İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2021/992 K.2024/1897

Taraflar arasındaki Tazminat davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle. Müvekkil firmaya ait ... Karşıyaka Çarşı Şubesi hesabına bağlı olarak keşide edilen ... nolu, 30.09.2013 tarih ve 17.500 TL tutarındaki çekin, davalı bankanın Mecidiyeköy Şubesi’nce takas işlemi sırasında karşılıksız yazılması nedeniyle icra takibine konulduğunu, yapılan icra takibi sonucunda müvekkili tarafından alacaklıya İstanbul ...

İcra Müdürlüğü’nün ... sayılı dosyasından 25.136 TL ödeme yapıldığını, Müvekkil firma yetkilisinin çekin keşide tarihinden itibaren kendi banka şubesine sürekli giderek, çekin ibraz edilip edilmediği, edildiyse ne tür bir işlem yapıldığını sorduğunu, sürekli olarak çekin hiçbir şekilde herhangi bir banka şubesine ibraz edilmediği cevabını aldığını, çekin karşılıksız yazılmasının öğrenilmesinden sonra da çeki veren banka şubesi tarafından çekin ibraz tarihinde müvekkilin hesabının söz konusu çek bedelini ödemeye uygun olduğunu,

hatta davalı bankanın Mecidiyeköy Şubesi tarafından çekin arkasının yazıldığı 30.09.2013 tarihinden önce çek bedelinin tahsil edildiği daha sonra tekrar hesaba yatırıldığı bilgisinin yazılı olarak müvekkile verildiğini, çekin karşılıksız yazıldığına dair ne çeki veren banka şubesine ne de ... takas merkezine herhangi bir bilgi verilmediğinin de yazılı olarak müvekkile bildirildiğini, ...

İzmir Bölge Müdürlüğü ile yapılan görüşmede de çekin karşılıksız yazıldığının görülmediğinin sözlü olarak müvekkile bildirildiğini, sonradan eski tarihli yazı yazılarak çekin karşılıksızmış gibi gösterildiği şüphesinin ortaya çıktığını, davalı Bankanın Mecidiyeköy Şubesi tarafından kasıtlı veya kasıtsız olduğu anlaşılamayan yanlış işlemler neticesinde, çekin karşılığı hesapta mevcut olmasına rağmen karşılıksız yazıldığını, hatta çek bedelinin önce tahsil edildiği sonra tekrar hesaba yatırıldığı halde karşılıksız yazıldığını, çekin karşılıksız yazıldığına dair ne ... ne ... takas merkezlerine ne de ...

Karşıyaka Şubesi’ne bilgi verilmediğini, bu yanlış işlemler nedeniyle çekin icra takibine konulması sonucunda müvekkilinin çek bedelinden 7.636 TL fazla ödeme yapmak zorunda kaldığını, Müvekkilin maddi zararının giderilmesi için davalı bankaya noter aracılığıyla ihtarname gönderilmesine rağmen müvekkilinin zararı giderilmediği gibi 308,14 TL ihtarname gideri ödendiğini, icra dosyasından tüm bankalara haciz yazıları gönderildiğini, araçlarına hacizler konulduğunu, müvekkilinin bankalar nezdindeki güvenilirliğinin sorgulanır olduğunu, müvekkil firmanın büyük çaplı inşaat işleri ile uğraştığını,

aleyhine başlatılan icra dosyaları nedeniyle eskiden bankalardan kullandığı kredilerden daha düşük kredi alabilir duruma düştüğünü, bunlardan dolayı da müvekkilin manevi olarak zarara belirtilen nedenlerle yapılan fazla ödemeden kaynaklı 7.636 TL, ihtarname gideri 308,14 TL ve müvekkil firmanın bankalar nezdinde uğradığı itibar kaybı ve diğer nedenlerden dolayı 50.000 TL manevi tazminatın davalıdan tahsilini talep etmiştir.

