İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 43. Hukuk Dairesi E.2023/1310 K.2024/183

Taraflar arasındaki Zayi Belgesi Verilmesi davasının yapılan yargılaması sonunda ilamda yazılı nedenlerden dolayı davanın reddine yönelik olarak verilen hükme karşı süresi içinde davacı vekili tarafından istinaf kanun yoluna başvurulması üzerine dosya içerisindeki tüm belgeler okunup, incelendi, gereği konuşulup düşünüldü.

TARAFLARIN İDDİA VE SAVUNMALARININ ÖZETİ

DAVA

Davacı vekili dava dilekçesinde özetle, müvekkili şirketin muhasebesinin tutulduğu ve bilgi işlem merkezinin bulunduğu, "... mahallesi ... mevkii ... Bölgesi No:...

Manisa" adresindeki fabrikasında bulunan bilgisayarları, 14.03.2023 tarihinde siber saldırıya uğrayarak hacklenmiş bulunduğunu ancak bugüne kadar yapılan tüm girişimlere rağmen, siber saldırıya uğrayan e-defter kayıtlarının bir kısmının kurtarılması henüz mümkün olmadığını, Siber saldırıya ilişkin Polis Tutanakları ekli olduğunu uğranılan siber saldırı sonucunda, kurtarılamayan 2022 yılı Kasım ayına ait e-defter kayıtları ve beratları halen kayıp olduğunu, bu nedenlerle 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "Belgelerin saklanması ve saklama süresi" başlıklı 82. maddesi ile,

19/10/2019 tarih ve 30923 nolu Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No:3) hükmü gereğince, zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulabilmesi mahkememizden zayi belgesi verilmesini talep ve dava etmiştir.

İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI

İstinaf incelemesine konu kararı veren ilk derece Mahkemesince eldeki dava hakkında yapılan yargılama sonunda, " ..TTK'nın 82/7. maddesine uygun şekilde düzenleme yapılan anılan tebliğde e-defter veya beratlarına ait kayıtların bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-Defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren 30 gün içinde yetkili mahkemeden zayi belgesi verilmesini istemesi gerektiği belirtilmiştir.

TTK'nın 82/7. Maddesinde düzenlenen zayi belgesi verilmesi için başvuru süresi hak düşürücü süre olup bu süre içinde başvuru yapılması zorunludur.

Somut olayda da, davacının öncelikle idareye başvurarak zayi olduğu belirtilen belgelerin örneklerinin alınması, belgelerin örneklerinin kurtarılamaması halinde zayi belgesi talebi için davacının dava açma süresinin başlayacağı, davacı yanın bahsi geçen yerlere ilişkin ikincil örneklerin alınması amacı ile yapmış olduğu başvurunun bulunmadığı gibi böyle bir başvurudan dava dilekçesinde bahsedilmediği ve delil olarak dayanılmadığı, davacının gerekli başvuruyu yapıp, başvuru cevabını beklemeden davayı açtığı anlaşılmakla bu durumda davayı açmasında hukuki yararın mevcut olmadığı,

aynı mahiyette başka bir mahkeme tarafından hukuki yarar yokluğu sebebiyle verilen ret kararına karşı İstanbul BAM 14.Hukuk Dairesi'nin 2023/25 Esas, 2023/613 Karar sayılı ilamında verilen kararın isabetli olması sebebiyle esastan ret kararı verilmiş olup, tespiti yapılan hususlar ve emsal yüksek mahkeme kararı nazara alınarak davanın reddine " karar verilmiştir.

İLERİ SÜRÜLEN İSTİNAF SEBEPLERİ

Davacı vekili istinaf dilekçesinde özetle; müvekkili şirketin muhasebesinin tutulduğu ve bilgi işlem merkezinin bulunduğu, "... mahallesi ... mevkii ... Bölgesi No:...

