İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2021/786 K.2024/822

Taraflar arasında görülen dava neticesinde ilk derece mahkemesince verilen hükmün davalı ... Ticaret Limited Şirketi vekilince istinaf edilmesi üzerine düzenlenen rapor ve dosya kapsamı incelenip gereği görüşülüp düşünüldü;

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; müvekkili şirkete nakliyat emtia taşıma sigorta poliçesi ile sigortalı bulunan ... Ticaret Anonim Şirketi'ne ait ilaç ham maddesi (mısır nişastası), davalı şirketlerin ana taşıyıcı, fiili taşıyıcı, sigortacısı olduğu, taşıma esnasında uğradığı hasar sebebiyle müvekkili tarafından sigortalısına 08/07/2019 tarihinde 2.131,41 EURO hasar tazminatı ödendiğini, ödenen hasar tazminatının davalılardan rücuen tahsilini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... Sigorta A.Ş. vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirketi ve sigortalısı olan ...

Ticaret Limited Şirketi'nin fiili veya akdi taşıyıcı olmadığından herhangi bir sorumluluklarının bulunmadığını, pasif husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davaya konu emtianın hasarlı teslim edildiğine ilişkin şerhin 04/03/2019 tarihinde CMR senedine düşüldüğünü, dava tarihi itibariyle zamanaşımı itirazı bulunduğunu belirterek davanın reddini istemiştir. Davalı ...

Ticaret Limited Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; müvekkili şirket ve sigorta şirketi olan ...

Sigorta A.Ş.'nin müvekkilinin fiili veya akdi taşıyıcı olmadığından herhangi bir sorumluluklarının bulunmadığını, pasif husumet nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiğini, davaya konu emtianın hasarlı teslim edildiğine ilişkin şerhin 04/03/2019 tarihinde CMR senedine düşüldüğünü, dava tarihi itibariyle zamanaşımı itirazı bulunduğunu belirterek davanın reddini istemiştir. Davalı ...

Ticaret Limited Şirketi vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının sigortalısına poliçe kapsamı dışında lütuf ödemesi yaptığını, ödemeyi belgelendirmediğini, davacının aktif husumeti bulunmadığını, husumet nedeniyle red kararı verilmesini, müvekkilinin taşıma komisyoncusu olarak dava dışı firma ile yaptığı ve taşıma işini diğer davalı ... Ltd.

Şti.'ne fiili taşıyıcı olarak verdiğini, neticeten taşıma işini müvekkili şirketin gerçekleştirmediğini, emtianın diğer davalının sorumluluğundayken hasar gördüğünü, olası hasardan CMR konvensiyonu 23/3 gereği sınırlı sorumlu olduklarını belirterek davanın reddini istemiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " ...davacı, davalıların akdi, fiili taşıyıcı ve sigortacı olarak müvekkiline, nakliyat emtia taşıma sigortası ile sigortalı dava dışı ...

A.Ş.'ne ait ilaç ham maddesinin(mısır nişastası) taşınması sırasında 7 adet varilin zayi mertebesinde hasarlı olduğu ve bu hasar nedeniyle sigortalısına yapmış olduğu ödemenin rücuen tahsili talebiyle açtığı davada yaptırılan bilirkişi incelemesi ile 7 varil 350 kg miktarda emtianın uluslararası nakliyesi sırasında ambalajının yırtılarak ilaç üretiminde kullanılma vasfını kaybetmesi suretiyle hasarlandığı ve emtianın antrepoya tahliyesi sırasında sigortalıya ait 2 palet hasarlı olarak teslim alındığına dair CMR üzerine şerh düşüldüğü sigortalının ekspertizden önce 10 varil ürününde kullanılamayacağına dair kalite kontrol yazısı yazdığı ve

ilgili miktar üzerinden talepte bulunduğunun tespit edildiği, zayi mertebesinde hasarlı olduğu belirtilen emtiadan 147,09 EURO sovtaj düşülerek 2.131,41 EURO'nun dava dışı sigortalıya 08/07/2019 tarihinde ödendiği, tespit edilen hasar miktarının oluşa uyumlu olduğu bildirilmiş olup,

mahkememizce de itibar edilen bilirkişi raporu doğrultusunda davacı tarafça ibraz edilen 08/07/2019 tarihli ödeme belgesi ile davacının sigortalısının haklarına halef olduğu ve TTK 1472.maddesi gereği sorumlulara rücu edebileceği kanaatine varılmış ve CMR taşıma senedinde taşıyıcı gözüken fiili taşıyıcı ... firmasının emtianın hasarından dolayı sorumlu olduğu ve parsiyel taşımaya aldığı emtianın hasarından kaynaklı zararın tazmin etmesi gerektiği kanaatine varılarak bu davalı yönünden davanın kabulüne karar verilmiştir.