CEVAP

Davalı vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu çekin meşru hamili tarafından Mecidiyeköy Şubesi’ne ibraz edilmesi üzerine takas merkezine ibraz edildiğini, çeki ibraz eden bankanın kendi müşterisi adına ibraz ettiğini, elektronik ortamda çek bilgilerini Bankalararası Takas Odaları Merkezi’ne göndermek olduğunu, BTOM’a kayıtlı muhatap bankanın da çekin karşılığı varsa bedelini ödediğini, çekin karşılığı yoksa elektronik ortamda durum kaydını işlediğinin ödenmeyen çeklerin durum kaydını içeren varaka paketinin bir gün sonra takasa ibraz eden banka sistemine geldiğini,

çekin ibrazından bir gün sonra sisteme gelen varaka paketinde yer alan çeklerden karşılığı ödenmemiş çeklerle ilgili bildirilen duruma göre muhatap bankaya vekaleten çekin durumuna uyan şerh yazılarak hamiline iade edildiğini, dava konusu çekin de 30.05.2014 tarihi itibarıyla takasta karşılıksız olarak göründüğünden çekin arkasına karşılığının bulunmadığı hususunun belirtildiğini, çekin hamili ...

Faktoring A.Ş.'nin söz konusu çeki bankanın Mecidiyeköy Şubesi’ne ibraz etmesi ile birlikte çekin takasa ibraz edildiği, bunun üzerine muhatap ... T.A.Ş. Karşıyaka Çarşı Şubesi tarafından Mahkeme kararlı çek kodu bildirmesi ve Karşıyaka 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2013/461 e. Sayılı dosyasından verilmiş olan 26.09.2013 tarihli Tensip Tutanağı’nın gönderildiği, söz konusu tensip tutanağından davacının ... San. Tic. Ltd.

Şti., davalısının da ... olduğunun görüldüğünü, mahkemece verilen çekin ödenmesinin tedbiren durdurulması kararının sadece ... tarafından ibrazı halinde geçerli olduğunu, diğer kişiler tarafından ibrazı halinde çekin ödenmesinin tedbiren durdurulması talebinin reddedildiğini, bu nedenle çeki ibraz eden ...

Faktoring’in dava konusu çekin hamili olarak çek hakkında icra takibi başlatmak, dava açmak dahil her türlü yasal hakkın sahibi olduğunu, bu kapsamda çekin muhatap bankaca karşılığının ödenmemesi nedeniyle muhatap bankaya vekaleten ilgili şerh düşülmek suretiyle ... Faktoring A.Ş.’ye iade edildiğini, müvekkil bankanın çek bedelini önce tahsil etmesi ve sonrasında tekrar iade etmesinin söz konusu olmadığını, ibraz edilen çekin bedelini davacının hesabından sadece ...

Karşıyaka Çarşı Şubesi’nin ödeyebileceğini, çekin karşılığının bulunması halinde çek bedelinin ödenmemesinden ancak ... Karşıyaka Çarşı Şubesi’nin sorumlu olabileceğini, çek bedeli davacı hesabından önce çekilmiş sonrasında iade edilmiş ise de bu işlemin de ancak ... Karşıyaka Çarşı Şubesi tarafından yapılabileceğini, müvekkili bankanın ...

Faktoring A.Ş.’nin davacı hakkında başlattığı icra takibi nedeniyle fazla ödediği 7.636TL’nin ödenmesinden kusuru ve ihmalinin söz konusu olamayacağını, davacının tedbir kararının üçüncü kişileri kapsamadığını bildiği ve çekin kim tarafından ibraz edildiğini de çekin takastan ibraz edildiği tarihte öğrenme imkanına sahip olduğunu, çekin arkasının yazılmasında davacının iyi niyetli olmadığını, bankalararası Takas Odaları Merkezi kayıtlarında ve muhatap ...

Karşıyaka Çarşı Şubesi kayıtlarında “mahkeme kararlı olan çek” kaydı ile işlem gördüğü dikkate alındığında iddia edilen zararların hiç birisinin doğmasının ve bankalar nezdinde itibar kaybının söz konusu olamayacağını, bu nedenlerle davanın reddini talep edilmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, "... tarafından karşı bankanın kendisine bildirildiği bilgileri çekin arkasına şerh etmek suretiyle çekin hamili ... Faktoring A.Ş.’ye iade edildiği yönünde beyanlarda bulunulmasına rağmen ,davalı ... tarafından dosyaya sunulan çek lehdarı ...

