayalı olarak herhangi bir yetki itirazında bulunmamıştır. HMK 17.maddesinde " (1) Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında doğmuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler. Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır." denilmektedir.

Bu maddeden de anlaşıldığı üzere taraflar, yetkili kıldıkları mahkemenin yanında , kanunen yetkili kılınan genel veya özel yetkili mahkemelerin tamamının veya bir kısmını da yetkisinin devam etmesini istiyorlarsa , yani yetki sözleşmesinin münhasır olmayan yetki sözleşmesi şeklinde olmasını istiyorlarsa bu durumu yetki sözleşmesinde ayrıca belirtmeleri gerek.

Asıl davanın konusu olan "Extruder sonrası yapılan imalat ve montaj " sözleşmesinde taraflarca açıkça sadece Düzce Mahkemeleri ve İcra Daireleri yetkili kılınmış, asıl davanın konusu olan Çapraz Kesim Revizyonu başlıklı sözleşmede ise yetki hükmünün bulunmadığı görülmüştür.

Karşı davacı asıl davaya vermiş olduğu cevap dilekçesinde, asıl davanın konusu olmayan karşı davaya konu ettiği farklı bir sözleşme olan Tam otomatik lastik imal .... .sözleşmesindeki yetki hükmüne dayanarak İstanbul Mahkemeleri'nin yetkili olduğu iddia etmiş, yetki itirazını HMK 17.maddesine dayandırmış, bunun dışında davalı şirketin adresi itibari ile herhangi bir yetki itirazında bulunmamıştır.

Karşı davacı bir nevi karşı davaya konu ettiği sözleşmedeki yetki hükümüne dayalı olarak asıl davanında İstanbul Mahkemeleri'nde görülmesi neticesini doğuran yetki itirazında bulunmuş ve mahkemece bu husus dikkate alınarak yetkisizlik ile dosya mahkememize gönderilmiştir.

Karşı dava konusu olan tam otomatik lastik imal makinesi montaj ve devreye alma sözleşmesinde yetkili mahkeme İstanbul olup, karşı davacı bu sözleşmeye dayalı olarak İstanbul Mahkemesinde açmak yerine, Bakırköy Asliye Ticaret Mahkemesinde görülen dava da karşı dava olarak açmıştır. Karşı dava açısından yetki itirazında bulunma hakkı bu defa davacı-karşı davalıdadır.

Davacı-karşı davalı, karşı davaya karşı sunmuş olduğu 25.04.2023 tarihli cevap dilekçesinde yetki itirazında bulunmamıştır.

Kaldı ki HMK 13. Maddesinde " Kesin yetkinin söz konusu olmadığı hâllerde, asıl davaya bakan mahkeme, karşı davaya bakmaya da yetkilidir." denildiğinden asıl davaya bakan Bakırköy Mahkemesi, karşı dava açısından yetkili hale gelmiştir. davalı süresi içinde ve usulüne uygun olarak yetkili mahkemeyi göstermezse, davanın açıldığı ilk mahkeme yetkili hâle geleceğinden mahkememizin yetkili olmadığı..." gerekçesiyle yetkisizlik kararı verilmiştir.6100 sayılı HMK'nun 17.maddesi, " Tacirler veya kamu tüzel kişileri, aralarında domuş veya doğabilecek bir uyuşmazlık hakkında, bir veya birden fazla mahkemeyi sözleşmeyle yetkili kılabilirler.

Taraflarca aksi kararlaştırılmadıkça dava sadece sözleşmeyle belirlenen bu mahkemelerde açılır." hükmünü amirdir. Bu yetki hükmü kesin yetki mahiyetindedir. Yine, aynı yasının 18 inci maddesinde, "Tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edemeyecekleri konular ile kesin yetki hâllerinde, yetki sözleşmesi yapılamaz.

Yetki sözleşmesinin geçerli olabilmesi için yazılı olarak yapılması, uyuşmazlığın kaynaklandığı hukuki ilişkinin belirli veya belirlenebilir olması ve yetkili kılınan mahkeme veya mahkemelerin gösterilmesi şarttır.” şeklinde düzenleme mevcuttur.Bunlara göre, tarafların serbestçe tasarruf edemeyecekleri konular ile kesin yetki hâlleri hariç, tacirler arası yetki sözleşmesi yapılabileceği ve yazılı yapılması gereken bu sözleşmede birden fazla mahkeme belirlenebileceği açıklanmıştır.6100 sayılı HMK'nun 19. Maddesinde"(1)Yetkinin kesin olduğu davalarda, mahkeme yetkili olup olmadığını, davanın sonuna kadar kendiliğinden araştırmak zorundadır,

taraflar da mahkemenin yetkisiz olduğunu her zaman ileri sürebilir.(2)Yetkisinin kesin olmadığı davalarda, yetki itirazının, cevap dilekçesinde ileri sürülmesi gerekir. Yetki itirazında bulunan taraf, yetkili mahkemeyi, birden fazla yetkili mahkeme varsa seçtiği mahkemeyi bildirir.

Aksi takdirde yetki itirazı dikkate alınmaz.(3)Mahkeme, yetkisizlik kararında yetkili mahkemeyi de gösterir.(4)Yetkinin kesin olmadığı davalarda, davalı süresi içinde ve usulüne uygun olarak yetki itirazında bulunmazsa, davanın açıldığı mahkeme yetkili hale gelir."hükmüne yer verilmiştir.

Kesin yetki kuralına tabi olmayan davalarda yetki ilk itirazının HMK ' nun19/4 maddesinde göre de , süresi içinde ve usulüne uygun olarak yetki itirazında bulunulmazsa, davanın açıldığı mahkeme yetkili hale gelir( Yargıtay 8. HD 2014/13280 E. 2016/6002 K.,aynı daire 2020/3543 E, 2020/6848 K.. Yargıtay 12 HD 2022/13763 E. 2023/4430 K sayılı kararı)Mahkemece re'sen yetkisizlik kararı verilebilecek haller, dava şartı olan, kesin yetki halleridir.

HMK'nın 18. maddesi kesin yetkinin olduğu hallerde tarafların yetki sözleşmesi yapamayacaklarını açıkca düzenlemiştir. Bu nedenle yetki sözleşmesi kesin yetkinin olduğu hallerde yapılamaz.Yetki sözleşmesinin yapılmış olması da resen yetkisizlik kararı verilebilecek hallerden değildir. (Aynı yönde.

Yargıtay 5 HD 2023/9929 E. 2024/768 K; Yargıtay 11. HD 2016/15056 E. 2017/319 K. sayılı kararları ile Dairemizin 2023/452 E, 2023/2257 K. sayılı kararı) Somut olayda, dava taraflar arasındaki sözleşmeye dayalı alacağa ilişkin olup, davada kesin yetki halinin sözkonusu olmadığı,

kesin yetki halinin bulunmadığı hallerde yetkisizlik ilk itirazı üzerine verilen yetkisizlik kararı hatalı olsa dahi istinaf edilmeksizin kesinleşmesi durumunda, bu kararın, yetkisizlik kararı verilen mahkemeyi bağlayacağı, ancak bu neticenin doğabilmesi için usulüne uygun bir şekilde yetkisizlik itirazının ileri sürülmesi gerektiği, somut olayda davalı tarafından sunulan cevap dilekçesinin 5. Numaralı bendinde asıl dava bakımından açıkça yetki itirazında bulunduğu, davalı tarafça usulüne uygun yetki itirazında bulunduğu, Bakırköy 7. Asliye Ticaret Mahkemesince yetki itirazı doğrultusunda yetkisizlik kararı verildiği,

verilen kararın taraflarca istinaf edilmeden kesinleştiği ve İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesinin yetkili hale geldiği anlaşılmakla, uyuşmazlığın İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesince görülüp çözüme kavuşturulması gerekmektedir.

KANUN YOLU

Kesin olmak üzere