Diğer davalılar yönünden her ne kadar davalı ... firması tarafından fiili taşımanın davalı ... firmasınca yürütüldüğü ileri sürülmekte ise de; bu iddiayı doğrulayacak şekilde davalı ... firmasının taşıma sürecine girdiğine ilişkin iddiasına elverişli delilleri dosyaya ibraz etmemiş olup, dosya kapsamı ile bu iddia ispat olunamadığından davalı ... Ticaret Limited Şirketi ve onun sorumlu olması durumunda ancak sorumlu tutulabilecek olan sigorta firması ...

Sigorta Anonim Şirketi yönünden davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine" karar verilmiştir. Bu karara karşı davalı ... Limited Şirketi vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davalı ... Limited Şirketi vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Mahkeme'nin 20.01.2021 tarihli 2020/301E-2021/62 K sayılı "Davanın Kabulü "yönündeki karar usul ve yasaya aykırı olduğunu, dava diğer davalılar açısından pasif husumet yokluğu gerekçesiyle reddedilirken davalı yönünden usul ve yasaya aykırı şekilde kabul edildiğini, davaya cevap dilekçesinde de izah edildiği üzere, hasarın yükleme kaynaklı olmadığını, emtiadaki hasarın diğer davalı firmanın araçları ile taşınırken oluştuğu tüm dosya içeriğinden tespit edilebilir durumda olduğunu, gerekçeli kararda izah edilenin aksine davalı Müvekkil firma "fiili taşıyıcı" olmadığını, ...

Tic. Ltd. Şti. akdi taşıyıcı olduğunu, tüm emtia diğer davalı firma olan ... İhr.ve Tic. Ltd. Şti. tarafından taşındığını, davanın husumet yokluğu nedeniyle davalı müvekkil yönünden reddine karar verilmesi gerektiğini, ancak aktif husumet yokluğuna dair itirazların değerlendirilmediğini, davacı sigorta şirketinin, dava dışı sigortalı ... San. ve Tic.

A.Ş. 'ye ödeme yapabilmesi için rizikonun gerçekleşmiş olmasını ve Emtia Taşıma Sigorta Poliçesi kapsamındaki sürelerde sigorta şirketine usule uygun ihbar edilmiş olması gerektiğini, davacı taraf sigortalısına usulüne uygun olarak ödeme yaptığını, sigortalısına ait yasal hakları kullanabilmesi için gerekli olan halefiyet belgesini ibraz edemediğini, HMK gereği husumet dava şartlarından olup davacı tarafın aktif husumeti bulunmadığını, davanın usulüne yönelik itirazlar uyarınca gerekli hukuki değerlendirme yapılmadığını, davaya konu hasar tazminat tutarı ödemenin tazminatın ödendiğini,

08.07.2019 tarihi itibariyle yıllık %5 euro faizi ile ödenmesi yönünde verilen karar usul ve yasaya aykırı olduğunu, temerrüt müvekkil açısından ödeme tarihi itibariyle oluşmadığını, müvekkil firmaya hasar bedeli konusunda gerçekleşen rücu hukuka aykırı olduğunu, talep edilen hasara konu miktar taşıma kaynaklı olmadığını, üründe taşıma kaynaklı bir hasar olmadığını, en azından iş bu hasardan müvekkil firmanın sorumlu olmadığını, sorumluluğun diğer davalı firmaya ait olduğu açık olduğunu, hasara dair tüm bilgilendirmeler dava dışı sigortalı firmaya ve taraflara ayrıntılı olarak mail yazışmaları aracılığı ile bildirildiğini,

dava mesnetsiz olup reddi gerektiğini, davanın reddi gerekirken fiili taşıyıcı konumundaki diğer davalı açısından davanın reddi, müvekkil davalı yönünden ise davanın kabulü kararı usul ve yasaya aykırı olup istinaf kanun yoluna başvurma zarureti doğduğunu, açıklanan nedenlerle İstinaf başvurusunun kabulüne, tehiri icra talebinin kabulü ile istinaf başvurusunun sonuçlanana kadar mahkeme kararının uygulamasının geriye bırakılmasını,

mahkemenin istinafa konu tarihli 20.01.2020 tarihli 2020/301E-2021/62 K sayılı kararının "kaldırılması" ile yeniden yargılama yapılarak davanın davalı yönünden "reddine"ne yargılama giderleri ve vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, nakliyat emtia sigorta poliçesine uyarınca dava dışı sigortalıya ödenen hasar bedelinin, davalı taşıyıcılar ve taşıyıcı sorumluluk sigortası poliçesi düzenleyen sigortacıdan rücuen tahsili istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davalı ... Ltd. Şti. Yönünden davanın kabulüne diğer davalılar yönünden ise davanın husumet yokluğundan reddine karar verilmiş karara karşı davalı ... Ltd. Şti tarafından istinaf yasa yoluna başvurulmuştur.

İstinaf konusu uyuşmazlık temelde davalı ... Ltd. Şti.nin fiili taşıyıcı olup olmadığı, buradan varılacak sonuca göre bu davalının ve sigortacısının husumet durumunun belirlenmesi noktasındadır. Davaya konu taşıma İgiltere-Türkiye arasında gerçekleştiğinden somut uyuşmazlığın CMR Konvansiyonu hükümlerine göre çözümlenmesi gerekmektedir. Sigorta hukukundan kaynaklanan halefiyet ve rücu konularında TTK hükümleri esas alınacaktır.

6102 sayılı TTK.'nun 1472. maddesi uyarınca; sigortacının, sigortalısının haklarına halefiyet hakkının gerçekleşebilmesi için sigortacının hukuken geçerli bir sigorta poliçesi teminatı kapsamında sigortacısına tazminat ödemiş olması ve sigortalının zarar sorumlusuna karşı dava hakkına sahip olması gerekir. Sigortacı; ancak, sigortalısının meydana gelen zarardan dolayı üçüncü kişilere karşı dava hakkı varsa bu hakka ödediği bedel oranında halef olacaktır.

CMR Konvansiyonun 17/1. maddesinde taşımacının, eşyayı teslim aldığı andan teslim edinceye kadar tam veya kısmi ziyadan, hasardan teslimdeki gecikmeden sorumlu olduğu. 3. maddesinde taşımacının, çalıştırdığı kişilerin ve taşımanın yapılması için hizmetlerinden yararlandığı diğer kimselerin görevleri sırasında hareket ve ihmallerinden, sanki bu hareket ve ihmalleri kendisi yapmış gibi sorumlu olacağı düzenlenmekle.

29. maddesi de aynen "Hasar, taşımacının kendi kötü hareketinden veya davaya bakan mahkemenin kararı ile isteyerek kötü harekete eşdeğer sayılan kusurundan ileri gelmiş ise taşımacı, sorumluluğunu dışlayan veya sınırlayan yahutta kanıt yükünü karşı tarafa yükleyen bu maddenin hükümlerinden yararlanamaz.

2. Bilerek kötü hareket veya kusur taşımacının vekil veya çalışanları tarafından yahutta taşıma işinde kullanıldığı başka kişiler tarafından görevleri sırasında işlenmiş ise, aynı hüküm uygulanır. Bundan başka, böyle bir durumda adı geçen vekiller, çalışanlar ve diğer kişiler, kişisel sorumlulukları yönünden birinci paragrafta belirtilen bu bölüm hükümlerinden yararlanamazlar." düzenlemesi bulunmaktadır. Bu genel açıklamadan sonra somut olayda.

Dava konusu taşımada davacı sigorta şirketinin sigortalısı ile taşıma sözleşmesi kuran davalı ... Ltd. Şti. Olduğu uyuşmazlık konusu değildir. Bu şirket davacının akdi taşıyıcısıdır. Bu davalı tarafından taşıma işinin fiilen diğer davalı ... Ltd. Şti.ne yaptırıldığı savunulmuştur. Davacı tarafça sunulan ekspertiz raporunda fiili taşıma işinin ... Ltd. Şti. tarafından yapıldığı belirtilip (ek 3) belgesine atıfta bulunulmuştur.