Faktoring hesabının ilgili tarihlerdeki hesap hareketleri incelendiğinde ise söz konusu çekin tahsil edilip geri iade edildiği yönünde bir kayıt veya işlem tespit edilemediği, dolayısıyla çek tutarının tahsil edilip geri iade edildiği iddiasının davalı ...’ya karşı ileriye sürülemeyeceği , çekin arkasına “İşbu çekin karşılığı yoktur.” İbaresi şerh edilmekle birlikte,

karşılıksız kaydının Merkez Bankası ve dolayısıyla bankacılık sistemine bildirilmemiş olması nedeniyle davacı şirketin bu işlemden kaynaklı olarak bankalar nezdinde bir itibar kaybının söz konusu olamayacağı anılan durum karşısında davacı yanca ileri sürülen maddi ve manevi tazminat talebinin davalı ... T.A.O.’ dan talep edilmesinin yerinde olmadığı ve davanın reddine " karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle.

Mahkemece verilen kararın yerinde ve hukuka uygun olmadığını, delillerin sağlıklı şekilde değerlendirilmediğini, karşılıksızdır işlemi yapılmadığından müvekkilinin haberdar olmasının mümkün olmadığını, ... tarafından 18.03.2019 tarihinde verilen müzekkere cevabında ...'ın fiziken takas sistemi kapanana kadar kendilerine çek görüntüsünü göndermedikleri ve bu sebeple 18:00 den sonra paranın iade alındığını, çünkü ödeme yapılacak şahsın ödeme yasaklısı olup olmadığının bilinemediği,

bundaki kusurun da davalı bankada olduğu hususunun belirtildiğini, davalı banka tarafından 24.06.2019 tarihinde verilen müzekkere cevabında ...'a çek görüntüsünün e-mail ortamında saat 16:49 da gönderildiğinin belirtildiğini ve e-mail ekran görüntüleri gönderildiğini, müzekkereye cevap veren bankanın davalının kendisi olduğunu, e-mail ekran görüntülerinin %100 doğru kabul edilerek hükme esas alınmasının hukuka aykırı olduğunu, davalının kendi aleyhine bir delil sunmayacağını, ...'a çek görüntüsünün gidip gitmediğinin irdelenmesi gerektiğini,

davalı tarafından gönderilen müzekkere cevabında e-mail yazışmaları incelendiğinde ...'ın "[email protected]" mail sahibi aracılığıyla çek görüntüsünü davalıdan istediği, davalının da"..." konulu bir e-maili "[email protected]" mailine gönderdiğinin görüldüğünü, ...'tan ...'a gönderilen e-mail'de "ekler" kısmının aktif olmadığını, bu durumun e-mail ekinde hiçbir ekran görüntüsü bulunmadığı anlamına geldiğini, davayı aydınlatma ödevi gereğince mahkemenir her iki bankaya da birbirinin verdiği cevapların gönderilerek,

iki bankadan birinin yanlış beyanda bulunduğu da belirtilmek sureti ile bu beyanlarını şüpheye yer vermeyecek şekilde delillendirmelerinin istenmesi gerektiğini, çek görüntüsünün ...'a ulaşıp ulaşmadığı , ulaştı ise hangi tarih ve saat itibari ile ulaştığı hususunda teknik bilişim bilirkişisinden rapor alınması gerektiğini, karşılıksızdır işlemi yapılmadığından müvekkilin haberdar olmasının mümkün olmadığını, bu nedenle manevi tazminat talepleri reddedilmişse de kararın bu kısmının da hukuka aykırı olduğunu, müvekkil şirketin (bunu gören herkes gibi) karşılıksızdır işlemi yapıldığını ve neticesinde de bunun Merkez Bankasına,

risk merkezine bildirildiği düşüncesinin haklı olarak oluştuğunu, karşılıksızdır işlemi yapmayacak, Merkez Bankasına bunu bildirmeyecek bir bankanın çekin arkasına karşılıksızdır yazması hayatın olağan akışına, ticari teamüllere, bankacılık kurallarına, çek kanununa aykırı olduğunu, Merkez Bankasına bildirim yapılmadığının yargılama aşamasında anlaşıldığını, bunun bir sonucu olarak da müvekkilinin bu yönde dava açmasına sebep olanın "karşılıksızdır" yazan davalının kendisi olduğunu, bu sebeple dava açılmasına kendi kusuru ile sebep olan ...'ın, bir de bu hatasından menfaat elde etmesini hukuk düzeninin himaye etmemesi gerektiğini,

bu nedenle öncelikle manevi tazminat taleplerinin kabulüne, manevi tazminat talepleri reddedilecekse bile bundan dolayı aleyhlerine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmemesi gerektiğini beyanla istinaf başvurularının kabulüne, kararın kaldırılmasına, itirazları doğrultusunda kararın düzeltilmesine ve yargılama giderleri ile vekalet ücretinin karşı tarafa tahmiline karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Dava, davacının keşidecisi olduğu çekin karşılıksızdır işlemine tabi tutulması nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine ilişkindir. İlk derece mahkemesince davanın reddine karar verilmiş, karara karşı davacı vekilince istinaf yasa yoluna başvurulmuştur. Dosya kapsamından dava konusu çekin davacının dava dışı ...