Manisa" adresindeki fabrikasında bulunan bilgisayarlarının 14.03.2023 tarihinde siber saldırıya uğrayarak hacklenmiş bulunduğunu, uğranılan siber saldırı sonucunda, kurtarılamayan 2022 yılı Kasım ayına ait e-defter kayıtları ve beratları kayıp olduğundan, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun "Belgelerin saklanması ve saklama süresi" başlıklı 82. maddesi ile 19/10/2019 tarih ve 30923 nolu Resmi Gazete’de yayımlanan Elektronik Defter Genel Tebliği (Sıra No: 1)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sıra No:3) hükmü gereğince,

zayi olan e-defter kayıtlarının yeniden oluşturulabilmesi için yasal süresi içinde zayi belgesi verilmesi istemi ile dava açıldığını, Mahkeme tarafından dava açılmadan önce ilgili İdareye başvurulmadığından ve bu nedenle dava açmakta hukuki yarar bulunmadığından bahisle ilk celsede davanın reddi yönünde karar verdiğini, Gelir İdaresi Başkanlığının, kendisine gönderilecek dilekçe ekinde yetkili Mahkemeden alınacak zayi belgesinin bulunmasını zorunlu tuttuğuna göre artık bu aşamadan sonra öncelikle İdareden ret cevabı alınmasını bir koşul olarak aramanın hukuken hiçbir anlamı bulunmadığını,

açıklanan nedenlerle Mahkeme kararının bozularak kaldırılmasını ve yeniden yargılama yapılarak istinaf incelemesi soucunda talepleri doğrultusunda davanın kabulü ile taraflarına zayi belgesi verilmesine karar verilmesini talep etmiştir.

GEREKÇE

Talep, tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğradığı iddiasına dayalı zayi belgesi verilmesi istemidir. İstinafa gelen uyuşmazlık temelde, zayi belgesi verilmesine konu defterlerin TTK'nın 82/7. Maddesinde sayılan veya bu sayılanlara benzer nedenlerden dolayı zayi olup olmadığı, zayi belgesi verilmesi şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediği noktasındadır. 6102 sayılı TTK'nın 82/7. Maddesinde.

Bir tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgeler; yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sebebiyle ve kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğrarsa tacir zıyaı öğrendiği tarihten itibaren onbeş gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yer yetkili mahkemesinden kendisine bir belge verilmesini isteyebileceği düzenlenmiştir. Ticari defterlerin elektronik ortamda tutulması halinde de aynı düzenleme geçerlidir.

Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 4.4.1.e maddesine göre e-defter dosyaları ile bunlara ilişkin berat dosyalarının ikincil kopyalarının, gizliliği ve güvenliği sağlanacak şekilde e-defter saklama hizmeti yönünden teknik yeterliliğe sahip ve Başkanlıktan bu hususta izin alan özel entegratörlerin bilgi işlem sistemlerinde ya da Başkanlığın bilgi işlem sistemlerinde 1/1/2020 tarihinden itibaren asgari 10 yıl süre ile muhafaza edilmesi zorunludur. Tebliğin 7.1.

Maddesine göre ise, e-defter tutanlar, Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” halleri nedeniyle e-defter veya beratlarına ait kayıtlarının bozulması, silinmesi, zarar görmesi veya işlem görememesi ve e-defter ve berat dosyalarının muhafaza edildiği e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde, söz konusu durumların öğrenilmesinden itibaren tevsik edici bilgi ve belgeleri ile birlikte 15 gün içinde ticari işletmesinin bulunduğu yetkili mahkemesine başvurarak kendisine bir zayi belgesi verilmesini istemelidir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 13. Maddesinde, sahibinin iradesi dışındaki sebepler dolayısiyle defter ve vesikalarının elinden çıkmış bulunması mücbir sebepler olarak kabul edilmiştir.

Ancak Vergi Usul Kanunundaki bu düzenleme vergisel yükümlülüklerle ilgili olup, TTK'nın 82/7. maddesinde ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olması hali, zayi belgesi verilmesini gerektiren bir olay olarak sayılmamış olduğu gibi tadadi olarak sayılan bu sebeplerle de benzerlik göstermediğinden sırf ticari defterlerin sahibinin elinden rızası dışında çıkmış olmasının ticari defterlerin TTK'nın 87/2 maddesinin aradığı şartlarda zayi olduğunun kabulü mümkün değildir.

Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesinde sadece Vergi Usul Kanununda belirtilen “mücbir sebep” ve ikincil örneklerin temin edilememesi halinin aranmış olması TTK'nın 82/7. Maddesindeki hususların aranmayacağı anlamına gelmez. Zira Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1 maddesindeki düzenleme TTK'nın 82/7. Maddesindeki düzenlemenin kapsamını değiştirecek nitelikte değildir.

Dolayısıyla tacirin saklamakla yükümlü olduğu defterler ve belgelerin kanuni saklama süresi içinde zıyaa uğradığı iddiasına dayalı zayi belgesi verilmesi isteminde TTK'nın 82/7. koşullar aranmalıdır.

Bilgi işlem sistemlerinde muhafaza edilen elektronik defter ve beratların silinmesi, zarar görmesi, virüs bulaşması, siber saldırı v.b. nedenlerle ulaşılamaz hale gelmelerini önlemek için mükelleflerin, e-defter ve beratlarının muhafaza ve ibrazı konusunda ve ayrıca kullandıkları bilgi işlem sisteminin sağlıklı biçimde çalışabilmesi ile ilgili yeterli teknik ve güvenlik önlemlerini almaları(örn.

Güvenlik açıklarına karşı güncelleme desteği olan işletim sistemi kullanılması, gelişmiş bir antivirüs programının yüklü olması vb.), bu kapsamda bilgi işlem sistemlerinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle elektronik defter ve beratlarını farklı ortamlarda yedeklemeleri basiretli bir iş adamından beklenen bir davranış olup Elektronik Defter Genel Tebliği'ne de uygundur.

Davacı istinaf dilekçesi ekinde 05.04.2023 tarihinde Gelir İdaresi Başkanlığının e-mail hesabına gönderdiği yazışmayı eklemiş olup, yazışma içeriğinde davacı şirketin e- defterlerin ikincil kopyalarını GİB portalına göndermek istediklerinde Netsis muhasebe programındaki yedeklerin daha önceki zamandaki kopyasına ulaştıkları için GİB portalından indirmek istedikleri ancak dosyaların Netsis'te görüntülenmemesi sebebiyle eksik geldiği, destek firmasının daha önce yüklenen defterlerin tekrar yüklenmesi gerektiğinin söylendiği,

bu nedenle Kasım 2022 dönemi defterlerinin silinip tekrar yüklenebilmesi için izin istedikleri, bu başvuruya karşı zayi belgesi alınması gerektiği yönünde cevap verildiği yazılıdır.Elektronik Defter Genel Tebliği'nin 7.1. Maddesinde, e-defter saklama hizmeti veren özel entegratör kuruluşlardan veya Başkanlıktan ikincil örneklerinin temin edilemediği hallerde zayi belgesi isteneceği düzenlenmiştir.

Dolayısıyla ikincil örnekleri bulunan ticari defter ve kayıtlar yönünden zayi belgesi istenmesinde hukuki yarar bulunmamaktadır. İkincil örnekleri bulunmayan kayıtlar yönünden ise bilgi işlem sistemlerinde yaşanabilecek sorunlar nedeniyle elektronik defter ve beratlarını farklı ortamlarda yedeklemeleri basiretli bir iş adamından beklenen bir davranış olup, söz konusu ticari defter ve kayıtların farklı ortamlarda yedeklemelerinin yapıldığı iddia ve ispat edilmemiştir.

Bu durum karşısında, kanunda tahdidi olarak sayılmamakla birlikte isteme konu ticari defterlerin yangın, su baskını veya yer sarsıntısı gibi bir afet veya hırsızlık sonucu ya da bunlara benzer bir sebepten dolayı basiretli bir iş adamının göstereceği tüm dikkat ve özenin gösterilmesi halinde dahi önlenemeyen bir sebepten ötürü zıyaa uğradığının ispatlanamadığı nazara alındığında Mahkemece zayi belgesi verilmesi talebinin reddine karar verilmesi sonucu itibariyle doğru olmuştur.

HMK'nın 355. Maddesi uyarınca kamu düzenine aykırılık ve istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapılan istinaf incelemesi sonunda; ilk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından davacı vekilinin yerinde görülmeyen istinaf başvurusunun reddine karar vermek gerekmiştir.