Ancak ekspertiz raporu ekleri dosyaya sunulmadığı görülmektedir. Dosyaya sunulan bir kısım belgeden taşımana ... plakalı araç ile yapıldığı, davacı tarafça sunulan belgeler arasında bahsi geçen plakalı araç ile Fransa Türkiye arasıdaki taşımaya ilşikin ... Ltd.Şti.'nin transportör olarak kaydedildiği, yine davalı tarafça sunulan CMR belgesinde davalı ... Ltd.Şti.

Kaşe ve imzasının bulunduğu, yine bu davalı ile sigorta ettiren ... firması çalışanları arasında bir kısım mesajlaşmaların bulunduğu anlaşılmaktadır.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 222/1.maddesi " Mahkeme, ticari davalarda tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya taraflardan birinin talebi üzerine karar verebilir " şeklinde düzenlenmiş olup, Türk Ticaret Kanunu'nun 83. Maddesi de "ticari uyuşmazlıklarda mahkeme, yabancı gerçek veya tüzel kişi bile olsalar, tarafların ticari defterlerinin ibrazına, resen veya taraflardan birinin istemi üzerine karar verebilir." hükmünü içermektedir.Bu düzenlemeler uyarınca ticari uyuşmazlıklarda,

her iki tacirin ticari defterlerinin birlikte incelenerek tarafların borç alacak ilişkilerini ne şekilde düzenlediklerinin kuşkuya yer vermeyecek şekilde açığa çıkarılması gerekmektedir.Öncelikle vurgulama gerekir ki; taraf sıfatı mahkemece resen gözetilmesi gereken hususlardandır. Yargıtay HGK'nın 27.11.2013 gün ve 2013/439 Esas ve 2013/1595 Karar sayılı kararında da vurgulandığı üzere.

Bir davada taraf olarak gösterilen kişiler, taraf ve dava ehliyetine ve davayı takip yetkisine sahip olsalar bile, bu kişilerden birinin o davada gerçekten davacı veya davalı olmak sıfatı yoksa, dava konusu hakkın esasına ilişkin bir karar verilemez.

Dava sıfat yokluğundan (husumetten) reddedilir.CMR 3.maddesine göre, taşıma işini üstlenen taşıyıcının, taşıma sözleşmesi uyarınca edimini yerine getirdiği sırada yardımından faydalandığı kişilerin fiilleri ile verdikleri zararlardan sorumludur. CMR 34.maddesinde de; taşıma konusu eşyanın taşınmasında birbiri ardınca gelen birden çok taşıyıcının kullanıldığı hallerde taşıyıcının sorumluluğuna ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.

Gönderen ile karayolu ile eşyanın taşınması konusunda CMR hükümlerine uygun olarak sözleşme akdeden asıl taşıyıcı, taşıma işini doğrudan yapabileceği gibi fiili taşıma işini yapacağı ayrı bir sözleşme ile başka bir taşımacıya verebilir. Böyle bir durumda akdi taşıyan ile taşımayı fiilen yerine getiren taşıyıcı meydana gelen zarardan müteselsilen sorumludur.Mahkemece toplanan deliller ile husumet yokluğu nedeniyle bir kısım davalılar hakkında davanın reddine karar verilmiştir.

Oysa dosyaya toplanan deliller bu kararın verilmesine yeterli değildir. Mahkemece davalı taşıma şirketlerinin ticari defterleri üzerende inceleme usulüne uygun inceleme yapılmalı, iddia edilen taşımaya ilişkin navlun fatura kayıtları bulunup bulunmadığı denetlenmeli, davalı ... sigorta A.Ş nin ... Ltd. Şti.

Adına düzenlediği sorumluluğa esas poliçe getirtilmeli, yine delil olarak dayanılan ekspertiz raporunun tüm eklerinin dosyaya alınması sağlanmalı, dosyada bulunan 2 adet CMR belgesi üzerindeki kayıtların kısmen farklı olduğu görülmekle taraflardan bu belgelerin asılları istenmeli ve bu deliller toplandıktan sonra husumet konusunda değerlendirme yapılarak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile karar verilmesi isabetli olmamıştır. HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda, Mahkemece eksik inceleme ile davanın sonuçlandırılması isabetli görülmemiş ve bu nedenle davalı vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine dair aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.