Karşıyaka Carşı şubesi nezdindeki hesabı üzerinden keşide edilen 30.09.2013 tarih ve 17.500 TL bedelli ... seri numaralı çekin lehtar ...-... tarafından davalı bankaya temlik cirosu ile devredildiği, davalı banka tarafından 30.09.2013 tarihi itibari ile takasa sunulduğu, takas işlemi sırasında çekin arkasına karşılıksız olduğu ve Karşıyaka 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/461 Esas sayılı ihtiyati tedbir ödeme yasağı kararı bulunduğu hususlarının şerh edildiği, çekin sonrasında dava dışı ...

Faktoring A.Ş. tarafından icra takibine konulduğu, ... Faktoring A.Ş. tarafından verilen ibra belgesine göre davacı tarafından 18.02.2014 tarihinde 25.136 TL ödeme yapıldığı ve icra dosyasının haricen tahsil nedeniyle kapatıldığı anlaşılmaktadır.

Mahkemece dosya kapsamına alınan bilirkişi raporlarında Bankalararası Takas Odaları Merkezi’ne kayıtlarına göre çekin 30.09.2013 tarihinde davalı banka tarafından elektronik ortamda hesabın bulunduğu ...'a ibraz edildiğinin ve Karşıyaka 1. Asliye Ticaret Mahkemesi'nin 2013/461 Esas sayılı dosyasından verilen karar nedeniyle 97 (mahkeme kararı olan çek) koduyla takasta işlem gördüğünün tespit edildiği, davacıya ait mevduat hesabı hareketlerine göre 30.09.2013 tarihindeki mevduat bakiyesinin davaya konu 17.500 TL çek bedelini karşılayacak artı bakiyeye sahip olmadığı,

davacının ... nezdinde kredi limiti bulunduğu ancak kredi limitinin ne kadar veya ne miktar olduğuna ilişkin herhangi bir belge, kayıt veya beyan bulunmadığı, davaya konu çek bedelinin 30.09.2013 tarih saat 17:22 de hesaptan çek karşılığı açıklaması ile çıkış yapıldığı ve hesap bakiyesinin -12.145,18 TL olarak eksi bakiyeye dönüştüğü, aynı tutarın aynı gün saat 18:24 de banka tarafından iptal edildiği, takas merkezince ilgili çek için Merkez Bankası'na karşılıksız çek bildirimi yapılmadığı belirtilmiştir.

Mülga 3167 sayılı Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi uyarınca, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca yayımlanan Bankalararası Takas Odaları Merkezi (BTOM) Yönetmeliği'ne göre elektronik ortamda işlem yapan takas odalarında muhatap bankalara fiziken ibraz edilmeyen çekler için birbirlerine vekalet vererek, hesaben tasfiye edilmek amacıyla işlem yapacak bankaların, Bankalararası Takas Odaları Merkez Yönetim Kurulu’nca bu faaliyete katılabileceği belirtilmiştir.

Sistemin işleyişi; muhatap bankanın çekinin, ilgili bankaya süresinde ibraz edilmesi üzerine ilgili bankanın elektronik ortamda çek ile ilgili bilgileri kendi takas temsilcisi şubesine bildirmesi, bu şubenin de bu bilgileri elektronik ortamda takas odası merkez bilgisayarına, takas odasının da keza elektronik ortamda muhatap bankanın takas temsilcisine aktarması,

muhatap bankanın gerekli incelemeyi yaparak çekin karşılığının bulunmadığını saptanması halinde bu durumu tekrar takas odasının merkezi bilgisayarı ile ilgili bankanın takas temsilcisine iletmesi ve böylece karşılığının olmadığının anlaşılması halinde ilgili bankaca muhatap bankaya vekaleten çekin arka yüzüne ibraz tarihini de içeren karşılıksız kaydı yazılıp yetkilisince imzalanarak işlemin tamamlanması şeklinde gerçekleşmektedir.

(Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 2007/1 Esas ve 2007/513 Karar sayılı kararı) Çekli ödeme sistemine giren her banka, 5149 Sayılı Kanun ile ona bağlı olarak yapılan düzenlemeler gereğince çekin fiziken ibraz halinde kendisi, takas üzerinden ibrazı halinde ise vekili durumundaki takas bankası vasıtasıyla gereken kontrolleri yapmak, uygun ise ödeme yapmak, uygun değil ise gereken işlemleri gerçekleştirmekle yükümlüdür. 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun (TTK) 795.

Maddesine göre çek, görüldüğünde ödenir. Buna aykırı herhangi bir kayıt yazılmamış hükmündedir. TTK'nun 783/3. maddesine göre; muhatap nezdinde karşılığı kısmen veya tamamen bulunmayan bir çek düzenleyen kişi, çekin karşılıksız kalan bedelinin %10'unu ödemekle yükümlü olduktan başka, hamilin bu yüzden uğradığı zararı da tazmin eder. Çek keşide eden kimsenin, bu çekin karşılığı olan miktarı, ibraz süresi içerisinde muhatap banka nezdinde bulundurması zorunludur.

Anılan kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde keşideci, ibraz gününün başlangıcından yani keşide gününden itibaren çek karşılığını bankada bulundurmak zorundadır. Somut olayda davacı keşide gününden itibaren çek karşılığını bankada bulundurmak zorunda olup, davacının ... nezdinde kredi limitinin bulunması, çekin karşılığının olduğu anlamına gelmemektedir.

Davacının ... nezdindeki hesabında çek ibraz tarihi itibariyle çek bedelini ödemeye yeterli bakiyesi olmadığı gibi muhatap banka olan ... tarafından takas odasına "mahkeme kararı olan çek" kodu verilmesi sonucunda ödeme yapılmadığı anlaşılmakla davacının çekin icra takibine konulması sebebiyle çek bedelinden fazla ödeme yaparak maddi zarara uğramasında davalı bankanın kusuru yoktur.

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) 49.maddesine göre kusurlu ve hukuka aykırı bir fiil ile başkasına zarar veren bu zararı gidermekle yükümlü olup, eldeki davada davacı, davalı bankanın eylemi nedeniyle maddi zarara uğradığını ve bu zarar ile davalı bankanın eylemi arasında illiyet bağı bulunduğunu ispatlayamamıştır.

Bu durumda çekin takas odasına ibrazı üzerine davalı bankanın muhatap bankaya çek görüntüsünü gönderip göndermediği, bu hususta bilişim uzmanına inceleme yaptırılarak rapor alınması sonuca etkili olmadığından mahkemece maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesinde isabetsizlik yoktur. Türk Medeni Kanunu'nun 24. maddesi gereğince hukuka aykırı olarak kişilik hakkına saldırılan kimse, hakimden, saldırıda bulunanlara karşı korunmasını isteyebilir.

Kişilik hakkı zedelenen kimsenin rızası, daha üstün nitelikte özel veya kamusal yarar ya da kanunun verdiği yetkinin kullanılması sebeplerinden biriyle haklı kılınmadıkça, kişilik haklarına yapılan her saldırı hukuka aykırıdır. TBK'nın 58/1. Maddesinde de kişilik hakkının zedelenmesinden zarar gören, uğradığı manevi zarara karşılık manevi tazminat adı altında bir miktar para ödenmesini isteyebilir.

Somut olayda davacı, bankalar nezdindeki güvenilirliğinin sorgulanır olduğu, aleyhine başlatılan icra dosyaları nedeniyle eskiden bankalardan kullandığı kredilerden daha düşük kredi alabilir duruma düştüğü iddiasıyla manevi zarara uğradığını belirterek manevi tazminat talep etmiştir.

Ancak davalı bankanın dava konusu çekin karşılıksız olduğuna ilişkin herhangi bir bildirimde bulunmadığı gözetildiğinde davacının ticari itibarının sarsıldığından ve manevi zarara uğradığından söz edilemez. Bu nedenle mahkemece manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesinde isabetsizlik yoktur.

Davalı bankanın manevi tazminat sorumluluğunu gerektirecek haksız bir eyleminin bulunmadığı anlaşılmakla mahkemece reddedilen manevi tazminat üzerinden davacı aleyhine yargılama gideri ve vekalet ücretine hükmedilmesi yerinde olup, davacı vekilinin aksi yöndeki istinaf istemi yerinde görülmemiştir. HMK'nın 355.

Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir.