İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2021/918 K.2024/1368

Taraflar arasındaki Alacak (Ticari Satımdan Kaynaklanan) davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın kısmen kabul kısmen reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, müvekkilinin umre organizasyonu sebebiyle davalılardan gidiş dönüş biletleri satın aldığını, uçuşların durdurulması nedeniyle zor şartlar altında alternatif havayollarından biletler satın alındığını, alınan yeni biletlerin davalı firmaya fatura edildiğini, faturalara itiraz edilmediğini, davalı ... şirketinin 26/11/2019 tarihli duyuru ile müvekkillerini zor durumda bırakmakla kalmadığını, sivil havacılığa yazılan cevaplarla da zararı ve yolcuların mağduriyetini telafi edecek adım atılmadığını belirterek fatura bedeli toplam 456.351,11 TL’nin reeskont faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesini talep ve dava etmiştir.

CEVAP

Davalı ... Müdürlüğü vekili tarafından sunulan cevap dilekçesinde özetle; müvekkilinin davacı şirket ile davalı ...

Havacılık arasındaki acentelik ilişkisine dahil olmayıp, acentelik ilişkisinin nispi olduğunu, müvekkiline borç yüklenemeyeceğini, davanın husumet nedeniyle reddinin gerektiğini, faturalara itiraz edilmediği iddiasının gerçek olmadığını, davacı şirketin ihtarnamesine cevaben Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği’nin 19.maddesi uyarınca uçuşların başka bir havayolu işletmesi tarafından gerçekleştirilmesi halinde teminat mektubundan ödeme yapılabileceği, bu nedenle ihtarnameye herhangi bir işlem tesis edilemeyeceğinin bildirildiğini, faturaları muhatabının müvekkili olmadığını, davalı ...

AŞ’nin işletme ruhsatı iptal edilmiş olup teminat mektubunun hazineye gelir kaydedilmek üzere nakde çevrileceğini, Ticari Hava İşletmeleri Yönetmeliği’nin 19.maddesinin 1.fıkrasıınn d bendi hükmüne göre genel müdürlükçe yapılacak duyuruya göre uçuşların başka bir hava yolu işletmesi tarafından gerçekleştirilebileceği, uçuşların durdurulduğu tarihten itibaren en geç iki ay içerisinde söz konusu uçuşları gerçekleştiren havayolu işletmelerine, ilgili belgelerle birlikte genel müdürlüğe müracaat etmeleri halinde taşıma bedellerinin nakde dönüştürülen teminat mektubundan ödeneceği,

...’in uçuşlarını 26/11/2019-21/12/2019 tarihleri arasında geçici olarak durdurmuş olup uçuşların durdurulduğu tarihten itibaren uçuşların başka bir havayolu işletmesi tarafından gerçekleştirilebileceğine ilişkin müvekkil tarafından duyuru yapılmadığından davacının talebi konusunda işlem tesis edilmediğini, müvekkilinin 19.madde gereğince bir yükümlülüğünün bulunmadığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "Davanın ... AŞ’nin uçuşlarının durdurulması kararı nedeniyle belirtilen tarihlerde alınan uçak biletlerinin yerine başka havayollarından alınan bilet bedellerine istinaden kesilen fatura bedellerinin davalılardan tahsili istemine ilişkin olup, uyuşmazlığın davalı ...

Müdürlügü’nün pasif husumet ehliyetinin bulunup bulunmadığı, bilet ücretlerine dayanak fatura bedellerinin davalıdan tahsil edilip edilmeyeceği, fatura bedellerinin davalı ... Aş’den tahsil edilip edilemeyeceği hususlarına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

Davacı ile davalı ... arasında, davacının 2019-2020 umre sezonu için garanti ettiği yolcu sayıları gözetilerek belli indirimlerle yolcu taşıması yaptırabilmek için "teşvik indirim sözleşmesi"aktedildiği ve buna istinaden davacı tarafça ödeme yapıldığı hususu sabittir. Davalı ...

Havacılık AŞ tarafından tanzim olunan 26/11/2019 tarihli yazı ile 26 Kasım 2019 itibariyle, 21 Aralık 2019 tarihine kadar tüm uçuşlara ara verildiği duyurulmuş, "Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği" hükümlerine göre işletme ruhsatına uygun faaliyette bulunamayacağı tespit edilmiş olup, davalının akdi taahhütlerini ve sözleşmeden kaynaklanan edimini ifa edemeyeceği açıktır. Davalı tarafça sorumluluktan kurtulmasını gerektirir bir sebep iddia ve ispat olunmuş değildir.

Davacı tarafın, iptal edilen uçuşlar nedeniyle yeniden bilet temini için ödediği 456.351,11 TL'lik zararın davalı ... tarafından tazmin edilmesi gerekmekte olup davalı ... AŞ'ye karşı açılan davanın kabulü ile, 456.351,11 TL'nin dava tarihinden itibaren işleyecek avans faizi ile birlikte davalıdan alınarak davacıya verilmesine karar verilmiştir. Davacı tarafça ...

Müdürlüğü'ne husumet yöneltilmiş olup, davalının illiyet bağı ispatlanmış bir eylem veya ihmali bulunmadığından sözleşmeye aykırılık sebebiyle zararın tazmininin talep edilemeyeceği anlaşılmakla davalı ... Müdürlüğüne karşı açılan davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine , ..." karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle. Davalılardan ... sigorta AS'nin yetki itirazında bulundugu, davalılar arasında mecburi dava arkadaşlığı bulunmadığı ve bu sebeple HMK'nun 7. Maddesinin uygulanma imkanının bulunmadığı anlaşılmakla bu davalı yönünden yetki itirazının kabulü ile dosyanın tefriki ile İstanbul Anadolu Asliye Hukuk Mahkemesinde davasının devam ettiğini,

bir Ticari havayolu işletmesinin ruhsat alması Ulaştırma bakanlığından alınması gerekmekte olup dolayısıyla Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünün 16 kasım 2016 tarihinde yayımlamış olduğu "Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği"nin 14. Maddesinde "Gerçekleştirilecek operasyonların ulusal ve uluslararası sivil havacılık mevzuatının asgari gerekliliklerine uygun olarak gerçekleştirilmesinden, sorumludur." denildiğini, bu maddeden atıf ile ... (...) uluslararası Ticari taşımalarda alınması gereken bir belge olduğunu, bu belgenin kapsamında bulunan "Charter" uçuşlar için verilmesi için yükümlülüklerden birisi de,

yüklenicinin bu işletme için yeterli mali kaynağı olup olmadığı olup bu kapsamda, ... AŞ.'nin 03.07.2020 tarihli, ticaret sicil gazetesi genel kurul kararına bakılınca olağanüstü genel kurul toplantısı ile toplanılmış ve İç Kaynaklardan sermaye arttırımına gidildiğini, ancak buna rağmen 26 kasım - 21 aralık 2019 tarihleri arasında edimlerini yerine getirmekte zorlandığı gerekçesiyle faaliyetine ara verdiğini, ...

AŞ.'nin mali durumda pek de olumlu bir izlenim vermediğini, buna rağmen Ticari Sivil Havacılık İşletmelerine ruhsatname vermekte yetkili olan tek kuruluş olan SHGM'nün bu konuda şirketleri mali bakımdan da denetlemeli ve yapacağı inceleme sonucunda yetersiz olduğu açıkça belli olan veyahut borca batık hale gelme emareleri gösteren şirketlere ruhsat vermesi gerektiğini, bu kapsamda Ticari Hava Taşıma Yönetmeliği 26. Maddesinin 1. fıkrası a bendi ayrıca başvurunun incelenmesi hususunda ise aynı yönetmeliğin 29. Maddesi c bendinde de yinelendiği üzere ilgilinin yeterli mali güce sahip olup olmadığı incelenir, denildiğini,

ek olarak aynı yönetmeliğin 19. Maddesinin ç ve f bentleri uyarınca mali olarak ilginin denetlenmesi buna binaen Sivil Havacılık Yönetmliği-6a kapsamında ruhsat verilmesi gerektiğini, 5. maddedeki şartları sağlamasına rağmen 03.07.2020 tarihinde yapılan iç kaynaklardan artırım olmasa bu şartları dahi sağlanamayacağı bile varsayılabileceğini, SHGM'nün söz konusu işlemde bir idari işlem tesis ettiğini, idari işlemlerin temel unsurları göz önünde bulundurulunca, Yeterli denetimi yapmadan borca batıklığa sürüklenen bir şirkete ruhsat vermesi şekil unsuru dolayısıyla hukuk aykırılık meydana getirdiğini,

kişilerin yalnızca bedenen değil aynı zamanda mali olarak meydana gelecek zararlar da göz önünde bulundurularak bu kapsamda ruhsat verilmesi gerektiğini, idare olarak verilen bu ruhsatname ...

AŞ.'e 3. Kişiler tarafından bir güven duygusu vermekte olup faaliyetine devam etmesinde mahsur bulunmadığı kanısında olan 3. kişilerin iyi niyeti TMK 3'e göre korunması gerektiğini, bu durum 3. Kişilerin ruhsat alan işletmeye olan güvenin sarsacağı gibi SHGM işlemi dolayısıyla idareye karşı da bir güvensizlik doğmasına sebebiyet vereceğini, TMK 3 ve daha önceki ticari ilişkileri dolayısıyla davalı ... Ltd Şti. ...

AŞ.'ye duyduğu güven dolayısıyla hem ticari itibaren hem de maddi olarak müşterilerini mağdur etmemek için zarara uğradığını, ... AŞ.'nin TTK 18.maddenin 2. Fıkrası'na göre basiretli bir tacir gibi davranmadığını, borca batık halde ticari işlerine devam ettiğini, TTK madde 102/2'ye göre.

"Bu Kısımda hüküm bulunmayan hâllerde aracılık eden acentelere Türk Borçlar Kanununun simsarlık sözleşmesi hükümleri, sözleşme yapan acentelere komisyon hükümleri ve bunlarda da hüküm bulunmayan hâllerde vekâlet hükümleri uygulanır." İş bu maddeye dayanarak sırf sözleşme isteyen davalı kendisine tanınan hakkı kötüye kullanmaya çalışmış lakin kanun maddesinde açıkça yazan ve hak kazanılan bu ilişkiyi göz ardı ettiği, şeklinde belirttiğini, taraflar arasında yazılı bir acentelik söleşmesi bulunmasa dahi simsarlık ilişkisi dolayısıyla ve ayrıca TTK madde 19 kapsamın araların ticari iş ilişkisi bulunduğunu,

dolayısıyla aralarında acentelik sözleşmesi bulunmasa bile bu hükümler kapsamında SHGM vermiş olduğu ruhsat en nihayetinde davalının adete bir acenteymişcesine etkilemiş ve ona maddi ve itibari zarar verdiğini, davalı ... şirketine verilen uçuş ruhsatının Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından verildiği açık olup hava yolu şirketine ruhsat veren kamu kurumu denetleme görevini yapması gerektiğini, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tüketicilerin ve bir çok şirketin mağduriyetine neden olduğunu, müştereken ve müteselsilen sorumluluğu olduğu Tüketici Hakem Heyeti ve Başkanların verdiği ve vereceği karar ile de sabit olduğunu beyanla,

ilk derece mahkemesince verilen kararın kaldırılmasını, davanın reddine karar verilmesini talep ve istinaf etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davalı ... AŞ’nin uçuşlarının durdurulması kararı nedeniyle belirtilen tarihlerde alınan uçak biletlerinin yerine başka havayollarından alınan bilet bedellerine istinaden kesilen fatura bedellerinin davalılardan tahsili istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davalı ...

AŞ yönünden davanın kabulüne, diğer davalı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü yönünden ise davanın pasif husumet yokluğu nedeniyle reddine karar verilmiş olup davacı vekilince süresinde istinaf başvurusunda bulunulmuştur.İstinaf incelemesine konu uyuşmazlık, davalı Sivil Havacılık Genel Müdürlügü’nün pasif husumet ehliyetinin bulunup bulunmadığı hususlarına ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

Dosya kapsamından davacı ile davalı ... arasında, davacının 2019-2020 umre sezonu için garanti ettiği yolcu sayıları gözetilerek belli indirimlerle yolcu taşıması yaptırabilmek için "Teşvik İndirim Sözleşmesi" akdedildiği ve buna istinaden davacı tarafça ödeme yapıldığı hususu sabittir.Davalı ...

AŞ tarafından tanzim olunan 26/11/2019 tarihli yazı ile 26 Kasım 2019 itibariyle, 21 Aralık 2019 tarihine kadar tüm uçuşlara ara verildiği duyurulmuş, "Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği" hükümlerine göre işletme ruhsatına uygun faaliyette bulunamayacağı tespit edilmiştir.

Davalı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına bağlı, özel bütçeli bir kamu kurumu olup Ticari Hava Taşıma İşletmeleri Yönetmeliği doğrultusunda iş ve işlemlerini yerine getirmekle görevlidir. Davalı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü yönünden; davacının davalı ...

AŞ.'nin mali durumda olumlu bir izlenim vermediği halde ruhsatname vermekte yetkili olan tek kuruluş SHGM'nün bu konuda şirketi mali bakımdan denetleme ve inceleme görevini yerine getirmediği, SHGM'nün söz konusu işlemde bir idari işlem tesis ettiğini, idari işlemlerin temel unsurları göz önünde bulundurulunca,

Yeterli denetimi yapmadan borca batıklığa sürüklenen bir şirkete ruhsat vermesi şekil unsuru dolayısıyla hukuk aykırılık meydana getirdiğine yönelik iddialarının idari yargının görev alanına girdiği gözetildiğinde mahkemece yargı yolunun caiz olmaması dava şartı yokluğundan davanın usulden reddine karar verilmesi gerekirken davanın pasif husumet yokluğundan reddine karar verilmesi isabetli olmamıştır.

Dava dosyası istinaf aşamasındayken ticaret sicil kayıtlarına göre, davalı ...

AŞ'nin Bakırköy 3. ATM'nin 2022/898 E-2023/46 K. sayılı ve 19/01/2023 tarihli kararıyla iflasına karar verildiği, bu karara karşı istinaf başvurusunun İstanbul BAM 17. HD'nin 2023/916 Esas -2023/1256 Karar ve 23/11/2023 tarihli kararıyla esastan reddedildiği ve temyiz yoluna başvurulması üzerine Yargıtay 6. HD'nin 2024/657 E-2024/2135 K. sayılı ve 12/06/2024 tarihli ilamıyla kararın onanarak aynı tarihde kesinleştiği anlaşılmıştır.

Kural olarak, İİK'nın 191. maddesi gereğince borçlunun iflas açıldıktan sonra masaya ait mallar üzerinde her türlü tasarrufu alacaklılara karşı hükümsüz olup, müflisin masa malları üzerindeki tasarruf yetkisi iflas ile kısıtlandığından, aynı Kanunun 226. maddesinde de masanın kanuni mümessilinin iflas idaresi olduğu hükmü kabul edilmiştir.Müflisin tasarruf yetkisinin kısıtlanmış olması (İİK m.191), müflisin iflas masasına giren mal ve haklarına ilişkin davaları takip etme yetkisini de etkiler.

Müflis, nasıl iflasın açılması ile hak ehliyetini kaybetmiyorsa, dava ehliyetini de kaybetmez. Ancak müflisin masa malları üzerindeki tasarruf yetkisi kısıtlandığından, masa ile ilgili davalar hakkındaki dava takip yetkisi (ve taraf sıfatı), artık müflise değil, iflas idaresine aittir.

Adi tasfiyede İİK'nın 226-229 maddeleri gereği iflas masasını temsil yetkisi iflas idare memurlarına, şayet basit tasfiye (İİK 218.madde ) usulü benimsenmişse, bu temsil yetkisi İflas Dairesine aittir. İflas idaresinin bu dava takip yetkisini kullanıp kullanmayacağını (yani davaları takip edip etmeyeceğini) tespit edebilmek için, ilk önce iflas organlarının oluşması ve her dava hakkında esaslı bilgi sahibi olunması gerekir. Bu ise, zaman isteyen bir husustur.

İşte bu nedenle Kanun, müflisin taraf bulunduğu hukuk davalarının, iflasın açılması ile belli bir süre için durmasını kabul etmiştir (m.194). İflastan önce açılmış olup da devam eden, müflisin (davacı veya davalı olarak) taraf bulunduğu hukuk davaları, (maddede yazılı istisnalar dışında) iflasın açılması ile durur. Bu durma, ikinci alacaklılar toplantısından (m.237) on gün sonraya kadar devam eder ancak bundan sonra duran hukuk davalarına devam edilebilir (m.194/1).

Taraf ehliyeti re'sen incelenmesi gereken bir husus olduğundan davacı vekilinin istinaf başvurusunun kabulüne, mahkemece İİK'nın 194. maddesi uyarınca gerekli işlemler yapılmak üzere istinaf başvurusunun esası incelenmeksizin hükmün kaldırılması gerekmiştir. HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda, Mahkemece eksik inceleme ile davanın sonuçlandırılması isabetli görülmemiş ve bu nedenle davacı şirket vekilinin istinaf başvurusunun kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren mahkemeye gönderilmesine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.